Mizrahi

... אויסער א ציוניסטישער טעטיקייט, האט די יוגנט אויך געפירט א קולטורעלע ארבעט אין דער פארם פון פארלעזונגען אויף תנ״ך־ טעמעס, וועלכע זענען פארגעקומען יעדן שבת אין לאקאל פון "מזרחי".

... דער געוויילטער איז אנהויב יוני 1924 אויף דעמאקראטישע יסודות קהלה־ראט, איז זיך צום ערשטן מאל צונויפגעקומען אין אויגוסט 1924 אין פאלגענדיקן צוזאמענשטעל : הערש בלומענפרוכט און יוסף שוויי- צער (קליינבירגער) , יחיאל קורלאנד יעקב מ . גוטמאן , יצחק מאיר שענבערג און קלמן ליווער (אגודה) , יצחק אהרן לאנדוי , משולם ליווער, גרשון רעכניץ , לייביש בוכווייץ , דוד טורנער און משה נייבערג (פאראייניקטע חסידים מיט "מזרחי") , הערש ליפמאן גאלדשטיין , משה האמפעל, אפרים קליימאן , יוסף באנק און הערש רעטמאן (האנט־ ווערקער), ד״ר ש . וויינציהער , שלמה פרענקעל און אברהם ליווער (נאציאנאלער בלאק) . ...

י. מ. קורלאנד (מזרחי), נ. לאנדנער (ציוניסט), א. י. רעכניץ (קליע־הענדלער), ש. ראזענבלום (רעכטע פ. צ.), מ. ראזענקער (התאחדות) און ח. י. וועלנער (מזרחי) (ישראל) . ...

... די שול איז געגרינדעט געווארן אין יאר 1920, לויט דער איניציא־ ציאטיוו פון א גרופע "מזרחי״־טוערס מיט ל. בוכווייץ בראש און האט געטראגן אין אנפאנג דעם נאמען "בית ספר מזרחי". שטופנוויי ז האט זיך די שול אויפ אזוי ווייט אנטוויקלט, אז במשך פון א פאר יאר האט שוין די צאל שילער דערגרייכט העכער 200, עס זענען אנגאזשירט געווארן ערשטקלאסיקע פעדאגאגישע כוחות אויפן געביט פון יודאיסטישע און אלגעמיין וועלטלעכע קעגנשטאנדן. בקרוב האט די שול באקומען א גוטן שם צווישן די ברייטסטע ספערן פון רעלי־ גיעז־נאציאגאלן יידנטום אין אונזער שמאד און דער אומגעגנט. ס׳דארף באמערקט ווערן, אז א גריסער טייל פון דער ציוניסטישער יוגנט פון אלע גרופירונגען און ריכטונגען האט באקומען די דער־ ציונג און בילדונג אין דער "יבנה״־שול. ...

... ספעציעלע פארדינסטן פאר דער שול האט דער "מזרחי״־טוער הלל זשאבנער, וועלכער איז געווען איינער צווישן אירע גרינדער. אין דער שפיץ פון די וועלטלעכע לימודים שטייט דער לייטער בער־ קאוויטש. ...

... הגם ס׳האבן אין דער שטאט געווירקט צוויי רבנים, וועלכע האבן געהערט צום "מזרחי" און "אגודת ישראל". פץ צייט צו צייט האבן זיי געהערט אין פארשידענע קרייזן שטימען, ...

... ווו איז דער אויסוועג יאויף וואם פאר אן אופן איז מעגלעך צופרידענצושטעלן מיטאמאל אלע טיילן פון דער שטאט־באפעלקע־ רונג? מיר וועלן יעצט אפשאצן וועלכער צד האט מער כוח. איין צד ווערט רעפרעזענטירט דורך דער רעליגיעזער־גאציאנאלער פארטיי ■"מזרחי", און דער צווייטער צד באשטייט פון, גערער חסידים. צווישן זיי ביידע בילדן די "אומפארטייאישע חסידים" א גאנץ באזונדערן דריטן פליגל.

... קלויז חסידי אלכסנדר היה בין הקלויזים המעטים הראשונים שהיו קיימים בבנדין שלפני גידולה, לפני כשבעים שנה, שאז לא היו בה אלא מספר רחובות והשוק הישן במרכזם. הקלויז השתכן שנים רבות, עד לחורבנו בידי הנאצים, ברחוב קולונטאי. עם המתפללים נמנו עסקנים ואישים חשובים מטובי העדה בבנדין, ובהם ר׳ מנדל דומב — גביר ועסקן ראשי, ר׳ לייביש בוכוויץ — נשיא ״המזרחי״ בבנדין, ר׳ יצחק אהרן לנדוי — פרנס הקהלה, המו״צ ר׳ דן ליפשיץ, ר׳ בריש רפפורט ואחרים. מנה כ־200—300 חסידים. ...

... בשנות העשרים הראשונות נוסדה אגודת "תרבות", מסונפת למרכז בוארשה, להחדרת העברית בכל חוגי הציבור ופיתוח רשת חינוך עברי. עם "תרבות" נמנו כל המפלגות הציוניות המקומיות, פרט ל״מזרחי", בעל רשת בתי־ספר משלו. פועלי־ ציון — צ. ם. נמנו עם חסידי ציש״א (נאציאנאלע יידישע שול־ ארגאניזאציע) אך כיבדו את השפה העברית ואילו פועלי ציון שמאל הכירו בצי״ש א (צענטראלע ייד. שול ארגאניזאציע) וחייבו חינוך ותרבות בלשון יידיש. ...

ב־1924 קנו חברי "המזרחי" שטח קרקע גדול בארץ ישראל מחברת "מנוחה ונחלה", ור׳ שלום נכנס ראשו ורובו ברכישת חברים ובתכנון תכניות ההתיישבות ן חלומו היה ייסוד מעין משק שתופי, בלשונו "גרינדען א שטעטעל", אך חלומו לא נתגשם׳ כי משום־מה לא בוצעה העברת הקרקע על שם חברי האגודה. תכנית ה״שטעטעל״ של ר׳ שלום — כפי שקראו לה החברים במשך שנים רבות — ירדה מן הפרק, דבר שגרם לו מפח נפש ואכזבה מרה , ...

בסיטונות. תמיד עסק היה בעניני הקהל. נשיא ה״מזרחי", פרנס הקהלה, ובשנת 1924 נבחר נשיא הקהלה. חבר הנהלת הבנק לדיסקונט היהודי ושל אגודת הסוחרים. עד לסוף ימיו נציגם של הסוחרים היהודים בלשכת המסים, ובה הגן על זכויותיהם ועניניהם. ...

... המעבדה לפיסיקה (פיזיק קאבינעט). אולם ההתעמלות (גימגאסטיק זאל). מורי ביה״ס ״יבנה״ של ״מזרחי״("מזרחי״-לערער). ...

... אין אלעקסאנדער שטיבל האבן געדאוונט א גאנצע רייע אנגע- זעענע בעלי־בתים פון שטאט, ווי ר׳ מענדל דאמב, יצחק אהרן לאג־ דוי, פרנס אין דער קהלה, דיין דן ליפשיץ הי״ד, ר׳ לייביש בוכוויץ פרעזעם פון מזרחי א. אנד. די בעלי־תפילה זענען געווען ר׳ ישראלקע אורבך און די ברידער מאניע און יצחק אהרן לאנדוי. אויך די אלעק־ סאנדער האבן געשפילט א גרויסע ראלע אין שטאט, ערשטנס א דאנק דעם שטענדיקן קאמף וואס זיי האבן געפירט מיט די גערער חסידים, און א דאנק די חסידים זייערע וועלכע האבן פארנומען א ן אנגעזעענע שטעלונג אויף די יידישע גאס.

... א שטורעם ברעכט אויס ווען ה׳ לייביש ב ו כ ו ו י י ץ פון "מזרחי" רופט אויס דעם נאמען: ר׳ מענדל ל ע ו ו י ן. דא האט דער זאל ממש א ציטער געטון. ה׳ בוכוויי ץ ווערט באפאלן נישט מיט בלויז זידלווערטער "לאבוז", נאר ס׳רייסן זיך צו אים יונגע לייט מיט געביילטע פויסטן. ...