German forces

ױם־כיפור 1914 זענען די דײטשן ארײן אין כמיעלניק. דאם איז געװען נאך א קלײנער באשיסונג׳ בעת מענטשן האבן זיך באהאלטן אין די קעלערן. װען עס איז געװארן שטיל און די שיסערײען האבן אויפגעהערט און מענטשן זענען ארוים אין די גאםן׳ האט מען שוין באגעגנט די דײטשן. א םך דױויזיעס האבן מארשירט מיט א םך מלחמה־מכשירים׳ אז עס איז אויף אלעמען געפאלז א פחד. ביםלעכוױיז האט מען זיך אבער גענומען בארואיקן, װײל מיט די דײטשן האט מען זיך געקענט פארשטענדיקן. פון די ארומיקע שטעטלעך זענען אנגעקומען טרויעריקע ידיעות׳ װאס די קאזאקן האבן געטאן מיט די יידן. אין קראשניק, םטאשעװ און אין נאך אנדערע שטעט האבן זײ ױם־כיפור ארויםגענומען פון די שילן די ײדן און זײ געהאנגען אין די טליתים אין קיטלען׳ דואס זײ האבן געטראגן בײם דאװענען׳ אין מיטן די מערק. אין א םך שטעטלעך האבן זײ ראבירט ײדיש האב און גוטס׳ פרויען געשענדעט און פיל מענער אומגעבראכט. ...

... פגשתי עגלון יהודי ועם רדת החמה עברתי אתו חזרה את הבוג, לכפר האוקראיני. משפחתי שמחה מאוד לראותני בחזרת חיש מהר העלינו את המטלטלים שלנו על העגלה ובמשך הלילה הגענו בחזרה לדובינקו, היה זה בױם השני של ראש השנה. היהודים שנשארו התפללו ושמרו על מילוי המצװת עד הרגע האחרון ממש. בחלל האויר הלכה ונפוצה השמועה המדהימה שהגרמנים הולכים ומתקרבים למקום. ושארית היהודים החלו בורחים גם הם. ...

... גסענו לקרקוב. 10 ק״מ לפני קרשניק חנו הגרמנים. הדרך לקרשניק היתה שוממה. הסתכלנו בםקרנות במאות בתי־עץ הפזורים על פני הםביבה ללא נפש חיה בהם. לפתע פגשו בנו הגרמנים. הם שאלוני לזהותנו ואמרתי להם שאנו פולנים. לאחר שעזבונו לנפשנו המשכנו לקרשניק. חנינו כדי לאפשר לסוסים להחליף כוח. בעיר זו היה עדײן מםפר ניכר של יהודים אשר התהלכו מבוהלים ומהם נודע לי על זװעות הגרמנים במקום.

... בבואי לדז׳אלושיץ מכרתי את הםוםים והמשכתי לקרקוב. בהגיעי לקרקוב נתברר לי כי דירתי נתפסה ע״י הגרמנים ונאמר לי במפורש, כי לא יתכן שיחזירו ליהודי את דירתו. ...

גראבן אויס א בונקער אין דער שטאל׳ דער גוי באהאלט דאס זאמד אונטערן מיסט. עם דויערט נישט לאנג און דער בונקער איז פארטיק. װידער איז דא װו זיך צו באהאלטן. אויף דעם בונקער מאכט דער גוי א פלאץ פאר קאטשקעם. אזוי זענען מיר געװעזן אין שטאל — פון דער ״װיגיליע״ ביזן 13־טן יאנואר. די רוםן זענען געגאנגען פארויס און די דײטשן האבן ביםלעכוױיז אנגעהויבן אנטלויפן. מײן טאכטער שרהטשע איז געװעזן בײם קריסט. עם האט געהײםן, אז זי איז א פלימעניצע. מען האט זי גערופן מארישקא. מײן טאכטער איז יעדעם מאל ארײנגעקומען און דערצײלט, אז די דײטשן אנטלויפן, מען הערט שוין די רוסישע הארמאטן. דער גוי איז ארײנגעקומען און אונדז געזאגט, אז אויב עס װעט ברענען זאלן מיר .אנטלויפן, וױיל עם ברענען שוין פיל דערפער, מענטשן לויפן אויף אלע װעגן• די גאנצע פאמיליע פון אונדזער באלעבאס איז שוין געװעזן אין בונקער צוזאמען מיט מײן טאכטער, אבער אין אונדז האט ער נישט פארגעםן. די שטאל איז געװעזן פארשלאםן און ער האט אונדז געהיטן אויפן הויף. פלוצלינג איז אין הויף געפאלן א שראפנעל פון א הארמאט און עם האט אויפגעהויבן די גאנצע ערד. םטאך איז פארשיט געװארן. םטאכאװע איז געקומען צו לויפן און געשריגן: ״םטאך: םטאךד קײנער ענטפערט נישט. מיר האבן געמײנט אז ער איז שוין טויט• דערװײל איז ער צו זיך געקומען און אויםגעשריגן: ״איך לעבי איך לעב !״ ער לויפט גלײך ארײן צו אונדז און זאגט: ״דאס זענען די לעצטע מינוטן ...

פון ראװנע האבן מיר פארגעזעצט דעם װעג קײן װארשע־ פראגע. מיר האבן געדארפט דורכגײן די װײםל הינטער װארשע בײ דעם טײך פיליצא. די דײטשן האבן זיך נאך געפונען אין פראגע. אויך מאדלין איז געװעזן אין די דײטשע הענט. דער באפעל איז געװען אריבערצורײםן זיך צו דער װײסל צװישן װארקע און פיליצע אין דארף םטודזשיאנקי, פארנעמען דעם פלאץ און אים האלטן. קײן בריק איז נישט ,געװעזן און די דײטשן האבן נאך באמבארדירט און באשאםן בײדע זײטן וױיםל. עס איז פארגעקומען א שװערער קאמף. זײער פיל טויטע זענען געפאלן אויף אונדזער זײט. צװײ טאנקן אונדזערע זענען אריבער דאס װאםער, אריץ אין א װאלד און אנגעהויבן באשיסן די דײטשע ארטילעריע. מען האט באלד אריבערגעלײגט איבערן װאםער .א פראװיזארישע בארזשע׳ צונויפגעפלאכטן פון ברעטער און צו װעלכער מען האט צוגעבונדן צוױי מאטאר־שיפלעך. די בארזשעם זענען געװען צוגעבונדן צום ברעג און אויף איר זענען ארויף צװײ טאנקן, 34־ט. איך מיט נאך 13 םאלדאטן זענען ארויף אויף דער בארזשע, און די מאטאר־שיפלעך האבן אונדז אריבער־ געפירט אויף יענער זײט װײםל אונטער א גרוים פײער פון מאשין־געװער און באמבעם, װאם זענען געפאלן לעבן אונדז. אפלויפנדיק א פאר מעטער, האבן מיר זיך אײנגעגוי ...

... קורץ נאך דעם האב איך באקומען א באפעל צו פארלאזן דעם לאגער און פארזעצן דעם װעג ביז בערלין. דארט האט זיך אפגעשפילט דער לעצטער קאמף. די דײטשן האבן געעפגט א שטארק פײער, בערך דרײ קילאמעטער פון בערלין. מיר האבן צוזאמענגענומען אלע כוחות און אנגעהויבן שטארק באמבארדירן בערלין. אונדזער לוםט־פלאט האט גוט געארבעט. די דײטשע כוחות האבן זיך צוזאמענגעבראכן און מיר האבן ארײנמארשירט קײן בערלין אונטער א פײער פון הארמאטן. אונדזערע טאנקען זענען געגאנגען פארוים אויף די גאסן פון בערלין און ליקװידירט יעדן װידערשטאנד.

אנגעװיזן די קאזאקן׳ זענען פאראן ״דיעװקי״. די קריםטן אין כמיעלניק האבן נישט געהאט קײן לאדנס אויף זײערע פענצטער. דער .אלטער קאזאק איז צו צו דעם פענצטער א־ן האט אנגעקלאפט. און איך בין אדועק אהײם. זײענדיק זיכער אז באלד װעלן די קאזאקן מיך נאכיאגן׳ האב איך פארהאקט די טיר. עס האט נישט גענומען מער װי צען מינוט. מען קלאפט אין דער טיר און מען שרײט : גיב אונדז דעם ״זשידעק״, װעלכער האט אונדז אפגענארט. קײנער האט נישט געענטפערט׳ זענען זײ׳ נאכן קלאפן א האלבע שעד״ אװעק. צומארגנס זענען די קאזאקן אװעק צו דער עסטרײכישער גרענעץ נײשטאט, װײסלעץ אאז״װ. גאנצע טעג און נעבט זענען זײ געגאנגען אן אויפהער. די קאזאקן האבן זיך צוריק־ געצויגן פאר דעם דײטש און עסטרײכער פון דעם גאנצן פראנט.