Moshe Huberman

... ג. פעז־לאק (א לאדזשער), משה הובערמאן, יידל אגמאן, גיטל קארטש׳ בגצױן סקררקע ארן מיץ װײגיקײט. ...

... איך בין געװארן אן ארײנגײער אין דער ײדישער ביבליאטעק. איך האבא םך געלײענט׳ באזונדערם די קלאםישע ליטעראטור. איך האב געהאטא םך חברים. פון זיי געדענק איך: זישע בארנשטײן, איטשע הייבלום, חיים מאיר הייבלום, פרץ יצחק דודם, גאדל משה זײפנזידערם, איטשע קעניגםבערג, ירחמיאל לאנדסבערג, שמילקע גאלדבערג, משהלע פעלדמאן, משה הובערמאן, אידל גאד, איטשע־מאיר דער םופר, משה נאטערמאן.

אין יאר 1916, בעת די דייטשן זענען שוין געהאט טיף אריינגעדרונגען אין דער רוםישער טעריטאריע, איז לוקאװ פארװאנדלט געװארן איןא װיכטיקער אייזנבאן־נעץ. די דייטשע מאכט האט דארט באשעפטיקט פוילישע איז אוידא סד ײדישע ארבעטער. אייד פון אנדערע שטעט, פון ווארשע, לאחש, פון זשעליכאװ און אנדערע ארומיקע שטעטלעד זענען געקומען יידישע ארבעטער, צווישן וועלכע עם האבן זיד געםונען בונדיםטן. איז טאקע אין אפריל1916 געשאפן געװארן די בונדישע ארגאניזאציע אין לוקאוו. די חברים מאטל בראנזויל, משה הובערמאן, גרשון פערקאל פון לאדזש (גע־ שטארבן אין שיקאגא אין יאר 1949), שמואל םעמיאטיצקי פון זשעליכאװ (אומגעקומען ...

דער ״בונד״ איז תיכף צוגעטראטן צוא קולטור־געזעלשאפטלעכער און פראפע־ םיאנעלער טעטיקײט. עם איז געװארן אויסגעקליבןא קאמיטעט פון7 חברים. איד געדענק דעם לאקאל אין הויז פון גוטשע ריבאק א. נ. ״קולטור־פאראײן״. די דײטשע מאכט האט שטארק קאנטראלירט אונדזער קולטור־ארבעט.6 חדשים האבן מיר געפירט א לעבהאפטע טעטיקײט. עס זענען צוגעקומעןא םך מיטגלידער און דער ״בונד״ איז געװארן אן אנגעזעענער כוח אין שטאט. שפעטער האט די דײטשע מאכט געשלאסן דעם לאקאל׳ און ערשט נאך6 װאכן האבן מיר געדונגעןא נײעם לאקאל און אים געעפנט א. נ. ״קולטור־ליגע״. איןא לאקאל אויף בראװארנע גאס האבן זיך געפונען די פראפ. פאראײנען פון שנײדער׳ לעדער און בעקער. מיט דער פראפ.־ארבעט האבן אנגעפירט משה הובערמאן מיט די דעלעגאטן פון יעדן פאך. די קולטור־טעטיקײט איז געװארן אנגעפירט דורך מאטל בראנזויל׳ די ברידער פערקאל׳ ײדל אגמאן און מיץ וױיניקײט. עם איז אויך געשאפן געװארן דער ױגנט־בונד׳ װאם איז באשטאנען פון קרײזן פון פאר־ שידענעם עלטער: גאר ױנגע׳ מיטעלע און העכערע. זײ האבן געהאט אן אײגענעם קאמיטעט׳ װאם איז געשטאנען אין פארבינדונג מיטן קאמיטעט פון ״בונד״. דער ױגנט־ בונד פלעגט אראפברענגען פרעלעגענטן פון װארשעװער ״צוקונפט״ װי שלום הערץ׳ ארטור לערמער׳ לעאן אלער׳ יעקב צעלעמינםקי א״א. דער קאמיטעט פונעם ױגנט־בונד אין לוקאװ איז באשטאנען פון פאלגנדיקע חברים: הובערמאן׳ מנחם אגמאן׳ אברהם גאלדװירט׳ חנהקע דאנילאק׳ הינדע שפירא.

... עם איז געשאפן געװארןא קאמיטעט, אין װעלכן עם זענען אריץ: פון די גמינע־ דאזארעם— זלמן ״פליגעלע״ (גאלדבערג), משהקע פליכטענרײך און מאיר לײב געלערנטער: פמ דער ״אגודה״— משה אהרן װײנטרויב און ױנה נײ: פון דער ״פאלקם־ פארטײ״— משה צוקערמאן אמ חײם מאיר הײבלום: פון ״מזרחי״— בערל םלושני און גרשון פליקז פמ די האנטװערקער— אנשל מאנשפײזער און חײם מאטעם מאנדל־ בוים; פמ ״בונד״— מאטל בראנזויל, משה הובערמאן, בן־צימ םקורקע, י. לאנדםבערג אמ שלמה רובינשטימ.

... משה הובערמאן

... צױן״ און אויךא בונדישע באװעגונג, װעלכע ארגאניזירט די ערשטע שטרייקן. אין ערשטן בונדישן קאמיטעט זענען ארײן •. ױםף ניםנבוים, שמואלקע גאלדבערג, ירחמיאל לאנדםבערג׳ משה הובערמאן, רײזל און גיטל לאטערמאן, אברהמטשע סקורקע, ישראל גאלדגעוױכט, הערשל טאקאר און די ברידער אביגדור און מגחם אלבאםטער. די גע־ זעלשאפטלעכע ארבעט אין לוקאװ צעװאקסט זיך, די ארבעטער געװינעןא 10־שעהדיקן ארבעטם־טאג אוןא העכעח לױן. אין דער וװינונג פון ירחמיאל לאנדסכערג איז גע־ שאפן געװאח די ערשטע ארבעטער־ביבליאטעק. ...

פװ רעכטס ביז ליגקם. אין ײדישן לעבן װערט ארײנגעבדאכטא פילפארביקײט. דער ״בונד״ שפפאלט זיך און עם אנטשטײט דער ״קאמבונד״, אנגעפירט פװ שלמה זאקאליק, משה הובערמאן, יהושע װעלװל צוקערמאן, מאיר פורמאן א״א. עם אנטשטײען אויך ארגא־ ניזאציעס פװ פועלי־ציװ רעכטע, פועלי־ציװ לינקע אאז״װ.

... אין 1920/ ווען די בונדישע באוועגונג האט דערגרייכט איר העכסטן אויםשטײג^ איז געקומען דער קאנפליקט צווישן פוילן און די םאוויעטן. אין שײכות דערמיט האט די פוילישע מאכט אויפגעלײזט די לינקע פאליטישע ארגאניזאציעס/ פארמאכט זייערע לאקאלן און ארעסטירטא רײ פון די פאליטישע פירער. אויך אין לוקאוו זענען אדורכגעםירט געווארן ארעסטן צווישן די בונדישע טוער. מען האט ארעסטירט משה און חיה הובער מאןי מאטל בראנזויל איז געװארן געזוכט דורך דער פאליציי אין הויז פון זיין םרוי רבקה שפירא (ער איז גראד געלעגן שווער קראנק אין אטוואצק). אין דער זעלבער דירה האט אויך געוװיגט פגתס בלאשקע (געשטארבן אין גיו־יארק), װאס האט דאן געהערט צו דער ״פאלקס״פארטײ״. אויך אים האט מען ארעסטירט. איך האב אויסגעמיטן דעם ארעסטא דאגק דעם, וואםא פעטער פון משה הובערמאן/ דער הויכער חיל/ איז געקומען צו לויפן מיך ווארעגען/ און עס איז מיר געלוגגען זיך צו באהאלטן.

... אויף דער שעדלעצער קאנפערענץ זענען מיר, איך, חיה שערמאן, און משה הובערמאן, געוױילט געװארן אין ראיאן־קאמיטעט. אונדזער אויפגאבע איז געװען צו באארבעטן און ארגאניזירן די פראפעםיאנעלע באװעגונג אין12 קליינע שטעטלעד און גרויםע שטעט. אין דעם ראיאן־קאמיטעט איז געװען פארטראטן יעדע גרעםערע שטאט• דאם אלץ איז צוגעטראגן געװארן דער ארטיקער מאכט. ...

... פאר נאכט האט מען אונדז געפירט צו דער לאדזשער ליניע. מיר האבן געקראגן דעם אדרעם פון חבר פאזנאנםקי. דער חבר פאזנאנסקי האט פאר אונדז צוגעגרײט בײ חברים צו עםן און צו שלאפן אױף אײניקע טעג. אײן חבר איז געװען בוימגארטן. ער לעבט הײנט אין אמעריקע. מיט עטלעכע טעג שפעטער זענען מיר אהײמגעפארן. מיר זענען אפגעשטיגן אין װארשע. אויפן באן האבן אונדז אפגעװארט חברים. זײ האבן זיך מיט אונדז געפרײט און אונדז דערצײלט, אז מיר זענען דורכן לוקאװער פעלד־געריכט געװען פארנדןופט צום טויט, מיר בײדע— חיה שערמאן אמ משה הובערמאן, זײ האבן

... משה הובערמאן איז געװען דער ערשםער פונקציאנאר פון פראפפאראײן. ער האט די ארבעט געםירט מיטא םד חכמה און טאקט. ...