Kehilot/DrohiczynA living הַנְצָחָה — preserving the memory of destroyed Jewish communities through their Yizkor books.

Community · Jewish community

Drohiczyn Jewish community

דראהיטשין

Community commemorated by the volume.

Page scan 5HIGH confidence

Learn more with AI

Read more about Drohiczyn Jewish community than the memorial book alone records. The assistant works from this record's own source passages and searches trusted archives — Yad Vashem, USHMM, YIVO, Virtual Shtetl, JewishGen and Wikipedia — and shows you what it found, with its sources.

Learn more about “Drohiczyn Jewish community”

Beyond the book

A memorial book holds what its community could gather. Search the outside archives — Yad Vashem, USHMM, Arolsen, JewishGen and others — for what they add.

Source passages

Each passage remains attached to its exact scan and opens in the standalone evidence reader.

144

Primary source passage

OCR · respaced for reading · scan 5

Open exact passage

... לזכרון נאך די פינף טויזנט ײדישע נפשות פון דראהיטשין, וועלכע זײנען געװארן ...

Source passage 2

OCR · respaced for reading · scan 10

Open exact passage

... מ י ל ו א י ם דראהיטשין אלט 500 יואר — ד״ר יצחק שיפער און ...

Source passage 3

OCR · respaced for reading · scan 11

Open exact passage

... זכרון פון אונדזערע טײערע פון דראהיטשין, װאלט געהײסן א פארכרעכן קעגן ג־ט און קעגן די קדושים! אין פארלויף פון עטליכע צענדליק יאר װאלט דער זכר פון דראהיטשין אינגאנצן אפגעװישט געװארן... ...

Source passage 4

OCR · respaced for reading · scan 17

Open exact passage

... אין חודש מערץ, 1921, איז געשלאסן געווארן אין ריגע דער שלום־אפמאך צװישן פוילן און ראטנפארבאנד, און דראהיטשין, צוזאמען מיט׳ן פינםקער קרײז, איז אײנגעשלאסן געװארן אין דער פוילישער מלוכה. אין 1925 איז דראד,יטשין געװארן א פאװיאט (קרײז) פאר זיך. דער דאזיקער פאװיאט האט ארײעענומען יאנאװע, כאמסק, מאטעלע און די ארו־מיקע דערפער און הײפן. ...

Source passage 5

OCR · respaced for reading · scan 21

Open exact passage

... דראהיטשינער בחורימלעך מיט גוטע קעפ, פלעגן אויך פארן זיך לערנען אין דער נאענטער מאלטשער ישיבה, בײ ר׳ זלמן סענדער׳ן, ז״ל, אדער אין סלאבאדקע, פון וועלכע עס זײנען ארויסגעקומען רבנים און װויל־לערנער. ...

Source passage 6

OCR · respaced for reading · scan 23

Open exact passage

... ״דראהיטשין, מחוז קאברין, פלך הוראדנא. ...

Source passage 7

OCR · respaced for reading · scan 25

Open exact passage

אי ך װע ל זיך, לײדער, מוז ן באנוגענע ן מי ט דע ר היל ף פו ן מײ ן זכרון ן אוי ף װיפי ל אי ך געדענ ק מײ ן ליב ע הײם־ שטעט ל זינ ט פו ן ד י קינדער־יאר ן; או ן אוי ף װיפי ל אי ך הא־ב זי ך אנגעהער ט פו ן ד י טאטע ם או ן מאמע ס או ן זקני ם פו ן דרא־ היטשין; או ן דא ם איבעריק ע פארלא ז אי ך זי ך אוי ף דע ר פאנטאזי ע או ן שכל. . (כ׳הא ף אי״ ה ני ט צ ו מאכ ן קײ ן טעותים. ) ...

Source passage 8

OCR · respaced for reading · scan 27

Open exact passage

... פירט דארט א װעג און א טבײ דעם טראקט האבן די ײדן אויסגעבויט זײער שטעטל דראהיטשין. אבער פון בײדע זײטן פון שטעטל איז פארבליבן די בלאטע װי געװען, װאס. מיר האבן עס גערופן װיאן. אויף דעם קענען עדות זאגן די גראבנם, און די בריקן איבער זײ, װעלכע שנײדן אדורך דאס שטעטל, — איינער בײם זאמד און דער צװײטער לעבן דארף זארעטשקע (פון דאנען נעמט זיך דער נאמען /,זארעטשקע״, איבערן טײכל) — װאם באצװעקט צו פארײניקן בײדע װיאנם, כדי דאס װאסער זאל אפלויפן פון איין װיאן אין צװײטן.

Source passage 9

OCR · respaced for reading · scan 32

Open exact passage

... דראהיטשין ...

Source passage 10

OCR · respaced for reading · scan 33

Open exact passage

... צו אלעמען מוז אויך דערמאנט װערן, אז כמעט 90 פרא־ צענט פון די ײדן אין דראהיטשין האבן געזײט אײגענע׳ אדער פרעמדע׳ גערטנער. וואס איז נישט געװאקסן אין די גערט־ נער? — י קארטאפל׳ קרויט׳ בעבלאך׳ בוראקעם, מערן, או־ גערקעס, ציבעכעס, ציבעלע, זומערדיקע רעטערלאך, רעטאך׳ ברוקװע, באב׳ יאדער (קירבעם) וכדומה. א םך ײדישע פא־ מיליעס האבן געהאט פאר זיך גרינס און נאך צום פארקויפן.

Source passage 11

OCR · respaced for reading · scan 36

Open exact passage

דיפוילישעמאכטהאטדאסלעבןאינשטעטלאנגענומען אגאנץאנדערפארעםאוןכאראקטער.דאסלעבןאינשטעטל שטעטלאיזגעװארןמערקאנצענטרירט,מאדערנער,אבער אונגעהויערשװערער.טראץדעם,װאסדיצארישעמאכט האטגעגאלטןאלסדעםפאטישעןרעאקציאנערע,האט דאךדאסלעבןאינשטעטלאוגטעראיר הערשאפ טגעפלאמען עלאםטישאוןאומבאשרײנקט.װײלמערװידעםפריםטאװ, דעםאוראדניקאוןאפארםטראזשניקעםהאטמעןקײנעם נישטאנגעזעןפארדיאויגן.צוליבדערגרויםקײטפוןלאנד האטזיךדיאײזערנהאנטפוןצאריזםכמעטװינישט דראהיטשיןװאקס טאוןפראספערירט ...

Source passage 12

OCR · respaced for reading · scan 37

Open exact passage

... אנגעקומען אין שטאט א סטאראםטא מיט א גרויסן שטאב נאטשאלניקעם. און אנשטאט װי אמאל׳ װען דראהיטשינער ײדן פלעגן דארפן פארן אין אויעזד, קײן קאברין, צו דער־ לײדיקן זײערע אמטלעכע ענינים, האבן אנגעהויבן אנקומען הונדערטער מענטשן פון גאנצן ארום קײן דראהיטשין אין סטאראסטװא צו דערלײדיקן זײערע אמטלעכע אינטערעסן. די באאמטע פון סטאראסטװא און זײערע אינטערעסאנטן פון אומגעגנט האבן געדארפט דירות, האטעלן, עסן און מלבושים, און דאס האט נאטירלעך געמײנט פרנסה פאר דעם שטעטל. ...

Source passage 13

OCR · respaced for reading · scan 41

Open exact passage

... עס איז אויך געװארן א גרויסער מאנגל אין באהײצונג־ מאטעריאלן, מחמת די פוילישע מאכט האט פארבאטן צו האקן די װעלדער און דעם פארקויף פון ברען־האלץ. בלית־ ברירה״ האט מען געמוזט, צום ערשטן מאל אין דער דראהי־ טשינער געשיכטע, באהײצן די אוױונס און די הרובע ס מיט קוילן, װאם אײניקע דראהיטשינער םוחרים האבן געבראכט אין שטאט פון די פוילישע קוילן־גרובן. מיט דעם פאר־ װערן צו באנוצן ברען־האלץ האט די פוילישע מאכט, נאטיר־ ...

Source passage 14

OCR · respaced for reading · scan 42

Open exact passage

אין דראהיטשין, װי אין גאנצן פאלעםיער געגנט, איז אונטער דעם צארישן רעזשים נישט געװען קײן ארגאניזירטע קהילה, א מאגיסטראט, מיט אנדערע װערטער. דאס גאנצע גײסטיקע, קולטורעלע און געזעלשאפטלעכע לעבן אין שטעטל האט זיך געדרײט, אממײנםטן, אין און ארום דעם בית־מדרש. דעם אמט פון אונאפיציעלן ראש הקהל פון שטאט האט פאר־ נומען דער רב, דער מר א דאתרא. אלע שטאטישע אסיפות זײנען פארגעקומען אין הויז פון רב, אונטער זײן פארזיץ. דער רב האט שוין געהאט זײן אײגענעם ״שטאט־ראט״, ױעצים, װעלכע האבן זיך רעקרוטירט פון די פרעזידענטן און גבאים פון די שוהלן און פון דער חברה־קדישא א־ן סתם מקורבים, בעלי־השפעה, מיט װעלכע דער מר א דאתרא האט זיך באראט און אנגענומען די געהעריקע החלטות מכח אינערלעכע און אויסערלעכע ענינים פון זײן קהילה. ...

Source passage 15

OCR · respaced for reading · scan 44

Open exact passage

פאר דער ערשטער װעלט־מלחמה (1914), האט דראהיטשין פארמאגט 4 בתי־מדרשים: דעם אלטן בית־המדרש, נײעם בית־המדרש, פרוש־בית־המדרש, גאס־בית־המדרש און א חסידים־שטיבל. בעת די רוסן האבן עװאקואירט דראהיטשין האבן זײ פארברענט דרײ־פערטל ישטאט, דעם גאנצן שוהל־הויף און אלע פיר בתי־מדרשים. דאס חםידים־שטיבל איז געבליבן גאנץ. נאך דער מלחמה האט מען צוריקאפגעבויט 3 בתי־מדרשים, אבער דער פרוש־בית־מדרש איז געבליבן אין זײנע ...

Source passage 16

OCR · respaced for reading · scan 44

Open exact passage

... פרנסים, װעלכע האבן געזאלט איבערנעמען די גאנצע פונק פירונג פון שטאט, די קהילה־פארװאלטונג האט אפילו געהאט דאס רעכט ארויפצולײגן אויף די ײדן אן עטאט, א שטײער, פון װאס, אײגנטלעך, עס האט זיך געדארפט צוזאמענשטעלן דער בודזשעט פון דער קהילה. אבער, די נײ־ארגאניזירטע קהילות־סיסטעם האט זיך נישט געהאט אנגענומען אין דראהיטשין. עס האט נישט געארבעט װי עס באדארף צו זײן. דראהיטשינער ײדן האבן זיך באצויגן צום ענין קהילה מיט ביטול און אונצוטרוי, װײל עס האט געמײנט נײע גבאים און באאמטע און נײע פאסטן מיט הוצאות... די קהילה־ראטמענער פלעגן אפהאלטן זיצונגען און בארא־ טונגען, אבער װײטער פון דעם איז עס נישט געגאנגען. די פירונג אין שטאט איז אנגעגאנגן װי אין די אלטע צײטן; דער רב מיט זײנע ױעצים האבן געהאט מער צוזאגן אין שטאט װי די נײע פרנסים, הגם, זײ זײנען געװען די לעגאלע פירער. ...

Source passage 17

OCR · respaced for reading · scan 48

Open exact passage

נאך דער ערשטער װעלט־מלחמה איז, מיט דער הילף פון די דראהיטשינער לאנדסלײט אין אמעריקע, אויפגעבויט גע־ װארן אין דראהיטשין א בנין פאר א העברײאישער פאלקס־ שולע א.נ. ״מוריה״, װעלכע האט ארײנגענומען כמעט אלע ײדישע קינדער פון שטאט. די לימודים־פראגראם איז געװען די זעלבע װי אין די רעגירונגס־שולן, מיט א צוגאב פון ײדישע און העברעאישע געגנשטאנדן, װי אויך א ביסל גמרא. ...

Source passage 18

OCR · respaced for reading · scan 50

Open exact passage

... סוף־טן יארהונדערט, װען איבער רוסלאנד האט זיך צעטראגן א כװאליע פון אויפברויז און בונט קעגן דער צארי־ שער מאכט, האט זיך דער רעװאלוציאנערער שטראם אױר דערטראגן קײן דראהיטשין. עס האבן זיך געגרינדעט גרופעס ״עס־עס״ און פון ״בונד״, װעלכע זײנען געװען באװוסט אלס די ״שװעסטער און ברידער׳/ און װעלכע האבן אנגעפירט ...

Source passage 19

OCR · respaced for reading · scan 51

Open exact passage

אין דראהיטשין האט זיך דאן אנגעהויבן אויסצוקריםטא־ ליזירן דער פרצוף פון די צױניסטישע ארגאניזאציעס און פארטײען. אויפן ערשטן פלאץ זײנען געקומען די אלגעמײנע צױניסטן, דאן דער ״מזרחי״, ״פועלי־צױן״, ״החלוץ״ און ״השומר־הצעיר״. די לעצטע צװײ האבן נאך דאן געגאלטן אלס נאציאנאלע ארגאניזאציעס. די הויפט־ציוניםטישע אר־ בעט, איז אין די ערשטע יארן, געטאן געװארן דורך די אלגע־ מײנע ציוניסטן און דעם ״מזרחי״. די מזרחי׳סטן זײנען גע־ װען די פיאנערן־םפעציאליסטן פון די געלד זאמלונגען פאר די קרנות. אלס רעליגיעזע ײדן, האבן די מזרחיסטן געהאט די

Source passage 20

OCR · respaced for reading · scan 52

Open exact passage

דאס יאר 1929 האט געבראכט א ראדיקאלע איבערשיכ־ טונג פון די פארטײאישע כוחות אין דראהיטשין. צוליב די שרעקלעכע אראבישע פאגראמען אויף די ײדן אין ארץ־ ישראל האט א גרויסער טייל פון דראהיטשיגער ױגנט און פון עלטערן עולם, געגעבן זיך, איבער נאכט, א ווארף ארי־ בער צום רעװיזיאניזם, וועלכער האט געפאדערט א מער דראסטישער האנדלונג לגבי דער ענגלישער מאנדאטאר־ ...

Source passage 21

OCR · respaced for reading · scan 52

Open exact passage

... אין יאר 1926, בערך, האט זיך אין דראהיטשין אנגעהויבן צו רעפארמירען אן אפטיילונג פון זשאבאטינסקי׳ם רעווי־ זיאניזם און זיין יוגנט־ארגאניזאציע דער ״בית״ר״. ...

Source passage 22

OCR · respaced for reading · scan 53

Open exact passage

דראהיטשין האט אוי ך געהאט א צאל קאמוניסטן. װי שײך, ...

Source passage 23

OCR · respaced for reading · scan 54

Open exact passage

קײט און די ארעמקײט פון די ײדן אין דרא־ היטשין איז געװען אין לעזער... ...

Source passage 24

Source OCR · scan 60

Open exact passage

... יא , .קדושי ם פו ן דראהיטשין , אײע ר צװא ה אי ז אײנגע ־ ...

Source passage 25

OCR · respaced for reading · scan 61

Open exact passage

... • ױאל םלאנים, — װעלכער איז געװען א באוװסטער דיכטער און איז פאר א צײט מיט יארן געװען א מיטארבעטער פון נױ־יארקער ״טאג״, װו ער האט פארעפנטלעכט א גרויסע צאל לידער, — איז געװען א געבוירענער פון דראהיטשין. מיר ברענגען דא עטלעכעס פון םלאנימ׳ס לידער, װאס דער דיכטער האט געהאט געדרוקט אין ״טאג״ נאך זײנע באזוכן אין דרא־ היטשין. י. סלאנים איז געשטארבן אין 1944. — [די רעד.] ...

Source passage 26

OCR · respaced for reading · scan 65

Open exact passage

בײמײןאנקומעןקײןדראהיטשיןהאבאיךגעטראפן דרײױנגעמוסמכים׳װעלכעזיינגעזעסןאונגעלערנטאון געװארטאויףרבנות־שטעלעס.אײנעראיזגעװעןמײןשװא־ גער׳הרבהגאון׳ר׳זאבװאלףמילער׳ז״ל(ערהאטגע־ ...

Source passage 27

OCR · respaced for reading · scan 68

Open exact passage

... א צײ ט לאנ ג האב ן ד י ײד ן אי ן דראהיטשי ן ניש ט גע ־ ...

Source passage 28

OCR · respaced for reading · scan 70

Open exact passage

... ועלן זיך מיישב זיין, די לעצטע מינוט, ארויסצוטרײבן די ײדן פון שטאט זאל זיין מיט וואס צו אנט־ לויפן. איך אלײן האב געקויפט א געשפאן שותפות מיט נאך א ײד. פשוט, דערפאר, ווייל איך האב נישט געװומט װי ארומ־ צעגײן ארום א פערד. די לעצטע פאר טעג איז מען געװען פארנומען מיט גראבן. צום ערשט האט מען פארגראבן אין דער ערד דאס ביסל פארמעגן. דערנאך האט מען גענומען גראבן די אקאפע ם אויף דעם װיאן. דעם לעצטן טאג איז שוין אלעס געװען פארטיק, און מיר האבן געװארט אויף דאס אונפארמײדלעכע. דאס שטעטל איז געװען פול מיט קא־ זאקן און טשערקעםן. דאס איז געװען א סימן, אז די דײטשן זײנען שוין נאענט פון שטאט. מיט אמאל זע איך, עס גײט אן עשאלאן בעזשניצעס מיט קי׳נדער און פעקלעך אויף די װעגענער. איך קוק זיך גוט צו און דערקען אין זײ מײנע דראהיטשינער ײדן פון מצרים גאס. איך בין גלײך ארויסגע־ לאפן פון הויז און זײ פארשטעלט דעם װעג. נײן, האב איך

Source passage 29

OCR · respaced for reading · scan 70

Open exact passage

... פון װארשע האט דער דײטש גענומען זיך רוקן שנעל צו בריסק. עס איז גראד יענעם זומער געװען א גרויסע טריקעניש, איז עס געװען א מעלה פאר בײדן. דער דײטש האט געקענט לײכטער און שנעלער גײן פארױס און די רוםן ־אב ן געקענט שנעלער לויפן צוריק... אין קורצן איז שױן דער דײטש געשטאנען בײ בריסק. די רוםן האבן עװאקואירט די גאנצע באפעלקערונג פון בריסק און די שטאט פאר־ ברענט. פיל בריסקער ײדן זײנען געבליבן שטעקן אין דרא־ היטשין און א ם ך זײנען געלאפן מיט דער רומישער ארמײ טיפער אין רומלאנד.

Source passage 30

OCR · respaced for reading · scan 71

Open exact passage

... דעם גאנצן זונטאגדיקן טאג איז געװען שטיל. דער עולים איז געלעגן לעבן די גריבער און מען האט געשמועסט. זונטאג פארנאכט האט זיך פונדאסניי אנגעהויבן די שיםעריי, װעלכע האט אונז צוריק ארײנגעטריבן אין אונזערע לעכער. אזוי האבן מיר אפגעלעבט אין שרעק און אין פחד ביז מאנטאג פרי, װען עס איז אינגאנצן שטיל געװארן. ארויםקריכנדיק אויף דער פרײער לופט איז צװישן עולם געװארן א פרײד און א גערודער. מען האט דערזען די ערשטע פאר דײטשן ארײנקומען אין שטאט. דאם האט געהײסן, אז דער קאמף ארום דראהיטשין איז שוין געענדיקט. די שמחה מיט די דײטשן איז געװען אזוי גרויס, אז אייגיקע יידן האבן געכאפט קושן די דײטשן.. .

Source passage 31

OCR · respaced for reading · scan 71

Open exact passage

... אין א דאנערשטאג, װי נאר עס איז געװארן נאכט, איז דער הימל געװארן שטארק רויט פון די שרפות, װאם די קאזאקן האבן אנגעצונדן די דערפער ארום שטאט. מיר האבן שוין געװוסט, אז דאס איז די לעצטע נאכט, און אז נאך הײנט באנאכט װעט מען אונטערצינדן דראהיטשין. (אגב, אינטערע־ סאנט איז דער עפיזאד: בײטאג האט א דײטשישער עראפלאן אראפגעװארפן א באמבע אין זאקאזעליע, װאס האט פונקט געטראפן אין דעם גרויסן ״זאװאד״ פון שנאפס און האט אײנ־ געלײגט עטלעכע װענט. גראד האבן זיך דארט, אין דעם ברויז, געפונען ײדן פון וואלעװעל און פון דראהיטשין, װאס זײגן געקומען שעפן פון דעם בראנפן, װאס די רוםן האבן ארויסגעלאזט פון די באסײנען אין דער ערד. צום גליק האט דער באמבע־אויפרײס קײנעם נישט געשאדט... )

Source passage 32

OCR · respaced for reading · scan 72

Open exact passage

... אין קורצן נאכדעם איז אין דראהיטשין אויסגעבראכן,

Source passage 33

OCR · respaced for reading · scan 76

Open exact passage

... דראהיטשין ...

Source passage 34

OCR · respaced for reading · scan 78

Open exact passage

... אויפן בוידעם, פלעגט מען הערן גרוילעכע יללות, וועלכע האבן זיך געטראגן פון יידישע הײזער, װו די באנדיטישע פאליאקן האבן זיך געלאזן וװילגײן איבער די הילפלאזע ײדן. אײן טאג האבן זיך צו מיר אין הויז ארײנגעריסן א פאר פאליאקן אזן גענומען זיך צו מיר איך זאל זיי געבן געלט. זײ האבן אויסגעטרײסלט מײנע קעשענעס, און נישט זײענדיק באפרידיקט מיט דער קלײנעם םומע געלט, האבן זײ אנגעשטעלט אױף מיר זײערע ביקםן, איך זאל זײ װײזן, װו איך האב באהאלטן מיץ גאלד, אז ני׳ש ט שיסן זײ מיר, עס איז געזוארן א געװײן און א יללה פון מיינע בני־בית און קוים מיט צרות האבן מיר זיך אפגעבעט בײ די רויבערשע פאליאקן. דאם רויבן, שלאגן, און שענדן פון די פאליאקן האט אנגעהאלטן א גאנצע װאך, ביז דער לעצטער רויבערישער פאליאק איז פארטריבן געװארן פון דראהיטשין.

Source passage 35

OCR · respaced for reading · scan 78

Open exact passage

װען די באלשעװיקעס זײנען ארײן קײן דראהיטשין זײנען אלע ארויס יפו ן די לעכער אויפן גאס מיט פרײד, װאם, מען איז שוין פטור געווארן פון די פאליאקן. קלײנע קינדער האבן זיך געדרײט ארום די באלשעװיקעס, אן שום מורא, װי ארום אײגענע מענטשן . ...

Source passage 36

OCR · respaced for reading · scan 81

Open exact passage

... דראהיטשין אונטער דער פוילישער מאכט

Source passage 37

OCR · respaced for reading · scan 83

Open exact passage

... ב ײ אונ ז אי ן דראהיטשי ן האב ן מי ר אוי ך אדורכגעלעב ט ד י טויט־שרע ק פו ן פאגראמען. ע ם הא ט זי ך צעטראג ן א קלאנ ג אי ן שטעטל, א ז ד י פויערי ם גרייט ן זי ך צ ו פאגראמיר ן ד י ײדן . ד י שטאטיש ע גוײ ם האב ן זי ך שוי ן געהא ט אײנגעטײל ט מי ט ד י ײדיש ע הײזע ר או ן פארמעגן. דע ר פאגרא ם הא ט געזאל ט פארקומע ן אי ן א יריד־טאג. ד י ײדן, אבער, האב ן באצײטנ ם פארלאפ ן דע ר סכנה. דע ר פריםטא װ או ן דע ר אויעזדנע ר איספראװני ק האב ן געקראג ן גו ט באצאלט.. . או ן ד י גאנצ ע פאליצ ײ פו ן אויעז ד אי ז ארגאניזיר ט געװאר ן או ז געקומע ן אויפ׳ ן ירי ד מי ט אנגעלאדענ ע ביקסן. ד י פויערים, װעלכ ע זײנע ן געקומע ן אויפ׳ ן ירי ד מי ט זע ק או ן העק, זײנע ן גע־ בליב ן אנטוישט ע או ן ז ײ זײנע ן זי ך צעפאר ן פו ן ירי ד מי ט לײדיק ע זעק.. . דע ם בעסט ן ״יריד ״ הא ט געהא ט דע ר פרים־ טא װ או ן דע ר איספראװניק.. . פא ר ז ײ אי ז דא ם שטעט ל געװע ן א ״מעלקנדיק ע קו״.. . או ן ע ם אי ז געװע ן אי ן זײער ע אינ־ טערעסן, א ז דא ס שטעט ל זא ל ...

Source passage 38

OCR · respaced for reading · scan 84

Open exact passage

... דראהיטשין ...

Source passage 39

OCR · respaced for reading · scan 90

Open exact passage

... און נישט אומזיסט ש ר ע ק ט זיך יעדער ײד פיל מער פאר זײנע ײדישע נאטשאלניקעס, װי פאר ניט־ײדישע. און כאפט זיך עמיצער ארויף פון אויבן און נעמט די ממשלה אין האנט, װעט איר פון אים ניט פטור װערן. אט אזוי איז פארגעקומען אין דראהיטשין. װען די באפעלקערונג האט ...

Source passage 40

OCR · respaced for reading · scan 95

Open exact passage

... ביסל נאכ־ געלאזט פון דעם פאזיציאנס־געביט איז ביי אונדז געװארן אן עטאפ־געביט, און מיר קענען זיך אביסל פרײער באװעגן, — דאך פילן מיר, אז עס רוקט זיך אן אויף אונדז א נײע כמארע — דער הונגער! מיט דעם ארײנדרינגען פון די דײטשן טיף אין רוםלאנד, הויבן אן די אנטלאפענע פויערים צו קומען צוריק אין די דערפער. מיר דערװיסן זיך, אז אין רוםלאנד הערשט א גרויסער הונגער און מיט דעם אנקומען פון די פויערים הויבן מיר אויך אן צו פילן דעם הונגער. די דײטשן נעמען אוועק דאס לעצטע ביםל מילך פון אונזערע קינדער. זיי נעמען צו די אײער, די עופות, זיי רעקװיזירן אויך אפט די בהמ׳ות. ביסלעכװײז װערן די ײדישע פאמיליעס צוריקגעשיקט פון דארף אין שטאט, כדי צו מאכן פלאץ פאר די אנקומענדיקע פויערים. מיר קלײבן זיך צוריק ארוים פון דארף הארבאכע קײן דראהיטשין. ...

Source passage 41

OCR · respaced for reading · scan 99

Open exact passage

אויף דעם װאקזאל, לעבן דראהיטשין, איז געשטאנען אן אפטײלונג באלאכאװצעס. עס איז דעריבער געװען א גע־ פאר, אז די בלוטיקע הינטן זאלן זיך ניט פלוצלונג אראפלאזן אין שטאט, װעלכע איז געװען, װי געזאגט, אן שוץ. מען האט באצאלט דעם פוילישן פאטרול, װאס האט געהיט די אײזן־ באן־ליניע, ער זאל באװאכן די שטאט. אין די נעכט זײנען ...

Source passage 42

OCR · respaced for reading · scan 103

Open exact passage

... גלײך װ י די דײטשע אקופאציע־מאכט האט אין יאר 1918 פארלאזט דראהיטשין און דאס שטעטל איז געבליבן אויף הפקר׳ אן א צױוילער מאכט און אן פאליצײאישער שוץ׳ האט דער רב מיט זײנע בעלי בתים פאררופן אן אספה צו בא־ ...

Source passage 43

OCR · respaced for reading · scan 104

Open exact passage

... אין קורצן גאכדעם ׳ װען די דײטשן יהאב ן פארלאזט דראהי־ טשין ׳ האב ן אנגעהויבן אנקומען צוריק די פויערים פון די ארומיקע דערפער ׳ װאם זײנען געהאט אנטלאפן קײן רוםלאנד . דאם צוריקקומען פון די פויערים האט געשאפן א פראבלעם פאר פיל ײדן פון שטעטל .

Source passage 44

OCR · respaced for reading · scan 106

Open exact passage

װער האט דאס דעמאלט געקענט זיך פארשטעלן, אז מיט 25 יאר שפעטע װעלן די אמעריקאנער דראהיטשינער לאנדם־ לײט דארפן ארויסגעבן א ספעציעלן ״יזכור־בוך״ געװידמעט דעם הײליקן אנדײנק פון דער גאנצער קהילה קדושה פון דעם ליבן, טײערן שטעטל דראהיטשין, װאס איז אכזרױתדיק אומ־ געקומען ע ל קדוש השם, צוזאמען מיט די פיל הונדערטער ײדישע שטעט און שטעטלעך און דעריפער, דורך די הענט פון דעם דײטשן מערדער פאלק׳ װעמענס אייניקלעך קומען ארויס פון עמלק, פרעד״ המן, טארקװעמאדא, כמעלניצקי, באלא־ כאװיטש א. ׳א. װ. ...

Source passage 45

OCR · respaced for reading · scan 107

Open exact passage

... מיט העכער האלב ן יארהונדערט צוריק׳ אין שמיני עצרת — 1899, זײנען די יידן אין דראהיטשין און פון ארומיקע געגנט אויפגעציטערט געװארן פון א שוידערלעכן מארד, װאס איז אויסגעפירט געװארן איבער א ײדישער פאמיליע אין אסעװעצער װאלד, א 10 קילאמעטע ר פון דראהיטשין. ...

Source passage 46

OCR · respaced for reading · scan 109

Open exact passage

... דער בישאף פון פינסקער געגנ ט נעמט אויף א ייִדישער דעלעגאציע פון דראהיטשין , 13טן אויגוסט ׳ 1937 . פון רעכטם : זכריה שמיד . הרב קאלענקאװיטש ׳ ד״ר לאמפע , גדליה גראסמאן א.א . די דאזיקע בילד איז געװען געדרוקט אין ״נאש פשעגלאנד״ , סל־טן סעפטעמבער ׳ 1937 , ווארשע . ...

Source passage 47

OCR · respaced for reading · scan 111

Open exact passage

... א־זדאם אין 1921, בעת דער פויליש״רוסישער גלחמה. די איעװוינער פון דראהיטשין האבן דאן דורכגעלעבט אועעהויער שווערע טעג. עטליכע .מאל איז דאס שטעטל אי־ בערגעגאעע ן פון האנט צו האנט. און נאר די װאס האבן עם איבערגעלעבט, ■קאנען האבן א באגריף, װאם דאס האט באדײט... ...

Source passage 48

OCR · respaced for reading · scan 113

Open exact passage

... זײנען זײ, די באלאכאװצעם, אװעק פון דראהיטשין און געמאכט א שחיטה אין זאקאזעליע• ...

Source passage 49

OCR · respaced for reading · scan 120

Open exact passage

... אײנער פון די לעצטע גולמים איז באװוסט אלס דער דראהיטשינער גולם, װאס ר׳ דוד יפה, דער אב בית־דין פון דראהיטשין האט באשאפן. װעגן דעם אויבנדערמאנטן רב װײסן מיר זײער װײניק, אויסער די אויבגדע׳רימאנטע לע־ גענדע, װאם גייט ארום צװישן די לאגדםלײט און די ײדישע ענציקלאפעדיעס. ...

Source passage 50

OCR · respaced for reading · scan 121

Open exact passage

ר׳ אליהוד,אט געהאט א זון ישראל ברוך װארשאװםקי און פון אים איז דאס ארויסגעקומען די משפחה װארש^־וםקי אין דראהיטשין. ישראל ברוך האט געהאט זעקס (6) קינדער: שמואל ליהער (זײנע קינדער: טוביה־דוד און זושה װארנסאוז־ סקי); ישעיה (זײנע קינדער: יהושע, אליהו׳ דוד, ישראל ברוך און טויבע װארשאװםקי}; מרדכי (זײנע קינדער: יעקב צבי, משה, דוד און פײגע רח ל װארשאװםקי); חיה גיטל (אירע קינ־ דער: אליהו, ליפמאן, ישראל ברוך, ליהער, אברהם און רײכל אײזענשטײן); אם,ת ר פעסל בודער (אירע קינדער: אליהו, רח ל קאטלער און באבע זלאטניק}; און לאה פאדאר. ...

Source passage 51

OCR · respaced for reading · scan 125

Open exact passage

... מיט א ססניאר צוריק און מער׳ איז.אין דראהיטשין געװען רב, ר,רב ר׳ ישראל װאלעװעלסקי, וועלכער ד.אט, צוליב דער קלײנקײט פון שטעטל, געליטן גרויס דחקות און געװען פשוט א מחוסר לחם. הרב װאלעװעלסקי ד,אט א צײט לאנג ארומגעװאנדערט איבער דער מדינה זוכנדיק אן אנדער רבנות, װאס זאל אים און זיץ פאמיליע קענען מפרנס זיץ. דערבײ האט ער אין יעדע שטאט און שטעטל געהאלטן דרשות און פון דעם האט ער געמאכט א שטיקל לעבן. ...

Source passage 52

OCR · respaced for reading · scan 127

Open exact passage

אין די יארן 1914־1910, איז הרב איתי יעקב דער איניציאטאר פון בויען אין דראהיטשין א מאדערנע באד און אולטרא־מאדערנע מקוה (די ערשטע אין געגנט אין יענער צײט). די מקוה, האט ער באשטאנען, מוז זײן געמאכט פון קאכל, און דאס װאסער מוז געטוישט װערן פריש פאר יעדן פערזאן בעזונדער. (ער האט געהאלטן, אז מען קען נישט באשולדיקן די פרויען, פארװאם זיי גײען נישט אין מקוה, װײל דאס װאסער איז נישט רײן). ...

Source passage 53

OCR · respaced for reading · scan 127

Open exact passage

אינן תרם״ג, 1903, איז הרב ר׳ אײזיק י. קאלענקאװיטש ~ אויף דעם ארט פון זײן שװער, הרב ר׳ מנחם רייכמאן, װעלכער איז אפגעפארן קײן ארץ ישראל, — אפיציעל אויפגענומען געװארן אלם, רב פון דראהיטשין. ...

Source passage 54

Source OCR · scan 130

Open exact passage

װע ן ע ס אי ז נפט ר געװאר ן דע ר אלטע ר ר ב פו ן דראהיטשין , הר ב ו־גאו ן ר ׳ צב י אליהו , זצ״ל , הא ט זי ך אי ן שטא ט געשאפ ן צװ ײ צדדים . אײ ן צ ד הא ט געהאלטן , א ז דע ם נפטר׳ ס זו ן ר ׳ מנח ם רײכמא ן זא ל זײ ן דע ר ר ב פו ן שטאט . או ן דע ד צװײטע ר צ ד הא ט געװאל ט האב ן פא ר א ר ב מײ ן זײדן , ר ׳ יאסלען . ע ס אי ז דא ן פארגעקומע ן א די ן תוד ה או ן דע ר פס ק אי ז אזיסגעפאל ן לטוב ת ר ׳ מנחמען . אי ז ר ׳ מנח ם געװאר ן דע ר רר א דאתר א או ן מײ ן זײד ע אי ז געזואר ן דע ר דײ ן פו ן שטאט . ...

Source passage 55

OCR · respaced for reading · scan 134

Open exact passage

... אין 1890 קומט ר׳ װעלװעל אן צום דראהיטשינער הרב ר׳ זאב מילער, ז״ל. ...

Source passage 56

OCR · respaced for reading · scan 136

Open exact passage

... הדבר ר׳ אליה ז װעלװעל אלטװארג, הי״ד, איז געבוירן אין דראהיטשין. זײן פאטער, ר׳ חײם בער דער ציגעלניק, א א בכסדיקער בעל־הית פון גאסי־בית־מדרש, איז געװען דארט דער רבי פון דער חברה־משניות. װעגן ר׳ אליהו

Source passage 57

OCR · respaced for reading · scan 136

Open exact passage

... מיטן אויסברוך פון דער ערשטער װעלט־מלחמה קומט ר׳ אליהו זועלװעל מיט זײן פאמיליע קײן דראהיטשין, װו ער בלײבט שוין װוינען אויף שטענדיק. אין גאס־בית־מדרש האט ער אונאפיציעל געפירט א מין רבנות. ער פלעגט דרש׳נען אין די ױם־טובים און ביי פארשײדענע געלעגנהײטן. ...

Source passage 58

OCR · respaced for reading · scan 137

Open exact passage

אין 1912 האט ר׳ יאסל דוד חתונה מיט מאריאשע האפ־ מאן, די טאכטער פון ר׳ בנימין משה דעם שוחט פון דראה־ היטשין. נאך דער פטירה פון זיק שװער איז ר׳ יאסל דוד געװארן שוחט אין דראהיטשין. ער האט דאן אויך געטוישט זײן פאמיליע־נאמען פון ״שוסטער״ אויף ״שוב״ (שוחט ובודק). ...

Source passage 59

OCR · respaced for reading · scan 141

Open exact passage

... הרב דוב בער װארשאװסקי איז געבוירן אין דראהיטשין צו זײנע עלטערן ר׳ דוד און פײגעל. פון זײן פאטערס צד שטאמט ער אפ פון דעם דראהיטשינער אב בית־דין, דעם גאון און מקובל, ר׳ דוד׳ל יפה, זצ״ל. ער האט געלערנט אין חדר און פריװאט בײ די בעסטע מלמדים און לערער פון שטעטל. אחוץ למודי־קודש האט װארשאװסקי אויך שטודירט למודי־חול. ער האט שטענדיק געהאט די אמביציע צו זײן פון די פלײסיקסטע און בעסטע תלמידים פון חדר אדער קלאס. ...

Source passage 60

OCR · respaced for reading · scan 143

Open exact passage

... װי עס איז שוין געװען געמאלדן, איז דעם 20טן ד.ח. (אקט.), נפטר געװארן אין דראהיטשין דער ״כאלאזשינער רבי״, אדער שמיד, װי מען האט אים גערופן, ר׳ אליה מרדכי לע־ װינאװיץ, ז״ל. ...

Source passage 61

OCR · respaced for reading · scan 144

Open exact passage

... ײנגל צו א שמיד אין דראהיטשין און לערנט זיך קלאפן מיטן האמער . שוין דאן , נאך יאלם יונגער יונגעל , האט ער זיך ארויס ־

Source passage 62

OCR · respaced for reading · scan 146

Open exact passage

״בר ם זכז ר הז א לטזב״. כדאי צו דערמאנען אײגיקע אינטערעסאנטע עראינערונגען וואס שטײען מיר פאר די אויגן פן מײנע קינדער יארן. דאס ערשטע מײן איך דעם שדזך צװישן די צװײ דערפער כאלאזשי (לעבן פינסק) און הארבאכע (לעבן דראהיטשין) — אין זעלבן דארף בין איך טאקע געבארן געזוארן...

Source passage 63

OCR · respaced for reading · scan 152

Open exact passage

אײנמאל איז אויסגעבראכן א שרפה אין דראהיטשין און דער פײער האט זיך צוגעקליבן צו חײקע דער אפטײ־ קערקעס הויז. איז חײקע געקומען צולויפן צום זײדן מיט א גװאלד, ער זאל ראטעװען איר הויז. איז דער זײדע גע־ קזמען און זיך אװעקגעשטעלט מיט זײן שטעקן בײ דער װאנט, װעלכע האט זיך שױן אנגעהויבן םמאליען. דער זײדע האט אויפגעהויבן זײן שטעקן און דער פייעד איז געבליבן הענגען אין דער לופטן. חײקעס הויז איז געבליבן גאנץ. די געםמאליעטע װאנט איז געבליבן אן עדות פון דעם געשעעניש פאר יארן שפעטער.

Source passage 64

OCR · respaced for reading · scan 159

Open exact passage

... די זון האט, ווי תמיד, געשײנט העל און דאס גאנצע שטעטל האט זיך געטונקלט אין דער ליכטיקײט פון די זונען־ שטראלן. איך האב געשפרײזט איבער די גאסן פון דראהיטשין און צו זיך געזאגט: זע נאר, װי קײן זאך האט זיך דא גארנישט געענדערט. מענטשן גײען און אײלן אין פארשײדענע ריכ־ טונגען. באקאנטע פנימער, מיט שמײכלענדיקע אויגן זײנען מיר פארבײגעגאגגען און שטומערהײט פארשװונדן פון מײן בליק... ...

Source passage 65

OCR · respaced for reading · scan 163

Open exact passage

... מײן פאטער ׳ ר ׳ נחום שעװינםקי, ע״וד ״ א געבוירענער פון קאברין ׳ האט נאך זײן חתונה זיך באזעצט אין דראהיטשיז • אין יענער צײט זײנען אין דער מתנגדישער דראהיטשין געװען א קלײנע צאל קאברינער חסידים, װעלכע האבן אפילו נישט געהאט קײן אײגענעם פלאץ צו דאװנען. פלעגן זײ זיך צוזאמענקומען אין פריװאטע הײזער און דאװנען דארט נאר שבת און ױם טוב. מײן פאטער, דעם חסיד, איז דאס אומ־ װאנדערן פון הױז צו הױז ניט געפעלן געװארן און ער האט זיך אנטשלאסן צו בויען א שטענדיקן פלאץ פאר די חםידים, א חסידיש־שטיבל צום דאװנען א גאנצע װאך, און דארט זאל אויך זײן א פלאץ פאר דעם קאברינער רבין, װען ער קומט קײן דראהיטשי אויף שבת פרשה ״חײ שרה״. זײענדיק פון דער נאטור אן ענערגישער מאן, האט מײן פאטער אן װײ־ טערדיקע שהױת אנגעהויכן צו פארװירקלעכן זײן פלאן. ער האט זיך באראט מיט ר׳ בנימי ז משה׳ן דעם שוחט, ר׳ שמעון נאהוריער, ר׳ אברהמ׳ל דעם םטאליער, ר׳ לײזער אדלער, ר׳ יצחק אבגדור טעלעכאנסקי, ר׳ יעקוב אײזענבערג (דובאװײער), ר׳ יצחק בנימין קופער, ר׳ אריה ליב גינגאלד און יאסל יצחק אבראמאװיטש פון װאגזאל — אלע קאברינער חסידים — און גלײך איז געקויפט געװא ...

Source passage 66

OCR · respaced for reading · scan 180

Open exact passage

... טשין, פרומע, און האט זיך באזעצט אין דראהיטשין, װו ...

Source passage 67

OCR · respaced for reading · scan 180

Open exact passage

... שלמה פרידענבערג איז געבוירן 1880, בערך, אין דרא־ היטשין. זײן פאטער חאט געהײסן בערל. אסאך יארן האט ער פארבראכט אין ישיבות און געהאט א גוטן נאמען אלם א װיל־לערנער. ...

Source passage 68

OCR · respaced for reading · scan 181

Open exact passage

אין 1880, בערך, איז נפתלי זיך גענומען צו מלמדות אין דראהיטשין. אים האט אבער נישט באפרידיקט דער חינוך סיסטעם און לערן־מעטאדע פון אלטן חדר, װו די קינדער זײנען געװען אויסגעזעצט ארום לאנגע טישן, און דער רבי צי דער מלמד האט געקנעלט מיט די קינדער דעם ״אלף־ בית״. אויסגעלערנט א שײטל־עברי, איז מען אריבער צו א פרשה חומש מיט ריש״י און םפארבע (נ״ך). ימען האט אויך געלערנט אביםל ייִדיש שרייבן פון א ברױונשטעלער. שפע־ טער האט מען בלויז געלערנט גפ״ת — גמרא מיט תוםפות און מפרשים. מײדלעך האט מען נאר געלערנט עברי, דאװ־ נען און שרייבן א ייִדישן בריװל. םפעציעל זײנען געװען בא־ ...

Source passage 69

OCR · respaced for reading · scan 189

Open exact passage

... בצלא ל װאלפםא ן הא ט געשטאמ ט פו ן פינס ק און גערופ ן הא ט מע ן אי פ טאק ע ״דע ר פי׳נסקע ר לערער״ . װאלפםא ן אי ז אנגעקומע ן קײ ן דראהיטשי ן נא ך פא ר דע ר ערשטע ר װעלט־ מלחמ ה און הא ט אויםגענומע ן יאי ן שטעטל . ...

Source passage 70

OCR · respaced for reading · scan 191

Open exact passage

... ־ײםמאן, איז געבוירן /188 אין דראהיטשין. געװען פוארהײראט צו ױסף בערעזאװסקי, פון יאגאװע. ביידע געװען קולטורעלע -מעגטשן. אלע יארן געלעבט אין דראהי־ טשי ן און גענומען אן אקטױון אנטײל אין קולטורעלן און גע־ זעלשאפטלעכן לעבן דארט.

Source passage 71

OCR · respaced for reading · scan 195

Open exact passage

... ביז 13 יאר האט ישראל ברוך געלערנט ביי מלמדים און ביי לערער אין שטעטל. אחוץ די למודי־קודש און הע־ ברעאיש, האט ער אויך פלײסיק שטודירט די רוסישע שפראך. נאכדעם לערנט ער אין דער פינסקער ישיבה. פון פינסק פארט ער לערנען צו ר׳ זלי׳ן מענדער׳ן קײן מאלטש, צו לעצט קומט ער אן אין מירער ישיבה, װו ראש ישיבה איז געװען ר׳ אליהו ברוך קאמאי, ז״ל. אין מירער ישיבה האט ער גע־ לערנט ביז 1898, נאכדעם לערנט ער אין בית־מדרש אין דראהיטשין און צוגלײכער צײט גיט ער לעקציעס אין העב־ רעאיש, שאפנדיק זיך א שטיקל מעמד פון פרנסה.

Source passage 72

OCR · respaced for reading · scan 196

Open exact passage

... ישראל ברוך איז געװען פון די מיטגרינדער און אנפירער פון דראהיטשינער רעליף־פאנד אין שיקאגא, װאם האט ארויסגעשיקט גרויסע סזמע ס געלט קײן דראהיטשין פאר נצרכים; געזאמלט געלט אפצובויען די פארברענטע בתי־ מדרשים אין שטעטל; אונטער זײן װירקונג האט דער ■נדבן ר׳ יצחק אבגדור טעלעכאנסקי (שיקאגא), מנדב געװען 2,000 דאלא ר אויף אויפצובויען א תלמוד־תורה אין דראהיטשין; האט צחאמע ן מיט אנדערע צונויפגעזאמלט די סומע פון 3,000 דאלא ר פאר א גמילות־חסדים אין דראהיטשין א.א.װ. ...

Source passage 73

OCR · respaced for reading · scan 197

Open exact passage

ישראל ברוך האט נאך פון זײן פריסטער ױגנט אנגעהערט צו דער ״חיבת־צױן״־באװעגונג און איז געװען פון די גרינ- דער פון ״מזרהי״ אין דראהיטשין. ער איז אויך געװען א טעטיקער חבר פון ״מזרחי״ אין אמעריקע. האט געזאמלט פאר די צױניסטישע קרנות און האט פיל מיטגעהאלפן צום בנין- הארץ. ...

Source passage 74

OCR · respaced for reading · scan 198

Open exact passage

... אין 1917 איז ױסף געקומען קײן דראהי־ טשין און פאר א צײט פארגומען זיך מיט לע־ רערײ. אין 1920 האט ער געהײראט סוליען, די טאכטער פון שמעון און לאצע װײסמאן. םוף 1921 האבן די װײסמאן׳ם אויסגעװאנדערט קײן אמעריקע און זיך באזעצט אין שיקאגא, װאו ױסף האט פראקטיצירט אלס לערער (1922) אין תפארת־צױן תלמוד־תורה! שפעטער (25־1923) אין דרא־ ...

Source passage 75

OCR · respaced for reading · scan 199

Open exact passage

זלמן שעװיגמסקי איז געװען דער איניציאטאר פון דעם יזכור־בוך ״דראהיטשין״. זינט א רײ פון יארן האט ער געדולדיק געזאמלט בילדער און מאטעריאל װעגן זײן היים־שטעטל דראהיטשין, ביז ער האט דערלעבט צו זען די פאר־װירקלעכונג פון זײן חלום. ...

Source passage 76

OCR · respaced for reading · scan 202

Open exact passage

... ״צי20יאר קומט ר׳ שמעון קײן דראהיטשין און הו־במ אזצי פראקטיצירן אלס דופא. אלס א נײ־געקימענער אין ש־טעט־*, האט ער פון אנהויב, נאטירלעך. דורכגעמאכט פאי■־ ...

Source passage 77

OCR · respaced for reading · scan 207

Open exact passage

... שפעטע ר האט משה װעלװל אײזענשטײן ארײגעקליבן זיך קײן דראהיטשין און געװארן א קאנטארשטשיק. ער האט געהאלטן אין ארענדע די קאנטאר פון בראנפן מאנאפאל. זײן עובדה איז געװען אײנצוקאסירן דעם אקציז פון שנאפס און טאבאק פאר דער מאכט. אין משך פון יארן זײנען די טער־ מינען ״קאנטאר״ און ״קאנטארשטשיק״ געװען סינאנימען פון כמו א ײדישער אויטאנאמיע און פארשטײערשאפט. ...

Source passage 78

OCR · respaced for reading · scan 212

Open exact passage

... אין 1907 ציען זיך די ברידער װארשאװסקי ארײן קײן דראהיטשין. די ״הארבאכער״, װי מען האט זײ גערופן, װערן א שם דבר אין שטאט. זיי פיר ן שײנע באלעבאטישע יידישע הײזער, פון װעלכע ע ם ווערט אויסגעטײלט פיל צדקה. אין 1911 קויפן זײ א פפון ר׳ נתום שעװינםקי׳ן זײן לעדער־ פאבריק (גארבארניע) און ארבעטן איר ארויף. זײערע לעדער־ ...

Source passage 79

OCR · respaced for reading · scan 214

Open exact passage

... אזוי האט זיך עס געצויגן ביז 1907, װען די צארישע מאכט האט ריקזיכטםלאז אנגעהויבן דורכפירן די גזר׳ה פון תחום־ מושב, ארויס׳צוטרײבן די יידן פון די דערפער, דאן איז ר׳ מאיר געװען געצװונגען צו פארלאזן דעם דארף לינה און האט זיך באזעצט אין דראהיטשין, ...

Source passage 80

OCR · respaced for reading · scan 224

Open exact passage

... ר׳ יצחק אבגדור און עלקע טעילעכאנסקי ע״ה אין דראהיטשין, װו ער האט געהאלפן בויען דאס חסידים־ שטיבל און האט דארט ארײנגעגעבן א גײעםפר תורה. ...

Source passage 81

OCR · respaced for reading · scan 228

Open exact passage

... ר׳ משה פאריצקער און איז געװארן א תושב אין דראהיטשין, װו ער האט געהאט א קראם פון שני ט און מאנוופאקטור. ...

Source passage 82

OCR · respaced for reading · scan 229

Open exact passage

... י/וקב שמעון לעװ, א געבוירענער פון דראהיטשין, איז גע־ װען א שטילער אזן אײדעלער ײד, א ױדע םפר און א משכיל. ער האט געפירט א גרויסע שנײדער־״מײםטערםקאיע״ און באשעפטיקט פיל ארבעטער. זײן געשעפט איז געװען זײער ראיעל און פלעגט ארויסגעבן ערשט־ קלאסיקע ארבעט. זײנע קונדן האבן זיך רעקרוטירט אמ־ מײנםטן פון פריצים און נאטקזאלסטװא. ...

Source passage 83

OCR · respaced for reading · scan 230

Open exact passage

... זײן עקרת הבית, זײן פרוי פרײדע, פלעגט יעדן פרייטיק באקן חלה און צעטראגן עס צו די ארעמע, אװעקלײגנדיק בײ זײערע טירן. די דראהיטשינער ארעמעלײט פלעגן זיך אנבעטן אויף שבת צו ר׳ הערשלען, װײל זײ האבן געװוסט, אז רוערשל׳ס פרוי, פרײדע, וועט זײ צוגרײטן א גוטע סעודה. דודל קלעפאק פון כאמםק, פלעגט זיך שטענדיק אפשטעלן מיט זײן פיש־ ױאגן בײ דער שטוב און איבערלאזן פאר הערשלען מיט זײנע אורחים די בעסטע און גרעסטע פיש לכבוד שבת. בײ ר׳ הערשלען איז געװען א כבוד צו האבן בײ זיץ שבת׳דיקן טיש בני־תורה.

Source passage 84

OCR · respaced for reading · scan 230

Open exact passage

... אהרן דוד קאפלאן איז געבוירן און דערצויגן געווארן אין פינםק. נאך זײן חתונה מיט באבען, די טאכטער פון ר׳ צבי רײפוס (באקאנט אלס ״הערשל דער רופא״), האט ער זיך אײנגעארדנט בײ זײן פראפעסיע אין דראהיטשין, איז געווען די גאנצע יארן א נהנה מיגיע־כפױ. יעדן זומער פלעגט ער פארן אויף ירידים קיץ באלטע און יארמעליגעץ און אויפ־ קויפן דארט קראקולן פאר גארבוזן פון פינםק׳, װי אויד פאר זײן אײגענער ״מאיםטערםקאיע״ אין דראהיטשין, װו ער פלעגט פראדוצירן היטלעך פאר פויערים. ...

Source passage 85

OCR · respaced for reading · scan 234

Open exact passage

הערשל חײם לעװין און זײן פרוי ״חאשע דיבראנער־ קע״, װי מען האט איר גערופן, זײנען געװען פון די זעל־ טענע טיפן פון דראהיטשין. קײן קינדער האבן זײ נישט געהאט, האבן זײ זיך דערפאר געשטעלט פאר א ציל צו העלפן ...

Source passage 86

OCR · respaced for reading · scan 243

Open exact passage

... אהרן לאשינסקי, באקאנט אלס ״ארע פאלק׳ם״ / איז מבטן ומלדה געװען א דראהיטשינער. ר׳ אהרן װעמענס פאט ר ...

Source passage 87

OCR · respaced for reading · scan 244

Open exact passage

... עזריאל זעליג הויזמאן, באקאנט אלס ״זעליג דעם מגיד׳ס״, איז געבוירן 1858 אין דראהיטשין. זײַן פאטער האט געהײסן ״לײבע דער מגיד״. ...

Source passage 88

OCR · respaced for reading · scan 248

Open exact passage

... פרײדל ס פאטער חײם־ליב, א זון פון ר׳ יצחק קראװעץ פון דראהיטשין, איז געשטארבן אין 1893. פךײדל ס מוטער, אסתר, א טאכטער פון ר׳ אליעזר־שמואל יאבלאנסקי פון פרוזשאני, חא ט חופ ה געהא ט צו ם צוױיט ן מא ל מי ט דע ם בא- װאוסט ן למד ן ר׳ פיװוי ל גרינבער ג פו ן נארעװק י(בײ גראדנע) און געהא ט מי ט אי ם א טאכטע ר ראזע. דע ר בארימטע ר הר ב הגאון ר׳ ישראל ראזענבערג, ז״ל (לאנג־יעריקער פרעזי- דענט פון ,,אגודת־הרבנים״ אין אמעריקע), איז געװען א ן אײדע ם פו ן דע ם זעלבן ר׳ פיװוי ל גרינבערג, ז״ל. נא ך דע ר פטיר ה פו ן ר׳ פיװולע ן אי ז אםת ר געװאר ן אויםגעהאלט ן פו ן הרב ראזענבערג. ...

Source passage 89

OCR · respaced for reading · scan 262

Open exact passage

... מי ר דערװארט ן פו ן אײך , אי ר זאל ט נעמע ן א ן אקטױו ן אנטײי ל אי ן אונזע ר אונטערנעמונ ג או ן העלפ ן אױפשטעל ן א בית־רוחנ י אי ן אונזע ר או ן אײע ר שטאט , דראהיטשין . ...

Source passage 90

OCR · respaced for reading · scan 262

Open exact passage

... אין דראהיטשין. אין אונזער פאריקן בריװ האבן מיר אײך געשיריבן א קבלה און א דאנק פאר די 50 דאלאר׳ װאס איר האט אונז געשיקט דורך גדליה גראסמאן.

Source passage 91

OCR · respaced for reading · scan 269

Open exact passage

בײ דװײסמאנם אין הויז האב איך געטראפן די גאנצע משפחה זיצנדיק ארום טיש און דיסקוטירנדיק די ידיעה אין דער צײטונג. איך האב דאן פארגעשלאגן, מען זאל לכבוד דער היסטארישער געשעעניש פאראנשטאלטן עפעס א פײערונג אדער רופן א מאסן־פארזאמלזנג פון אלע ײדן אין דראהיטשין. ױםף בערעזאװסקי (ר׳ שמעון װײסמאנם אײדעם) האט מסכים געװען צו מײן פארשלאג. מען האט אבער געדארפט האבן צו דעם די דערלויבעניש פון דער דײטשער קאמענדאטור. איז געבליבן מען זאל גײן צו װיסף זבאר, וועלכער איז געװען א גרויסער מקורב מיט די דײטשן, ער זאל אויספ..עלן די דער־ לויבעניש. ...

Source passage 92

OCR · respaced for reading · scan 270

Open exact passage

... דער גרויסער פאראד איבער די גאסן פון דראהיטשין פון יונג און אלט לכבוד דעם אקט פון סאן־רעמא לעבט נאך געװיס אין זכרון פון אלע לעבן־געבליבענע דראהיטשינער. די רבנים האבן מארשירט פאראויס מיט די ספר־תורה׳ס אין די הענט, חבר יודל זילבערשטײן האט ריטערלעך געריטן אויף א שײ־ נעם װײסן פערד און די חברים פון ציוניסטישן קאמיטעט זײנען געװען באצירט מיט װײם־בלויע ארם־בענדעד און מיט אנדערע סימבאלישע באפוצונגען. די גרויסע מאמע האט זיך מאיעסטעטיש און אין גוטער ארדענונג באװעגט ביז זי איז צוגעקומען צו דער קאנצעלאריע פון פוילישן קאמיסאר (איך קען זיך ניט דערמאנען זײן נאמען)׳ װעלכער איז אג ב געװען זייער א ליבעראלער מענטש און פריינטלעך צו ייִדן. ...

Source passage 93

OCR · respaced for reading · scan 271

Open exact passage

אבער דער אמתער מאטױוו איז געווען פארשטענדלעך פאר אלעמען. אונזערע בהורים האבן אלע געהערט צו די אלגע־ מיינע צױניסטן, וועלכע האבן געהאט פאר זיך נאר אײן צװעק: צו פארן קײן ארץ ישראל און העלפן בויען די לאנד פאר׳ן גאנצן ײדישן פאלק, אן באזונדערע זײטיקע לאזונגען... אג ב זײנען נאך צו יענער צײט ניט געווען אין דראהיטשין קײן אנדערע פארטײען אויסער די אלגעמײנע צױניסטן. דער־ פאר האבן די לינקע נישט געוואלט באשטעטיקן אלע דרא־ היטשינער חלוצים... ...

Source passage 94

OCR · respaced for reading · scan 274

Open exact passage

... טירלעך ב ן איך געשטאנען אין נאענט ן קאנטאקט מיט די דראהיטשינער חברים און מיט גרויס שפאנונג נאכגעפאלגט די פארצװייגטע ציוניסטישע טעטיקייטן. ...

Source passage 95

OCR · respaced for reading · scan 276

Open exact passage

... נאך דעם אקטאבער מאניפעסט אין יאר 1905 פון רוםישן צאר, וועלכער האט געפלאנט צו דערטרינקען די רוסישע רעװאלוציע אין ײדיש בלוט, האבן די צארישע טשיגאװניקעס אין דראהיטשין, מיט דער אויפגעהעצטער פויערשער בא- פעלקערונג, געגרײט א פאגראם אויף די ײדן. געזאלט האט דער פאגראם פארקומען דעם 9 דעצעמבער, אין דעם מיקא- לאי יריד. אבער דער ״בונד״ האט זיך אויך געגרײט. דעם טאג, װען דער יריד האט געדארפט פארקומען, האבן זיך די בונדישע יונגעלײט ארויסגעלאזט, גאנץ פרי, אויף די וועגן הינטערן שטאט, און יעדן פויער װאס זיי האבן געטראפן פארנדיק אויף דעם יריד האבן זיי געשלאגן מכות־רצח און אים צוריקגעשיקט אין דארף. דער יריד איז טאקע נישט פארגעקומען און די בונדישע יוגנט האט דאן געראטע- וועט די שטאט פון אומגליק. ...

Source passage 96

OCR · respaced for reading · scan 277

Open exact passage

... אײנמאל, בערך אין יאר 1898 איז דאס געװען, אײדער שמאי הערשל דינעס איז אנטלאפן אזם ױם־טוב, איז אין די ארומיקע שטעטלאך אויסגעבראכן אן עפידעמיע פון חאלעריע, ר״ל. האט שמעון ׳דער רוםא געהײסן צוגרײטן בלעכן, כדי צו לײגן מיט הײסע װאסער צו די קראנקע און אויך װאנעם, װײל, מםתמא, האט מען מורא געהאט, װעט קײן דראהיטשין אויך קומען די קרענק. האב איך באשטעלט די בלעכן און װאנעם. און טאקע מיט עטליכע טעג שפעטע ר איז אויסגעבראקן די עפידעמיע, ר״ל. אבער ■מיר זײנען געזוען צוגעגרײט און די עפידעמיע האט ב״וה נישט געהאט קײן פאטאלע פאלגן.

Source passage 97

OCR · respaced for reading · scan 280

Open exact passage

... יהוצא ה איז געװארן פיל מאל גרעסער װי 5 ריער, און מיר קענען זיך קימעצן נישט געבן מיט די קליינע גראשן־נדבות װאם מיר זאמלע ן דא אין דראהיטשין. ...

Source passage 98

OCR · respaced for reading · scan 281

Open exact passage

... לאה׳ס גמילות־חםדים אין דראהיטשין געשאפן תרפ״ז, 1927. אהרן אליה זיםוק האט געגעבן 500 דאלאר. פישל פון ניו־ יארק האט געלאזן אין זײן צװאנס 10 דאלאר. בסך הכל געזאמלט בססב דאלאר פארן גמילזת־חסדים אין דראהיטשין. ...

Source passage 99

OCR · respaced for reading · scan 290

Open exact passage

... דדב שמעו ן טאראסאװ פון דער ״אגשי קאברין שוהל״ האט באקומען א בריװ פון זיק שװאגער אלטער מאזורסקי׳ װעל־ כער געפיגט זיך איצט אין סיביר. דער שװאגער האט דעם ברױו געקראגן פון אברהם טשעראמכער פון דראהיטשין׳ װעלבער באשרײבט דעם חורבן פון שטעטל. ...

Source passage 100

OCR · respaced for reading · scan 293

Open exact passage

... האבן דראהיטשינער ײדן זיך דאך דערפרײט מיט די ידיעות װאס סאװעטישע זעלנער האבן פארשפרײט, אז ס׳איז גע־ לוגגען אפצושטויסן דעם דײטש ביז ביאלע פאדלאסק (עט־ לעכע צענדליק קילאמעטע ר נאך בריסק), און אז אין די נא־ ענטסטע שעות װעלן ליקװידירט װערן די רעשטלעך פון די דײטשע מיליטערישע אײנהײטן װאס געפינען זיך ארום שטעטל. ...

Source passage 101

OCR · respaced for reading · scan 294

Open exact passage

געפילן פון טרויער און טויט־שרעק האבן באהערשט די ײדן אין דראהיטשין. ראטלאז האט דער ידראד,יטשינער ײדן־ראט אנגעהויבן זײן טרויעריקע ארבעט. ...

Source passage 102

OCR · respaced for reading · scan 298

Open exact passage

... אין די דערמאנטע צװײ לאגערן האבן ײדן געארבעט ניט שװער בײ ד״אלץ־ארבעט און זײ פלעגן װעכנטלעד בא־ קומען שפײז־פעקלעך פון דראהיטשין. אין געטא א׳ האבן ײדן געלעבט ניט שלעכט. דער פאר־ זיצער פון די ארטעלן םיעלפון האט געזארגט, אז זײנע אר־ בעטער זאלן ניט הונגערן. ער פלעגט ארײנפירן בגנבה שפײז־ ...

Source passage 103

OCR · respaced for reading · scan 300

Open exact passage

... כאטש די מערהײט אײנװאוינער האבן די ערשטע צײט ניט געװאוסט װאס ס׳איז געװאדן מיט די ארויםגעפירטע קײן ברא־ נע גורע, און א טייל האבן געגלויבט אז דארטן איז אן אר״ בעטסךלאגער — איז דאך דער טרויער אין דראהיטשין אויפ־ צומארגנס נאך דער ״אקציע״ געװען זײער גרויס. אלע האבן געקלאגט אויפן חורבן; ער •האט כמעט אלעמען געטראפן. בײ די טויערן פון געטא האבן מענער און פרויען געװארט אויפן די ארישע באגלײטער׳ װעלכע האבן געדארפט זײ פירן צו דער ארבעט (אן א באגלײטונג פון אריער האבן ײדן ניט געטארט דורכגײן די גאסן), און דערבײ געכליפעט אויפן קול און זיך געריסן די האר פון די קעפ. װער ס׳האט געװײנט אויף זײנע פרײנד און װײטע קרובים א מ װער ס׳האט בא־ קלאגט זײנע עלטערן אדער קינדער יונגערע פון אכצן יאר, װעלכע זײנען ארויסגעפירט געװארן מיט דער געטא ב׳.

Source passage 104

OCR · respaced for reading · scan 302

Open exact passage

... אי ן דע ם צעכװאליעט ן י ם פו ן ײדנהא ם אי ז דראהיטשי ן געװע ן א גליקלעכע ר אינדזל, װא ו ד י שנא ה הא ט זי ך ני ט געשפירט. דראהיטשינע ר גוי ם פלעג ן טרא ץ אל ע פארבאט ן או ן געפאר ן ארײגפיר ן אי ן געט א שפײז־ארטיקלע ן או ן דרא־ היטשינע ר ײד ן האב ן בי ז דע ם םאמ ע חורב ן גי ט געהונגערט. ...

Source passage 105

OCR · respaced for reading · scan 302

Open exact passage

... אין דראהיטשין איז דערװײל די לאגע געווארן פון טאג צו טאג מער אנגעשטרײנגט. אויפן װאונק פון דער דײטשער מאכט האט די קריםטלעכע באפעלקערונג פון דראהינהזזין און אומגעגנט זיך געװאנדט מיט א ביטע מ׳זאל דראהיטשין מאכן ,/ײדגרײן״, דאם הײסט צונעמען די ײדן פון שטעטל.

Source passage 106

OCR · respaced for reading · scan 303

Open exact passage

... ד ימעלדונ ג״דראהיטשי ןײז־נרײן״, דע רא ח ספעציאליסט ןקײ ןקאגרין, האב ןזײע רבאאוו נ ײד ןפו ןדראהיטשין, קײנע רהא טני טגעשלאפ ן ײד ןהאב ןגעדאד טאו ןגעקװאר טנא רפו ןשר ן דע ראײנציקער, װעלכע רהא טװײניק־װא םגעז א צוקונפ טאי זגעװע ןבאנטש עװאלעװעלסקי, פרעזע םפו ןײדנראט. ע רהא טגעלעב טזײע ר ס.ד.־ניקע סאו ןע רפלעג טזאגן: ״אוי בא ז ײ דװע טאיבערלעב ןד ימלחמד. —װע לאי ךע ...

Source passage 107

OCR · respaced for reading · scan 307

Open exact passage

... דראהיטשין, מײן הײם־שטעטעלע דראהיטשין, נישט גע־ בליבן איז דאך בײ דיר קײן שפור פון א ײדיש־לעבן... דרא־ היטשין, פארװאם ביסטו נישט פארװישט געװארן צוזאמען מיט דײנע ײדישע קינדער?! — פאתואם?! ...

Source passage 108

OCR · respaced for reading · scan 307

Open exact passage

... פון דראהיטשין האט זיך פארנומען מיט דעם קלײנעם יתומ׳ל און געזארגט פאר אים װי א מוטער. ...

Source passage 109

OCR · respaced for reading · scan 307

Open exact passage

... כמעט אלע געראטעװעטע האבן באזוכט דראהיטשין נאך ...

Source passage 110

OCR · respaced for reading · scan 307

Open exact passage

... פאר דעם פעטע ר פון יאנקעלן איז עם א גרויסע טראגעדי צ אץ הארץ־װײטאג. קלאגט ױםף פעלדמאן: פאתואס יהאבז די לעבן־געבליבענע דראהיטשינער פארגעםן אן מײן יאנקעלען ז זיי האבן דאך געקענט אים מיטנעמען מיט זיך. יאנקעלע װאלט געהאט אן אמת׳ע הײם בײ מיר און איך װאלט געװען זיץ טאטא און מאמע... איז מײן יאנקעלע נישטא... פאדװאס האט דאס געדארפט אזוי זיץ..? ד.װ.

Source passage 111

OCR · respaced for reading · scan 309

Open exact passage

... רוסישע ארמײ פארנעמט דראהיטשין, ייִדן זײנען צופרידן ...

Source passage 112

OCR · respaced for reading · scan 309

Open exact passage

אײנמאל גײ איך אויף סטאראסיליע, הער איך װי די גױם זאגן, אז היטלע ר הא ט דערקלערט מלחמה פוילן. דאם איז געװען דעם ערשיטן םעפטעמבעד, 1939, און שוין אויף מארגן האבן די דײטשן באמבארדירט דראהיטשין. אלע טאג פלעגן די סירענע ם פײפן און געבן צו װיסן, אז די מחבלים זײנען דא, און אלע אין שטאט זײגן געלאפן באהאלטן זיך פארן טויט. די פוילישע פאליצײ פלעגט ארויםטרײבן אלע מענער מיט העק און גראבאײזנם צו היטן די װעגן און די אײזנבאן־ליגיעם, אזוי האט דאם געדויערט א גאנצן חודש. ...

Source passage 113

OCR · respaced for reading · scan 318

Open exact passage

... איך װעל קײנמאל נישט פארגעסן דעם טאג װען די רוצחים האבן פארניכטעט אונדזער שטאט דראהיטשין. מיר זײנען דאן פארגלױוער געװארן מײנע לעצטע יבלוטן װאס איך האב פארמאגט. בײנאכט האט מיר מיק רעטע מיט טרערן אין די אויגן דערצײלט, אז דראהיטשין מיט אירע ײדן עק ־ זיסטירט נישט מער. דערבײ האט ער געפרעגט: חוה, פאר ־ װאס קומט דאס אײך אזוי טראגיש אומגעבראכט צו װערןז ...

Source passage 114

OCR · respaced for reading · scan 320

Open exact passage

... נאכדעם, אז די רויטע ארמײ האט אונדז באפרײט האבן מיר זיך אומגעקערט קײן דראהיטשין. די פויערים האבן זיך געװונדערט און געפרעגט: ״װאם איר לעבט נאך?״... מיר האבן זיך פאר שאנדע און װײטאג ביטער צעװײנט... מיר האבן אין דראהיטשין ניט געפונען קיץ אײן ײד. ...

Source passage 115

OCR · respaced for reading · scan 324

Open exact passage

... ליגנדיק אין מײן באהעלטעניש, פלעג איך זיך צוהערן צו די געשפרעכן פון די פויערים, װעלכע פלעגן זיך פרײען װאם אלע ײדן פון דראהיטשין זײנען פארניכטעט. אין א געװיסן טאג זײנען אלע פויערים פון דארף פארארדנט גע־ װארן צו גײן קײן דראהיטשין צו זען װי מען הענגט אויף אינמיטן מארק דעם פויער פעטרוק פון זאריטשקע מיט זײן פאמיליע פאר אויסבאהאלטן דעם ײד שמעון קראװעץ. יעדן פויער איז צוגעזאגט געװארן שנאפס און הונדערט מארק אלס מתנה פאר איבערגעבן א באהאלטענעם ײדן צו די דײטשן. איך האב שוין נישט געהאט קײץ טרערן פון װײנען, דער טרערן קװאל פון מײנע אויגן איז געװען אויסגעטריקנט. ...

Source passage 116

OCR · respaced for reading · scan 330

Open exact passage

װו איך האב מײן קינדײט פארבראכט. װי פינצטער עס איז מיר געװארן אין מײנע אויגן קוקנדיק אויפן גרויסן חורבן, וואס איך ה^:: דארט געטראפן. דראהיטשין איז ײדן־ריץ. די בית עלמינס זײנען צעשמעטערט, בהמות פאשעׁן זיך דארטן. די מצבות זײנען אויסגעריסן פון די קברים, פון די מצבות האבן די דײטשע רוצחים אויסגעלײגט טראטוארן, װעלכע פארנעמען די גאנצע גאס צום זאמד. איך בין געגאנגען דורך די גאסן, װעלכע זײנען פאר׳יתום׳ט, אויסגעלײדיקט און קלאגן אויפן חורבן. כ׳האב געקוקט אויף די סטעזשקעם, אויף װעלכע אונדזערע ליבסטע האבן דורות־יארן לאנג געטראטן: אט די םטעזשקעלעך זײנען הײנט אנגעזאפט מיט ײדיש בלוט. מיר האט זיך געדוכט אז עס שטײען פאר מײנע אויגן יענע לע־ בעדיקע מענטשן, מיט װעלכע איך האב פיל פון מײנע יארן פארבראכט, און װעלכע האבן געבויט א צוקונפט פאר קינדער• ...

Source passage 117

OCR · respaced for reading · scan 335

Open exact passage

גארך דער שאפונג פון געטא, איז די לאגע געװארן שװער און ביטער, געטא ב׳ (פאר ױנגע קינדער, עלטערע מענטשן און גישט קײן פאך־לײט) האט זיך געפונען אויף דער האל־ בער זײט גאס פון גאס־בית מדרש און האט זיך געצויגן פון ליטער ראדאשטשער (סוף מצרים־גאס) ביז דעם מארק. גע־ טא א׳ (פאר פאך־לײט און ארבעטס פײא־קע) האט זיך קאנ־ צענטרירט אויף דער צװײטער זײט גאס (צום ליניע) פון יעקב סידעראװ ביז דעם שול־הויף. בײדע געטאס זײנען אין פראנט פון די פענצטער פון די היתער געװארן אפגע־ צוימט מיט הויכע פארקאנען און שטעכיקע דראט. בײדע געטאס האבן פארנומען בערך א פערטל פון שטח פון גאנצן שטעטל. און אט אין דעם קלײנעם שטח האבן די דײטשן ארײגגעקוועטש ט אל ע דראהיטשינער ײדן ווי אויך א גרויסע צאל ײדישע פליטים פון כאמםק, שערשעװ, קאלאניע און פון פיל אנדערע ישובים פון ארום דראהיטשין. מען האט זיך געשטיקט צו 15 פערזאן און מער אין א שטוב.. . ...

Source passage 118

OCR · respaced for reading · scan 338

Open exact passage

... אין פעטראװיטשער לאגער ביי קאברין, האבן געארבעט הונדערטער ײדן פון דראהיטשין, כאמםק, קאלאניע, שערשעװ א.א. די ײדן זײנען דארט געפײניקט געװארן מיט שװערע ארבעט און געליטן הועער און קעלט. טויטע פײגעלעך האבן ...

Source passage 119

OCR · respaced for reading · scan 339

Open exact passage

אין וואראדאםטאװער לאגער האבן זיך צװישן אנדערע אויך געפונען די צװײ שװעסטער חיה־איטקע און צביה גאטליב פון דראהיטשין. די שװעסטער זײנען אויסגעגאנגן פון בעג־ קעניש נאך זײערע עלטערן, שװעסטער און ברידער. האבן זיי איינמאל זיך גענומען ארויסשארן יפון לאגער מיט דער כװנה צו גיק קיץ דראהיטשין. צו זײער אומגליק זײנען זײ באמערקט געװארן פץ די דײטשן, װעלכע האבן חיה־איטקן און צביה׳ן דערשאםן צום טויט... די גאטליב׳ס זײנען פלי־ מעניצעם פון יהודית האפמאן פון שיקאגע. לינקס זײנען יהודית׳ס 2 שװעסטער מיט זײערע קינדער; טעכטער פון ר׳ שעפסל און הינדע־מאטל װאלדמאן. דוב װארשאװסקי ...

Source passage 120

OCR · respaced for reading · scan 344

Open exact passage

[די נאמען פון די מײדלאך: פרײדל זאהן (לעכעװיטש), מינדל (דאװידגרודעק), חיה׳לע (13) און רבקה (18) טינט — שװעסטער פון דראהיטשין און נאך אײנע אויסגעגאנגע בײם סטײג הײ... צדוק, 16 יאר, האט געשטאמט פון יאליטש (?) בײ דראהיטשין. אסװרא איז געװען פון װלאדאװע. אסנה האט געארבעט בײ אװערבוךץ. משה מענדל גערשענהויז איז אן אײניקל פון חײם־בער און מלכה קראװעץ. א גוי האט דער־ צײלט צביה טענענבוימען, זי איז פארבײגעפארן דעם סטײג הרי האט רבקה זיך געבעט בײ איר זי זאל זי ראטעװען, האט זי מורא געהאט... אויפ צומארגנס איז די גוי געקומען מיט איר מאן צו די מײדלאך, אבער, צו שפעט... ז.ז. 333־335. װ.] ...

Source passage 121

OCR · respaced for reading · scan 349

Open exact passage

... אין 1937, נאבדעם װי בנימין איז צוריקגעקומען פון דינסט אין דער פוילישער ארמײ, האט די בוים־פאמיליע זיך באזעצט אין דראהיטשין (אין הויז פון מאיר ױדל פעלדמאן). בנימין איז אנ־ ...

Source passage 122

OCR · respaced for reading · scan 353

Open exact passage

טא. ײדן האבן ני ט געטאר ט גײן אין גאם. אפילו צו צװאנגס ארבעט האבן זײ געמוזט גײן אין ארישער באגלײטונג. דער באגלײטער, װאם האט געפירט די ײדישע דאקטוירים אין שפימאל צו דער ארבעט, איז געװען א שגצל פון א יאר צעי. ער פלעגט גײן אויפן טראטוא ר און די ײדישע מעדיקער אזיפן י ברוק. די ײדישע באפעלקערונג אין דראהיטשין אױ פאר דער צײט געשטייג ן צו מער װי פיר טויזנט. ס׳האבן זיך דארט באזעצט ײדן װאם זײנען אנטלאפן פון חורבן אין שער- שעװ און קאלאניע. זײ זײנען געזוען אין צװײ געטאס: אײן געטא איז געװען פאר פאכלײט, קהלה־לײט און ײדישער פא- ליצײ. די צװײטע געטא איז געװען פאר פאכלאזע, אדער װערטלאזע ײדן׳ צװישן זײ אויך אונדזער משפחה. ...

Source passage 123

OCR · respaced for reading · scan 354

Open exact passage

... 8 881 8811818 | 8 ^ 8 ^ | בײ ר׳ ברוך בערץ זצ״ל. |^^|||| 8 ■ 0 |■||||■| | אין 1924 באזעצט זיך אין דראהיטשין. אין 1942 איז זײדל אלײן אנטלאפן קײן הארבאכע און דארטן אומ־ ...

Source passage 124

OCR · respaced for reading · scan 357

Open exact passage

איז די צװײטע געטא ארויסגעפירט געװארן צו דער הינריכ־ שונג. די דײטשן האבן זײ צוגעפירט צו די לאעע גריבעד, װאס ײדן פון געטא א׳ האבן אויסגעגראבן... (יעדן פרימארגן זײנען אװעק ארבעטער און פארנאכט האבן די דײטשן צע־ שאסן די גרעבער.״) די דײטשן האבן יעדן אײנעם געהײסן זיך אויסטאן נאקעט, און יעדער אײנער האט געדארפט צעלײגן זײנע קלײדער באזונדער: די שיך, די העמדער, װעלכע די מערדער האבן דאס אפגעשיקט אין א באזונדער פלאץ, און נאכדעם האבן די רוצחים זײ באהאגלט מיט קוילן פון זײערע מאשין־ביקסן און זײ ארײנגעװארפן אין די גריבער... בערך א 3000 ײדן זײנען דאן אויסגע׳הרג׳עט געװארן. דערנאך האבן די מערדער אנגעקלאפט א ברעט און אנגעשריבֿן מיט גרויסע װערטער: ״דראהיטשין איז ױדענרײן״. ...

Source passage 125

OCR · respaced for reading · scan 359

Open exact passage

... איך בין געראטעװעט געװארן פון די דייטשע אכזרים, װאס האבן געבראכט דעם גרויסן אומגליק אויף אונדזער יידיש פאלק. דער ביטערער שיקזאל האט אויך געטראפן אונדזער שטאט דראהיטשין (פאלעסיע). װען די דײטשן זײנען ארײן אין אונדזער שטאט, זײנען מיר אפגעריסן געװארן פון דער גאנצער װעלט און פארטריבן געװארן אין דער פינצטערער געטא, אויף דעם ״װיאן״ בײ דעם װינט־מיל. מיר זײנען גע־ װען פארשלאסן װי ארעסטאנטן, אן קײן שום מיטלען צום לעבן און אן מעדיצינישער הילף. דער פינסקער פעלד־ שער, אהרן לאסאװסקי, איז געװען מיט אונדז און געהאלפן מיט װאס נאר ער האט געקענט. דער יאויש איז געװאקסן פון טאג צו טאג. 15 מענטשן אין אײן שלאפצימער, האט מען זיך געשטיקט אלעס צוזאמען. עס זײנען אויסגעבראכן פאר־ שײדענע קראנקײטן. א סך מענטשן זײנען געשװאלן געװארן און אויסגעגאנגען פון הונגער.

Source passage 126

OCR · respaced for reading · scan 359

Open exact passage

װײַל די בערג מיט קברים האָבן מיר געלאָכערט מײַן האַרץ • איך האב ניט געקענט שלאָפן קיין נעכט. עס האט זיך מיר געדוכט, אז איך הער קולות פון די לאנגע גריבער, וווּ מײַנע טאטע־מאמע, ברידער און שוועסטער ליגן. די זײטיקע געס־ לעך זענען אויסגעפלאסטער ט געװארן מיט די מצבות פון נײעם בית־עולם. מיט א פארקלעמ ט הארץ האב איך גע־ שװארן א הייליקע שבועה צו פארלאזן דראהיטשין און גע־ פינען אהײם אין ארץ ישראל. װי דער װעג זאל ניט זײן שװער װעל איך זיך אהין דערשלאגן. אין מײן שטאט איז ניט א קײן ארט פאר מיר, אויסגעמעקט געװארן יעדער שפור פון לעבן. דער ײדישער ישוב פון מײן שטאט, מיט אזוי פיל שײנע ײדישע טראדיציעס, װו די שטיינער און װענט זײנען געװען אנגעזאפט מיט ײדישקײט און תורה, איז אויסגעריסן געװארן מיט דעם װארצל. יעדער צײכן איז אפגעװישט. איך האב נישט קײן װערטער צו באשרײבן די ״מגילת־אש״ פון מײן שטאט דראהיטשין . ...

Source passage 127

OCR · respaced for reading · scan 362

Open exact passage

אוי, יארן, איר יארן, איר ײנגל׳ש יארן, װען איך בין געקומען קײן דראהיטשין צופארן פון ניו יארקער גאסן, מיט טרוימען באנומען. איז דאס, װאם איך זע איצט, אילוזיע און שװינדן װעט אלץ און פארשװינדן אזוי װי די װינטן, צי איז דאס די װאר און עס װעלן זיך צינדן פאר׳כשופ׳טע שטראלן דורך גליקלעכע טרערן, דאס װײטע, פארפרעמדטע, װעט נאענט נאך װערן? ...

Source passage 128

OCR · respaced for reading · scan 363

Open exact passage

... צ ו ריזיקע בערג, א צעפליגלטער אדלער, צום ענדלאזן רוים אין דורכזיכטיקן שײן, נאר פלוצלינג דערהער איך א שא ל פון טרומפײטן: ״די רויטע ארטײ איז אין דראהיטשין ארײן״. ...

Source passage 129

OCR · respaced for reading · scan 365

Open exact passage

... א גרופה פון דראהיטשינער און כאמסקער שארית־הפליטה , געװען ארויסגעשיקט דורך די באלשעװיקעס קײן רוסלאנד אין 1941 , פאטאגראפירט אין צײפהײם , ...

Source passage 130

OCR · respaced for reading · scan 387

Open exact passage

... די אלטע ײדישע קהילות — פינסק, מאטעלע, דראהיטשין, יאנאװע, חאמסק, אנטאפאליע, האראדעץ, זשאבינקע, קאברין, ברים ק א.א . זײנען אפגעװישט געװארן פון דעם אויבערפלאך פון דער ערד . די גרוילעכע מיתות־.משונות פון די ײדישע מענער, פרויען און קינדער, איז נישט צו באשרײבן . ...

Source passage 131

OCR · respaced for reading · scan 388

Open exact passage

צעזײט און צעשפרײט און צו קבר־ישראל נישט געקומען... האבן מיר זיך געלאזט אויפצוזוכן די בײנער פון אונדזערע מארטירער. און נאך יארן פון אונגעהויער שווערער ארבעט איז אונדז געלונגען, ב״ה, אפצוגעפינען די דאזיקע געדעכעניש פון די קדושים. מיר האבן צונויפגעלײגט בײן צו בײן, באהעפט גליד צו גליד״. זאנגעטאן זיי א לבוש פון פײערדיקע אותױת... און מיר האבן דראהיטשין מיט אירע ײדן צוריק אויפגעלעבט אין שריפט און אין בילד... מיר זען א שטאט מיט גאסן און הײזער... מיר זענען מענטשן, עלטערן און קינדער... עס דאכט זיך אז זיי רײדן צו אונדז... אבער, מיר הערן נישט קײן שטימע, קײן קלאנג... זיי זײנען פארשטילט געווארן אויף אײביק... דאס איז אלעס װאס עס איז אונדז פארבליבן: אן אײביקע מצבה נאך א טויטער שט^ןט... דער ...

Source passage 132

OCR · respaced for reading · scan 388

Open exact passage

... די גואל־יי־הדם אלײן דארפן ברײנגעװען צום משפּט די רוצחים פון זײערע משפתות! די מערדער דארפן ז־זײנגען! דאס איז דער סוף פון אונדזער דראהיטשין. ס׳איז אויך ד? 5 ר סןן ן פון ספר־הזכרון, פון יזכור נאך אונדזערע פארפײניקטע טאטע ס און נזאמעס, ברידער און שװעסטער, פ װ װעמען עס זענען פארבליבן בלויז א שאו און בײנער, װאס זענען

Source passage 133

OCR · respaced for reading · scan 393

Open exact passage

... ״אבער, לײדער׳ איינער פון די מנהיגים פון שוהל. א געװיסער מר. גודשטײן׳ ד,אט נישט פארשטאנען אונזער לאגע און האט נישט געקענט סובל זײן דאם װאם מיר רעדן אין שוהל. האט ער געשיקט ״נאטיס״ צו אײגעם פון אונזערע לאנדםלײט, קדיש בוים, אז ער זאל מער נישט קומען אין בית־מדרש. פארשטענדלעך׳ מיר אלע דראהיטשינער האבן זיך געטראפן פון דער מעשה און אום חול המועד סוכות האבן מיר פארלאזט דעם בית המדרש החדש. ...

Source passage 134

OCR · respaced for reading · scan 393

Open exact passage

... ״װע ן יענע ר געגנ ט הא ט זי ך אויסגעלײדיק ט פו ן ײד ן בי ן אי ך צוריקגעפאר ן אוי ף א פא ר יא ר קײ ן דראהיטשין״ . ז.ז . 390 ...

Source passage 135

OCR · respaced for reading · scan 394

Open exact passage

... אזוי איז עס אנגעגאנען ביז די לעצטע יארן, װען די ײדישע באפעלקערונג האט זיך אנגעהויבן אװעקציען פון דער װעסט־ סײד, און צוזאמען מיט פיל אנדערע ײדישע מוסדות, האט זיך אויך די תלמוד־תורה פון ״קהילת־יעקב אנשי־דראהיטשין״ א־ן 1955 צוגעמאכט...

Source passage 136

OCR · respaced for reading · scan 396

Open exact passage

... אין נאװעמבער 1935 ד.א.ט די חברה געפײערט איר 35־טן ױבילעאום, װעלכער איז דורכגעפירט געװארן מיט גרויס פאראד. אין יאר 1936 איז מיט דער איניציאטױו פון דער חברד, געגרינדעט געװארן די ״דראד׳יטשינער רעליעף סא־ סײעטי״, װעלכע האט געשטיצט און געהאלפן הונדערטער פאמיליעס אין דער אלטער הײם דראהיטשין,

Source passage 137

OCR · respaced for reading · scan 411

Open exact passage

... מרדכי מירסקי, זון פון ר׳ רפאל און מינע׳ איז געבוירן בערך 1857 אין בוטן און באקומען זײן דערצױנונג אין חדר און אין םלאנימער ישיבה. שפעטער געהײראט קײן דראהיטשין מיט רבקהן, טאכטער פון ר׳ װעלװעל און דבורה׳ און גענומען זיך צו מסחר. ...

Source passage 138

OCR · respaced for reading · scan 426

Open exact passage

... זו ן פון הרב ר׳ אברהם און אײניקל פון ר׳ צבי־הירש אײזענשטײן פון דראהיטשין, געלעבט אלע יארן אין ירושלים, געװען מזכיר און נאמן פון הרה״ג, ר׳ שמואל םאלנט, ז״ל, ^נפטר געװארן ט״ו חשון, תשי״ז, 1956, אין ירושלים, אין עלטער פון 90 יאר. זען ז. 118, 119 ...

Source passage 139

OCR · respaced for reading · scan 427

Open exact passage

... אויפן שליאך פינסק און בריסק, געלעגן איז אמאל א שטעטעלע, א קלײנע, א נאמען, א פינטל, אין רוסיש־פוילן, מײן שטעטעלע דראהיטשין, איז געװעו אײגע.. . ...

Source passage 140

OCR · respaced for reading · scan 428

Open exact passage

... לעצטע שורה פון ״יזכוד־בוד״ דראהיטשין. נד.װ. ] ...

Source passage 141

OCR · respaced for reading · scan 82

Open exact passage

פילנדיק, א זײד ן װעל ן קײ ן גוט ן לעב ן ניש ט האב ן אונטע ר דע ר מאכ ט פו ן ד י פאליאקן, האב ן אי ך אנגעהויב ן טראכט ן צ ו פאר ן קײ ן אמעריקע. או ן מי ט גאט ם היל ף בי ן אי ך מי ט מײ ן פאמילי ע אראפגעבראכ ט געװאר ן (אי ן 1924) פו ן ד י דראהיטשינע ר לאנדםלײ ט אל ם ר ב קײ ן נױ־יארק. ...

Source passage 142

OCR · respaced for reading · scan 276

Open exact passage

די צארישע טשינאװניקע ם האבן אבע ר באקומע ן די אוי־ בערהאנ ט איבער די רעװאלוציאנערן, און האבן מי ט זייערע רעפרעסיע ם פארטריב ן די דראהיטשינע ר בונדישע פירע ר קײ ן אמעריקע. דע ר ״בונד״ אי ן דראהיטשי ן הא ט אנגעהויב ן אראפצוגי ץ פו ן זײ ן ארענ ע או ן אי ז געװאר ן פארשטילט. ...

Source passage 143

OCR · respaced for reading · scan 316

Open exact passage

... ♦ ראמאנאװסקי אױגעװען א מושלינג האלב־פאליאק און האלב־רוס. אפשר האט ער אויך געהאט אין זיך ײדיש־בלוט. ו־אנואנאװטקי האט זיך באװיזן ו',י־ן דראהיטשין גלײך נאך דער . ערשטער װעלט־מלחמה. עו־איז געװען א בריװ־טרעגער. שטענדיק האט ער ו.עשנוײנלט און אױגעװען גוט אויפגעלעבט מיט אלע ײדן. [רעדאק. ]

Source passage 144

OCR · respaced for reading · scan 344

Open exact passage

... דעם זעלבן װינטער זײנען מיר׳ א דאנק צװײ קריסטלעכע פארטיזאנער׳ געקומען אין קאנטאקט מיט א צװײטער גרופע ײדן פון יאנאװע, צװישן װעלכע עס האט זיך אויך געפונען שמואל עפעלבוים פון דראהיטשין. און די יאנאװער גרופע האט אונז צוגענומען צו זיך. דארט זײנען מיר שוין געװען ביז צו דער באפרײאונג.

Connected nodes