Cossacks

דערוױיל האבן די קאזאקן געפירט דרײ ײדישע ״שפיאנעך׳ מען האט זײ געפאקט רעדן צום שונא׳ זײ האבן הינטער די בערד געהאט טעלעפאנען׳ מען האט זײ געפירט צום קאזאקישן גענעראל (דאס אלץ איז געקומען צוליב זיך נישט לאזן ראבירן און אויך פארגװאלטיקן די פרויען)׳ װעלכער איז אײנגעשטאנען בײ דעם פאליאק׳ דער ראיענט פון שטעט< און װען מען האט זײ געברענגט צום גענעראל האט מעז דארט געזויפט פלעשער רוסישן װאדקא און שוין זײענדיק גיט פארכניאכקעט האט מען צו אים געברענגט דרײ ײדישײ קרבנות׳ פאר אים איז דאם געװען א פרײלעך שטיקל ארבעט. די קאזאקן האבן זיך געשטעלט פארן גענעראל און דערצײלט די װונדער װאם זײ האבן אויפגעטון: ״מיר האבן באלד דערשמעקט די יעװרעיעם׳ זײ זענען שפיאנען׳ מײ האבן זײ געכאפט טעלעפאנירן צום שונא׳ אונטער די יעװרײםקע בערד האבן זײ געהאלטן די טעלעפאנען״. ...

און אזוי װי די מענטשן הײבן אן ארויסצוגײן פון די קעלערס׳ הײבט זיד אן א נײע טראגעדיע ־ קאזאקן ברעכן אויר די טירן פון די קלײטן און ראבירן װאם זײ לאזט זיך. פרויען װערן שנעל אויסבאהאלטן פון קאזאקישע אויגן און די געשרײע גײען ביז צום הימל. עם צעקלינגען זיך די גלעקער פון דער קירכע. צום רב פון שטעטל לױפן ארײן דרײ פרויען מיט קלײנע קינדער מיט א ביטער געװײן און געשרײ. זײ זעען נישט די געפאר װאס לויערט אויף זײ. קוים זענען זײ ארײן צום רב האבן זײ זיך צעװײנט װי קלײנע קינדער: ״רבי׳ העלפט אונדז ! מען האט גענומען דרײ ײדן׳ באלע־ באטים׳ טאטעס פון קלײנע קינדער און מען מאכט אויף זײ א בלבול. אז זײ זענען שפיאנען ! זײ זענען דאך ערלעכע און פרומע ײדן ! רבי בעט גאט׳ אז ער זאל צוהערן דאס געווײן פון אונדזערע קלײנע קינדער :״ דער רב שטײט .א צעבראכענער און ברעכט זיך די הענט׳ און ענטפערט זײ: ״װאס קען איך אײך העלפן׳ אײן גאט זאל אײך העלפן״...

ױם־כיפור 1914 זענען די דײטשן ארײן אין כמיעלניק. דאם איז געװען נאך א קלײנער באשיסונג׳ בעת מענטשן האבן זיך באהאלטן אין די קעלערן. װען עס איז געװארן שטיל און די שיסערײען האבן אויפגעהערט און מענטשן זענען ארוים אין די גאםן׳ האט מען שוין באגעגנט די דײטשן. א םך דױויזיעס האבן מארשירט מיט א םך מלחמה־מכשירים׳ אז עס איז אויף אלעמען געפאלז א פחד. ביםלעכוױיז האט מען זיך אבער גענומען בארואיקן, װײל מיט די דײטשן האט מען זיך געקענט פארשטענדיקן. פון די ארומיקע שטעטלעך זענען אנגעקומען טרויעריקע ידיעות׳ װאס די קאזאקן האבן געטאן מיט די יידן. אין קראשניק, םטאשעװ און אין נאך אנדערע שטעט האבן זײ ױם־כיפור ארויםגענומען פון די שילן די ײדן און זײ געהאנגען אין די טליתים אין קיטלען׳ דואס זײ האבן געטראגן בײם דאװענען׳ אין מיטן די מערק. אין א םך שטעטלעך האבן זײ ראבירט ײדיש האב און גוטס׳ פרויען געשענדעט און פיל מענער אומגעבראכט. ...

זי שטײט און ציטערט. זי זאגט מיר, אז די קאזאקן האבן געכאפט מײן טאטן ערשט מיט אײניקע מינוטן צוריק און זײ האלטן אים אין גאס. איך שטײ שנעל אויף, צי ארויף די מלבושים און לויף ארוים. איך זע, אז די קאזאקן האלטן מײן טאטן און פאדערן פון אים, ער זאל זײ װײזן װו מען באקומט ״דיעװקי״ (פרויען). װיםנדיק אז מײן טאטע האלט בײ זיך א גרויםע םומע געלט, בין איך צוגעגאנגען צו אן עלטערן קאזאק מיט א לאנגער בארד, און זאגט אים, אז איך װעל אים װײזן׳ וװ מען באקומט פרויען, װײל דער ײד װײם נישט. זײ האבן זיך דערפרײט און האבן מײן טאטן באלד אפגעלאזט. װוהין צו גיץ האב איך נישט געהאט קײן אנונג. װאם טוט מען, װו אהין פירט מען זײז קײן םך צײט צו טראכטן איז נישט געװען׳ האב איך זײ געפירט ביז דער ענד פון דעד טומאה־גאס. אויף דער לינקער זײט האט געװוינט די ױלקין׳ א קריםטין׳ װעלכע האט גערעדט גוט ײדיש און יעדעי• אײגער אין במיעלניק האט איר געקענט. ״דא׳ האב איך ...

דאס רוםישע מיליטער ציט זיך צוריק פון די דײטשע און גאליציאנער גרענעצן און גײען פארבײ כמיעלניק כמעט אומבאמערקט. מיט צװײ װאכן שפעטער קומען אבער צוריק א םך קאזאקן מיט זײערע כלי־מלחמד״ און דער כמיעלניקער רב, הרב סילמאן מיט פיל חשובע בעלי בתים גײען זײ באגע־ גענען. דער שמש, דוד שעלמעק, טראגט א גרויםע זילבער־ע טאץ מיט א ברויט און זאלץ. זײ זענען מקנל־פנים די קאזאקן־ עלטםטע מיט אויסרופן ״לאנג לעבן זאל דער צאר באטױשקא און מאטושקא ראסײא״. דער קאזאצקע־גענעראל נעמט אן די מתנה און טוט דעם רב באדאנקען מיט עטלעכע װערטער פאר דעם כבוד. די ײדן גײען .אהײם מיט א בעסערער שטימויג. אפשר װעט דאם העלפן און די קאזאקן װעלן אונדז קײן שלעכטם נישט טאן. ...

... מיט דער שמחה װערן אלע מיטגעריםן. אויס נײגעריקײט קומען ארײן אםך קריםטן און צװישן זײ קאזאקן און רוםישע סאלדאטן, זײ זענען אבער שטיל און ערנסט. ...

... פון דער װײטנס האבן זיך דאס ערשטע מאל באוױזן די שפיצן פון די פיקעם. װאם נעענטער האט זיך די גאנצע מחנה קאזאקן ארויםגעשײלט אין איר גאנצן כוח און מיט אײן מאל זיך אפגעשטעלט. ...

אין שטעטל איז א טומל : עפעם א קלײניקײט ! א קאזאצקער גענעראל בכבודו ובעצמו קומט אן מיט .אזויפיל קאזאקן. ײדן האבן זיך געשראקן־ קריגסצײט׳ קימ גוטער צײכן איז דאס נישט. ...

לפנות ערב, האבן די קאזאקישע חײלות זיך אײנגעשטילט, אײנגעםדרט די פערד אין די סטײניעם און זיך אלײן אײנ־ געקװארטירט, צעלײגט זיך אין די ײדישע הײזער צו צװאנציק און דרײסיק סאלראטן אין יעדן ײדישן הויז, ״אין בית אשר אין שם קאזאק״, און אפגערוט נאך א גאנצן טאג רײטז• אין אװנט האבן ײדן געשלאםן זײערע קראמען, די לאדנס פארהאקט און אלע טירן פארריגלט. עם האט אויםגעזען צו זײן רואיק און שטיל. ...

... קאזאקן װאם האבן פאטראלירט די ארומיקע געגנט און האין זיך באװיזן אין די גאסן׳ האבן אויסגעזען צו זײן נערװעז און אומרואיק. ...