Dr. Weinzieher

... בעת די ערשטע סיים וואלן זענען אין זאגלעמביע געווע ן 3 פאלגנדיקע יידישע ליסטעס: דער אלגעמיינער יידישער בלאק, מיט ד״ר וויינציהער, ד״ר פערלמאן און יצחק גרינבוים, "פועלי ציון" און "בונד". ...

... אזזוץ דעם באטייליקן זיך שטענדיק אין אונזער צייטונג פאלגנדיקע מיטארבעטער: י. אבערזשאנעק, פ. בלומענקראנץ, ח. זיעלאני, ש. ראטענבערג, ד״ר וויינציהער, ד״ר רעכטמאן, יהודה יפת, י. וויגאדזקי, ז. האבער, ל. גאלדשטיין, ראזא יאקובאוויטש, ל. טענענבוים און נ. שטערנבערג. ...

מיט קיין ספעציעלע אויפטוען האט זי די קהלה דען נישט אויס* געצייכנט, פארקערט — אויב ביז דעם אויסוואל איז די ארבעט געגאנגען אין דער ריכטונג פון אויסברייטערן די קאמפעטענצן פון דער קהלה, האט זיך פאר דער צייט דער טעטיקייטס־געביט שטארק פאר־ שמעלערט. אזוי צב״ש זענען ביי דער קהלה צוגענומען געווארן די מעלדונגם־ביכער, וואס זענען געפירט געווארן פונם יאר 1921, די גמינע האט פארלוירן די רעכט ארויסצוגעבן אידענטישקייט־צייגענישן פאר דעם פאסט־אמט, אדג״ל. גורם געווען דערצו האבן קודם כל די אינערלעכ ע פארטיי־שטרייטיקייטן, און אלס רעזולטאט דערפון האט זיך פארהעלטנישמעסיק אפט געטוישט די קהלה־לייטונג: ד״ר וויינציהער האט רעזיגנירט פון זיין אמט, אלס פארזיצער אין יאר 1925, דער געוויילטער אויף זיין ארט אין יאר 1926 ש. פירסטענבערג האט, צוליב די זעלבע סיבות, געמוזט רעזיגנירן אין יאר 1927. צוזאמען מיטן פרעזעס פירסטענבערג איז אוועק פון פאסטן דער לאנגיעריקער קהלה־סעקרעטאר יצחק פסחזאן, וועלכער האט מער נישט געקענט פארטראגן די אטמאספערע, וואס עס האט זי געשאפן אין און ארום דער קהלה. די לייטונג האט דען איבערגענומען דער וויצע־פארזיצער מרדכי יוסף פראווער און אלס סעקרעטאר איז באשטימט געווארן ישראל פרייליך. אין יאר 1930 איז געוויילט געווארן אלס פארזיצער אברהם ליווער, וועלכער האט שוין, אונטערן דרוק פון זיין פארטיי (אגודה), געמוזט פארנעמען דעם פארזיץ־אמט ביזן סוף פון דער קאדענץ.

נאכן אויסברוך פון דער ערשטער וועלט־מלחמה איז וויינציהער געווען טעטיק אויך אויפן פאליטישן געביט. בעת דער אקופאציע פון די דייטשן, זענען אין בענדי ן פארגעקומען די ערשטע שטאט־ראט וואלן, וואס זייער אויסגאנג איז געווען א יידישע מערהייט. די וואל־רעזולטאטן האבן שטארק באומרוהיקט די פאליאקן, וועלכע האבן נישט געוואלט ליידן קיין יידישע מערהייט אין שטאט־ראט, האבן זיי זיך דאן געוואנדן מיט א חוצפהדיקן פארשלאג, אז די יידן זאלן זיך אפזאגן פון זייער מערהייט לטובת דער פוילישער באפעלקערונג. די יידישע ראטמענער, אנגעפירט דורך ד״ר ודיני ציהערן, האבן אפגעווארפן מיט שטאלץ דעם אומגעהערט ן פארשלאג, א ץ איבערגענומען די פימנ ג פון שטאט־ראט. ד״ר וויינציהער איז אויסגעוויילט געווארן אל ם פארזיצער. דער פאל איז רא ן געווען א גרויסע סענסאציע אין לאנד: א יידישער שטאט־ראט — איי ן אויסנא ם אין גאנץ פוילן. און ווען יצחק גרינבוי ם איז נאך פוילנ ם באפרייאונג צוריקגעקומען קיין פוילן, האט ער מיד געזאגט: "אייעד בענדינער סנהדרין איז געווען פאפולער, אפילו אין רוסלאנד האט מען וועגן דעם גערעדט".

וויינציהער איז נישט געווען קיין ציוניסט, אבער תמיד מיטגעארבעט מיט די ציוניסטן. ציוניפטישע ארבעט — האט ער געזאגט — מיינט גלייב׳ צייטיק קאמף פאר יידישע רעכט, און פאר אזא קאמף איז ער תמיד געווען גרייט אוועקצוגעבן זיין צייט און כח! מיר, ציוניסטן, האבן דעריבער אים שטענדיק אונטערשטיצט ביים איבערנעמען פארשידענע וויכטיקע אמטן, סיי אין יידישע סיי אין נישט יידישע אינסטיטוציעס. מיר האבן געהאלפן אים אויסוויילן אלס קהילה פרעזעס אין אונזער שטאט, הגם מיר האבן געקענט און אפשר געדארפט באזעצן דעם אמט מיט א ציוניסט. מיר האבן אבער געהאט צו אים א גרויסן צוטרוי. זיין ערלעכקייט און ענערגיע האבן אים ...

... ווען ס׳זענען פארגעקומען די ערשטע סיים־וואלן, האט זאגלעמביע געקענט אויסוויילן א יידישן דעפוטאט, בתנאי׳ אז אלע אידן אין גאנצן קרייז זאלן שטימען אויף איין וואל־ליסטע. די איינציקע פערזאן וועלכע האט געקענט פאראייניגן אדום זיך אלע פארטייען, איז געווען ד״ר וויינציהער, און ער איז טאקע אויסגעוויילט געווארן אלס סיים־דעפוטאט. דאס האט אויף אים געמאכט א געוואלדיגן רושם. אין ווען דער שרייבער פון די שורות איז צומארגנס נאך די וואלן געגאנגען מיטן באקאנטן מזרחי פירער בעריש פרעגער, אים באגריסן און ווינטשן אין נאמען פון דער ציוניסטישער באוועגונג צו זיין דערוויילט ווערן אלס סיים־דעטוטאט, האט מען געפילט פון זיין ענטפער, אז איצט איז ער נישט בלויז א בענדינער עסקן, נאר א שליח פון גאנצן פוילישן יידנטום, גרייט צו פארטיידיקן זיינע אינטערעסן פארן פוילישן סיים.

די גרינדונג פון א יידן־ריינעם קאמיטעט. — צומארגנס לאדעט מען איין יידישן פארשטייער. — דער צוזאמענשטעל פון דער יידישער רעפרעזענטאנץ. — די ארבעט־פארטיילונג אינעם רעארגאניזירטן קאמיטעט. — די לייטער פון די באזונדערע קאמיטעטן. — די קורצע עקזיסטענץ פון די קאמיטעטן. — דער פויליש־יידישער אפראוויזאציע־קאמיטעט. — די בילדונג פון 2 אונטער־קאמיטעטן. — די יידן ווערן באעוולט און שאפן אן אייגענעם קאנזיטשט. — די עקזיסטענץ פונעם יידישן אפראוויזאציע־קאמיטעט. — א כאראקטטריסטישער פרט. — ד״ר וויינציהער אין דער שפיץ פון סאציאלן שוץ. — די אקציע פונס ״וווילטעטיקייט־פאריין״ לטובת ארימע. — דער צוזאמענשטעל פונס ...

אין דער שפיץ פון סאציאלן שוץ, וועלכע האט זיך קאנצענטרירט ביי דער יידישער "וווילטעטיקייט־געזעלשאפט", איז געשטאנען ד״ר וויינציהער. ...

... אין ווארשע ווערט געשאפן דער יידישער נאציאנאל־ראט, אין וועלכן ט׳איז איינגעלאדנט געווארן דער ד״ר וויינציהער מיטצוארבעטן. ...

... אין זאגלעמבי ע קומע ן כסד ר פא ר אנטי־יידיש ע ארויסטרעטונגע ן אין צוזאמענהאנ ג מיט ן פאבא ר *). ס׳האב ן וועג ן דע ם אינטערוועניר ט: ד״ר וויינציהע ר ביי ם פולקאווני ק רילסק י או ן א דעלעגאצי ע ביי ם שטאט־קאמיסאר, וועלכע ר הא ט געראט ן ד י ייד ן זי ך ניש ט אקעגב* צושטעלן או ן זי ך באמיע ן אויסצומייד ן ד י רעקרוטן. ...

... א קאפיטל פאר זיז־זענען די הערלעכע טורן־פעסטן, וועלכע זענען איינגעארדנט געווארן און האבן עטליכע מאל געמוזט איבער־ געחזרט ווערן, און ביי יעדן מאל האבן אויסגעפעלט בילעטן. אין די יארן 1916/17 זענען אויך געפירט געווארן קורסן פאר היגיענע און אנאטאמיע דורך די דאקטוירים: וויינציהער, וואסערצווייג און רעכטשאפט. ...

ד״ר וויינציהער האט זיך באזעצט אין בענדי ן סוף פאריקן יארהונדערט. געקוזמען פון א זייער אסימילירטער פאמיליע אין פיעטריקאוו, ווו זיינע ברידער זענען געווען דאקטוירים און אינזשינערן. באלד נאכן באזעצן זיך ביי אונז אין שטאט האט ער אנגעהויבן ארויסווייזן פאראינטערעסירונג פאר געזעלשאפטלעכער ארבעט, — אין יענע צייטן האט עס געמיינט "פילאנ־ טראפיע". ער איז געווען דער ארגאניזאטאר פון דער באקאנטער אינסטי־ טוציע, וואס האט זיך גערופן מיטן פוילישן נאמען "טאוואזשיסטווא דאברא־ צ׳ינאשצ׳י", און לאנגע יארן געווען איר פרעזעס. די אינסטיטוציע האט זיך פארנומען מיטן זארגן און געבן הילף צו קראנקע, און זיך אויך פארנומען מיטן זארג פאר יתומים. פון אט דער ארבעט איז שפעטער ארויסגעוואקסן ראם יתומים־הויז, וואס איז געווען איינע פון די שענסטע אינסטיטוציעס אין בענדין און אומגעגנד. אט די ארבעט פאר יידישע אינטסיטוציעם האט ודינ י ציהערן געמאכט זייער באליבט און פאפולער אין אונזער שטאט, ביי אלע שיכטן פון דער יידישער באפעלקערונג. וויינציהער האט ת ...

אייניקע יארן פארן אויסברוך פון דער שרעקלעכער מלחמה איז וויינציהער אלט געמארן 60 יאר. ביי א באראטונג פון א גרופע געזעלשאפטלעכע טוער אין הויז פון דער אווי באליבטער ביי אונז אין שטאט פדוי צירעלע שיין, איז באשלאסן געווארן צו מאכן אים א באנקעט אלס אנערקענונג פאר זיין נוצלעכער ארבעט, אין צוזאמענהאנג מיט זיין יובל. אין דער ווארשעווער פרעסע, ספעציעל אין .נאש פשעגלאנד", זענען דאן דערשינען א ריי אם-שאצונגען פון זיין ארבעט אלס סיים־דעפוטאט, אנווייזנדיק אויף דערויף, אז הגם ער קומט פון א אסימילירט ן קרייז, האט ער דאך באוויזן זיין יידישן ...

איד ווי ל בלוי ז באמערקן, א ז ווען ס׳זענען פארגעקומען די רייבונגען צווישן גרינבוימ׳ם און רייו׳ם גרופן, איז ד״ר וויינציהער אויסגעוויילט געווארן אלם פרעזעס פון דער אידישער "קאלא" אין סיים. אלע האבן דאן פארשטאנען, אז פיט זיין ערלעכקייט וועט ער קענען פארמיידן א שפאלטונג צווישן די קאנגרעם־פוילישע און גאליציאנער יידישע דעפוטאטן. בענדי ן האט געהאט א גיויסע צאל טיכטיקע אין איבערגעגעבענע עסקנים, וועלכע האב ו יאידלאנ ג געארבעט געזעלשאפטלעו און געהאט גרויסע פארדינסטן פאר דער אנט־ וויקלונג פון יידישן בענדין, אבער לויט ווי מיין זכרון דינ ם מיר — האט בענדין קיינמאל פאר אט די עסקנים נישט געמאכט באנקעטען. א ן אויסנאם איו געווען דער וויינציהער׳ און דא ם אי ו א באווייז פאר דר ך ארץ צו אים.

דאם לעצט עמאלה באידאיהם געזען אין איינעם א פרייטיק דעם ערשטן טאג מען די נאצים זענען באפאלן פוילן. עטליכע מיגוט צוזאמען — און מיר האבן זיך געזעגענט. און פונקט ווי אמאל אלם יונגער בחור, האב איך נישט געטראכט, אז וויינציהער וועט אמאל זיין מיין זייער נאענטער פריינד, אזוי האב איך אויך יענעם פרייטיק נישט געטראכט, אז דאס איז דער לעצטער שמועס און לעצטער האנט־דרוק פון א מענטש מיט מעלכן עם האט פיר געבונדן א נאענטקייט פון כמע ט דריי צענדליק יאר. ...

... צירעלע שיין איז געקומען פון איינע פון די שענסטע חסידישע היימען אין ווארשע, און באלד נאכן באזעצן זיך אין אונזער שטאט, אלס פרוי פון יצחק שיין (אן אנגעזעענער ציוניסט אין שטאט), האט זי אנגעהויבן ארוים־ ווייזן פאראינטערעסירונג אין געזעלשאפטלעכער ארבעט, געווארן א חשובער מיטגליד אין "טאוואזשיסטווא דאבראצ׳ינאשץ", די עלטסטע פילאנטראפישע אינסטטדציע אוגטער דער אנפירונג פון ד״ר וויינציהער, און מיטגעהאלפן אין שאפן געלד״מיטלן און מעדיצינישע הילף פאר די ארעמע מאסן. געוויס האט די אינסטיטוציע סארמאגט נאד אנדערע מיטארבעטער, וועלכע האבן איר געווידמעט אסך צייט און מי, אבער צירעלע שיין האט איבערשטיגן אלע. זי האט געברויזט מיט ענערגיע, אין נישט בחינם האט מען זי גערופן די "מאמע פון די יתומים". פון דער ערשטער מינוט אן האט זי זיך געווידמעט ...

האט זי שטענדיק געזוכט א עצה ביי אנדערע. ווען ס׳האט זיך געהאנדלט וועגן דערציונג פון די יתומים, אדער וועגן רעליגיעזע פראגן, איז איר שטענ~ דיקער בעל״יועץ געווען יצחק וויגאדסקי. אים האט זי אלץ אנפארטרויעט. וועלכער לערער אדער מלמד איז גוט פאר די קינדער. אפט פלעגט דער שריי" בער פון די שורות באקומען א טעלעפאן בזה הלשון: "פאני ליווער, קומט ארויף צו מיר, כ׳וויל זיך מיט אייך באראטן וועגן געוויסע ענינים". נאד איינער צו וועמען זי פלעגט זיך אפט ווענדן איז געווען ד״ר וויינציהער, צו וועלכן זי האט געהאט גרויס רעספעקט און צוטרוי. זי איז געווען פאפולער ביי אלע שיכטן און אלע האבן זיך באצויגן צו איר מיט דרל״ארץ און דאנקבארקייט פאר איר אומדערמידלעכער אקטיוויטעט אויף אלע געזעלשאפטלעכע געביטן. אלץ האט זי געטאן אן רעש, אן רעקלאמע, אבער מיט א פילבאר יידיש הארץ. ...

... 1) מאניעק מעריו, 2) פאניה טשארנה, 3) חיי ם מאלטשאדסקי, 4) חיי ם מערין, 5) ד״רליגערמאן, 6) ד"ר וויינציהער 7) רעד. לעווקאוויטש. ...