Polish Army

... א טײל אנטלאפענע פון כמיעלניק האבן זיך געלאזט מיטן ברויזנדיקן פליטים־שטראם אויף יענער זײט וױיםל׳ װו — װי מען האט פארזיכערט — די פוילישע ארמײ שטעלט אן העפ־ טיקן װידערשטאנד׳ אבער ,״ױוהין מ׳איז געקומען האט זיך ארויסגעשטעלט׳ אז די דײטשן האבן דאס ארט שוין באזעצט״. נאכדעם׳ װי די דײטשן האבן פארםירט די װײסל, האט שוין דאם װײטערדיקע לויפן קײן שום זין נישט געהאט און עם האט זיך אנגעהויבן פאר די מחנות פליטים דער װעג צוריק — איבער זײטיקע פעלד־װעגן און װעלדער — פון װאנען מען איז געקומען1).

באזונדער דארפן דערמאנט ווערן די כמיעלניקער יידן וואם האבן אנטיילגענומען אלם זעלנער אין דער פוילישער ארמיי (װאס איז ארגאניזירט געװארן אין רוסלאנד), למשל נחום אץ מאיר מאלי׳ משה קװאשניעװסקי (מיעטעק) און אנדערע׳ װאס האבן געקאנט אפטמאל פארװירקלעכן זײער נקמה־געפיל לגבי די מערדער פון זײערע אומגעבראכטע ברידער און שװעסטער. באזונדערס האט זיד אויסגעצײבנט דער טאנקיסט נחום מאלי׳ װאם האט אנטײלגענומען אין שװערע קאמפן בײם פארםירן די װײםל (צװישן װארקע און פיליצע) װי אויך בײ דער באפרײאונג פון פראגע און פארסירן די אדער. נאך דער באפרײאונג פון א קאנצענטראציע־לאגער אין דער געגנט פין בערלין׳ איז נחום מאלי װאם האט שוין געהאט באקומען פאר זײן קאמפסטעטיקײט די העכםטע מיליטערישע אויסצײכנונג ״װירטוטי מיליטארי״ און האט אויך געענדיקט אן אפיצירן־ שולע׳ געװען צװישן די דעראבערער פון בערלין׳ װו ער איז ארײנגעפארן אויף זײן טאנק30). עס דארף וױיטער דערמאנט װערן דער ארטילעריםט און פאראשוטיםט פאדפארוטשניק משה קװאשניעװםקי (מיעטעק), װאס האט זיך אראפגעלאזט מיט א ספעציעלער גרופע פון 14 פאראשוטיםטן בײ אסט־ ראװצע׳ כדי פעםטצושטעלן צי אין ...

... צװײ טעג פארן ארײנמארש פון דער דײטשער ארמײ קײן כמיעלניק׳ בין איך׳ צוזאמען מיט פיל ױגנטלעכע פון אונדזער שטאט׳ אװעק צו דער רוםישער גרענעץ. איך׳ שמואל קויפמאן׳ שלמה קאץ, און שמואל װײנבערג האבן זיך געהאלטן צוזאמען. נאך פיל איבערלעבונגען זענען מיר אנגעקומען קײן םארנע. דארט זענען מיר געװען א חודש און אװעק קײן לעמבערג װו מיר האבן זיך געטראפן מיט פיל כמיעלניקער׳ דעמא־ ביליזירטע פון דער פוילישער ארמײ און פליטים. פון דארט זענען מיר אװעק אין טיף רוםלאנד. מיטן אויםברוך פון דער רוסיש־דײטשער מלחמה האב איך זיך מאביליזירט אין דער רויטער ארמײ. אין דער ארמײ בין איך געװעזן פון חודש אויגוסט 1941 ביז מערץ 1942. נאכן פויליש־רוסישן אפמאך ...

נחום מאלי / מיט דער פוילישער ארמײ פון ראװנע ביז בערלין ...

דער ,׳װאיענקאמאט״ האט אונדז װידער געשיקט קײן טיפליס אויף א פרישן ארבעטס־פלאץ. דארט האבן מיר זיך דערװוסט װעגן דער מאביליזאציע אין דער גײער פוילישער ארמײ אונטער דער אנפירערשאפט פון װאנדא װאשילעװסקא. איך מיט מײן חבר האבן זיך מאביליזירט אין דער ארמײ. דער װאיענקאמאט האט רעװידירט אונדזערע דאקומענטן און געזען בײ מיר׳ אז איך בין א ײד. ער האט נישט געװאלט אנערקענען מיך און נישט געװאלט מאביליזירן׳ ביז איך האב אים איבערצײגט׳ אז איך בין א ײד און גלײכצייטיק א פוילישער בירגער. מיר זענען אנגענומען געװארן אין דער ארמײ און געשיקט געװארן אונטער מאסקװע אין א פויליש־ מיליטערישן לאגער אין א טאנקן־אײנהײט. דאס איז געװעזן סעפטעמבער 1943. איך האב באקומען מיליטערישע קלײדונג און בין צוגעטײלט געװארן צו אן אפטײלוגג טאגק־דעםאנט מיט אויטאמאטישע ביקסן• דרײ חדשים האב איך דארט דורכגעמאכט די אויסשולונג און די איבונגען׳ ביז אנפאנג 1944. עס האבן זיך דארט געפונען פאליאקן׳ ײדן און רוסן פון פוילישער אפשטאמונג. נאך א קורצער צײט איז מיר אויך געלונגען זיך צו פארבינדן מיט מאירן׳ װעלכער האט זיך געפונען אין דער ארמײ אין א צוױיטן פלאץ. אין יאנואר 1944 האט די ארמײ אנגעהויבן רירן פון פלאץ אױפן פראנט. דער װעג איז געװע׳ן א שװערער׳ װײל די דײטשן האבן אן אויפהער באמבארדירט. די מיליטערישע צוגן זענען געפארן אויף זײער שװערע װעגן. די טאנקען האט מען געמוזט שלעםן דורך זומפן און װאסערן.

... נחום מאלי — מיט דער פוילישער ארמײ פון ראװנע במ בערלץ ...

כמיעלניקער אין דער פױלישער ארמײ עס זיצן פון רעכטס אויף לינקס: שמואל ױסשענקא, יהודה זילבערבערג, עס שטײען פון רעכטס אויף לינקס : אבא גארליצקי, מלך גאלדבערג, חײם דיאמענם

משה טשעטשערםקי און גלוזמאן, אלי׳ שדכנס זון — קאװאליעריםטן אין דער פוילישער ארמײ פארן קריג

היה זה בשנת 1942. עזבנו את נמל קרסנובודםק אשר ברוםיה הסובייטית השוכן לחוף הים הכספי. המשלוח היה מורכב מצבא פולני שהתארגן באותם הימיס ברוםיה על ידי ממשלתו של הגנראל שיקורםקי תחת פקודו של הגנרל אנדרם.

... גולת הכותרת לכל היחס המחפיר אלינו היתה ההמצאה ה״גאונית״ שלהם׳ אשר בגללה נתעכבה עלײתנו. בעוד שיחידות צבא פולנױת הגיעו לפרם׳ שהו בה זמן מה ונםעו ישר לארץ ישראל׳ הועמדנו אנחנו בפני ועדה רפואית פולנית שפםלה 95 אחוז מבינגו כבלתי ראוײם לשירות פעיל. ...

... ארויםגײענדיק פון דעם רעזורע האט מיך באגעגנט א פוילישער פרײנט, װאם איז געװען מיט מיר צוזאמען אין דער פוילישער ארמײ ער האט זיך דערפרײט מיט מיר. נאך עטלעכע װערטער פרעגט ער מיך צי איך װיל צוריק אנהײבן

... עװיםן שבת פארזאמלט אויף די םקאלעם נעבן די זשרודלעם׳ נאך א מארש פון עטלעכע קילאמעטער. אויף אט דער אםפה האט אונדזער ראש־הגדוד ױדל פײנגאלד און זײן סגן אברהם פינטשעװםקי צו אונדז גערעדט מיט באגײסטערונג װעגן ארץ־ישראל׳ אונדזער אלט פאטערלאנד׳ װו עם װערט געבויט א נײ לעבן און א צוקונפט פארן פאלק. נאכן אפזינגען ״תחזקנה״ און ״התקוה״ האט א קלײנע גרופע׳ צװישן זײ : משה םאמבורסקי׳ חנוך אפעלבוים׳ הארש־אלי פעלמאן׳ מרדכי גערטנער און איך יזיך אפגעזונ־ דערט אויף א פארטרוילעכן שמועם. נאך א קורצער באראטונג האבן מיר באשלאםן עולה צו זיץ קײן ארץ ישראל. מיר האבן זיך געגעבן די הענט׳ אז טראץ אלע שטערונגען מצד אונדזערע עלטערן און אנדערע שװעריקײטן מוזן מיר אונדזער ציל פארװירקלעכן. חנוך אפלבוים האט דאמאלםט געדינט אין דער פוילישער ארמײ. מיר האבן מיט אים באשטימט זיך צו טרעפן אויף א געװיסן פונקט בײ דער גרענעץ.

... נחום מאלי / מיט דער פוילישער ארמײ פון ראװנע ביז בערלין . .. 861 ...