Bialystok

... ONT PN‏ געבן אַ ביאַליסטאַקער יזכור בוך ניט פאַרווירק- לעכט TANYA‏ פריער, ON‏ דאָס PX‏ געווען "NOB‏ נירט, נאָך ביים ערשטן וועלט-צוזאַמענפאָר TID‏ ביאַליסטאַָקער אידן, PN OND‏ פאָרגעקומען DN‏ מדינת ישראל PR‏ 1970, איז באַשלאָסן געװאָרן אַרױסצוגעבן AVDA ON‏ אַ IDO,‏ ביאַליסטאָק", PR‏ פאַרלויף פון אַן ערך זיבן יאָר TANT‏ מיר כסדר געפירט שמועסן, פאַרהאַנדלונגען TIN‏ קאָרעס.- פּאַנדענץ מיט אונזערע לאַנדסלײט PR‏ ישראל, וועגן אַרױסגעבן געמיינזאַם דעם HO‏ ליידער, האָט ONT‏ אַלץ ניט געבראַכט די נויטיקע רעזול- טאַטן, דער ביאַליסטאָקער צענטער PIN? YI PR‏ האָט אָבער OD‏ געװאָלט אויפגעבן דעם “YAIN‏ צייכנטן פּלאַן TAY‏ אַרױסגעבן אַ פּאַסיקן יזכור- בוך װאָס זאָל אַרײננעמען די אידישע “IND‏ גאַנגענהייט PR‏ אונזער אַמאָליקער היים-שטאָט, wy.‏ דעם חורבן און װוידערשטאַנד ביי די נאַציס, 7 אויך וועגן איצטיקן לעבן TD‏ לאַנדסלײט PR‏ דער וועלט. דעריבער האָבן מיר “YA PT PIN‏ נומען די שווערע אויפגאַבע צו פאַרווירקלעכן די היײיליקע שליחות. מיר האָבן ONT‏ געטאָן מיט גרויס אחריות, כאָטש מיר האָבן פון פאָראויס גוט “YX‏ וואוסט וועגן די ONT POOP AYN‏ װועלן TOT‏ דער ביאַליסטאַקער יזכור-בוך דערשיינט PR‏ אַ oy‏ פון OY]‏ אויפגעװאַכטן נעאָינאַציזם, אַנטיסעמיטיזם, פאַרביסענע שנאה צו אידן DN‏ צו מדינת ישראל. עס איז אַ צייט ווען די שונאים TID‏

... אַלע מיטלען צו פאַרמינערן TIN‏ אָפּצולײקענען די אידישע ליידן, דעם חורבן און אומקום בי היטלערץ. עס איז דעריבער גוט װאָס PIN‏ מיר, ביאַליסטאָקער אידן און דורך דעם ספר, גיבן אונזער צושטייער וועגן יענער מורא'דיקער צייט, װאָס WIP‏ און קיינמאָל ONT OVI)‏ ניט PT‏ אימ- שטאַנד אָפּצולײקענען. ...

PR‏ יאָר 1900 PX‏ ביאַליסטאָק געווען די דריטע גרעסטע אינדוסטריע שטאָט PR‏ מזרח- רוסלאַנד. אויף דער אַלגעמיינער באַפעלקערונג פון 65 טויזנט PR‏ יענער צייט, זיינען 64 “N15‏ צענט געווען אידן. PR‏ יאָר 1913 ווען די “YION‏ מיינע באַפעלקערונג PR‏ ביאַליסטאַק PN‏ געווען 1 טויזנט, VINT WIT‏ געווען 60 טויזנט TPR‏ העכער 350 טויזנט TANT TPR‏ געלעבט PR‏ ביאַלי- סטאָק PR TN‏ דער אַרומיקער פּראַװינץ. ניט “YX‏ קוקט אויף די גזירות TMP ANY TX‏ מצד די דאַמאָלסדיקע צאַרישע הערשערס, INT TPR TINT‏ געבויט We;‏ אייגענעם שיינעם TIN‏ גייסטיק-רייכן לעבן, אידן האָבן געטאָן אַלץ, OTD‏ ניט צו TUN)‏ אַסימילירט און פאַרשלונגען פון דעם אַרום, מען ...

... משער זיין, NIN‏ מאַטעריאל PN‏ צייטנווייז “OVE‏ דייטיק TIN‏ טעאָרעטיש, אָבער ניט פאַקטיש. ONT‏ איז ביי מיר TWD TINA‏ מער קלאָר ווען איך בין, אויף מיין רייזע קיין מדינת ישראל אין יאָר 1967, אַרײנגעפאָרן PP PIN‏ ביאַליסטאָק, די שטאָט TID‏ מיין אָפּשטאַם, ...

די אידישע ביאַליסטאָק PN‏ געווען אַקטיו ביי דער באַנייאונג TIN‏ אויפבוי פון דעם אידישן היימ- לאַנד, IND‏ איידער IT‏ הערצל ONT‏ אָפּיציעל “YX‏ שאַפן דעם ציוניזם PR PW ,1897 AWW PR‏ אָנהױב פון די 80 יאָרן, ווען עס PN‏ געשאַפן געװאָרן PN‏ רוסלאַנד די ערשטע ערב ציניסטישע “DAN‏ שפּראָצונגען גרופּע ,בּיל"ו" ma)‏ יעקב לכו ונלכה), PN‏ זייער בּיוראָ איינגעשטעלט געװאָרן PR‏ ביאַליסטאָק. די ערשטע MT TD‏ זיינען אַװעק פון ביאַליסטאָק קיין PIN‏ ישראל אין יאָר 1882 TIN‏ זיי האָבן געגרינדעט ראשון לציון, מיט דער הילף TD‏ די ראָטשילדס. מיינע עלטערן האָבן חתונה געהאַט PR‏ 1889, זיי האָבן PT‏ געגרייט אֲנצו- שליסן אין דער צווייטער גרופּע. TINT PT‏ אָבער ניט באַקומען אַ דערלויבעניש פון דער צאַרישער מאַכט צו עמיגרירן. PR‏ די ווייטערדיקע יאָרן PN‏ געווען אַ כסדר'דיקער שטראָם FID‏ ביאַליסטאָקער אידן PAN PP‏ ישראל. TD‏ מיין קלאַס אין דער שולע PN‏ ביאַליסטאָק PN‏ יאָר 1920, האָבן 14 TID‏ 9 תלמידים אױיסגעװאַנדערט קיין ישראל ביז DWN‏ דעם יאָר 19235, ...

ביי מיר PR‏ זכרון זיינען WI‏ פריש דערינע- רונגען TD‏ מיין ערשטן טאָג PR‏ דער DR YAW‏ PR ,1910‏ עלטער פון MIT‏ יאָר; פון די ערשטע עלעקטרישע וװועב-שטולן PR‏ יאָר 1911 װאָס האָט PAN‏ אַרײנגעבראַכט עלעקטרישן שטראָם PR‏ מיין היים אויף טשיסטע גאַס; TID‏ דעם דריי הונדערט יאָריקן יוביליי-פּאַראַד לכבוד דעם קעניגרייך TID‏ פּיטער דעם גרויסן, ANE WI‏ ניקאָלאַי דער צוויי- טער האָט באַזוכט ביאַליסטאָק, PR‏ יאָר 1912, PR‏ געדענק PIN‏ דעם אָנהויב פון דער ערשטער וועלט-מלחמה MIT WN ,1914 PR‏ הונדערט קינדער זיינען דער'הרג'עט געװאָרן אויף זייער PR ayn‏ דער שולע, PD‏ אַראָפּגעװאָרפענע דייטשע באָמבעס. PR VN‏ געדענק IN‏ מין yarn‏ האָט, PR‏ 1917 ביי א פייערונג פון דער באַלפור דעקלאַראַציע, אַװעקגעגעבן אירע גאָלדענע אויערינגלעך פאַרץן צוועק צו העלפן בויען ONT‏ אידישע הײימלאַנד,

... X OPN‏ הױפּט-שטאָט, PN TINT 1897 AN’ PR‏ ביאַליסטאָק pw‏ געלעבט 42 טויזנט אידן, PNR PR OND‏ יענער צייט געווען 64 פּראַצענט פון דער אַלגעמיינער באַפעלקערונג, ...

אַרומיקער סביבה. AN’ PR‏ 1765 זיינען שוין דאָרט געווען 5 אידן. פּונקט וי די שטאָט האָט PT‏ גענומען בויען PR‏ אַלגעמײן מיט אַ שנעלקייט, אַזױ PR PAX‏ דאָרט געװואָקסן די ONY‏ אידן. PN 1800 WW PR‏ שוין אויפגעשטעלט "YX‏ TNT‏ דער באַקאַנטער ,נייער בית המדרש" אויפץן שול- הויף, PR‏ יענער PNR OMY‏ ביאַליסטאָק געװאָרן אַ “POA‏ שטאָט ONT‏ האָט PIR‏ אַרומגענומען די שטעטלעך: כאָראָשטש, האָראָדאָק, יאַנאָװע, יאַשנאָװקע, קנישין, אָדעלסק, סאַקאַלע, זאַבלודאָווע TN‏ װאַשליקאָװוע. PVP‏ PR ,DY TON‏ 1804, איז PR‏ ביאַליסטאָק געעפנט געװאָרן די ערשטע דרוקעריי דורך ר' אהרן הלוי הורוויץ. אין דריי יאָר שפּעטער )1807( האָט ביאַליסטאָק PW‏ פאַרמאָגט זעקס טויזנט איינוואוינער, און TWH‏ זיי זיינען געווען פיר טויזנט אידן. PNR‏ יאָר 1808 PNR‏ ביאַליסטאָק דערקלערט געװאָרן ...

דער אָנהױב פון דעם אידישן PN DW?‏ ביאַליסטאַָק, ONT)‏ ONT‏ געצויגן אַ TAIN?‏ און דערהויבענעם יחוס אויף אַלע געביטן, גייט צוריק צו יענע ווייטע צייטן און קורץ נאָכדעם, ווען עס PR‏ געגרינדעט געװאָרן די שפּעטער באַ- רימטע שטאָט. די געשיכטע פון דער אידישער ביאַליסטאָק IN PN‏ אינטערעסאַנטע TPT PIN TIN‏ אײגנאַרטיקע. ביז דער גרויזאַמער צווייטער וועלט-מלחמה PNR‏ די אידישע ביאַליסטאָק געווען באַרימט מיט דער גרויסער ראָלע DR‏ דעם אינדוסטריעלן TN‏ האַנדלס לעבן פון רוסלאַנד, TPB‏ און אויך אַנדערע לענדער, וי אויך אַלס אַ אידישער צענטער פון תורה און צדקה, אַ ברייטע נעסט פון אידישער קולטור TIN‏ געזעלשאַפטלעכע טעטיקייטן, אַ צענטער TD‏ אידישער אַרבעט, שאַפונג TIN‏ אונטערנעמונגס-גייסט, אָנגעהױיבן האָט PT‏ די אידישע געשיכטע “YD PR‏ סטאָק פון יענער ווייטער צייט, TIT‏ געווען PN‏ דאָרט NNT‏ דערפל אַרום דעם טייך , בּיאַלע", ONT OND‏ געהערט צום ANI‏ בּראָניצקי. ON‏ דער גראַף, יאַן קלעמענס בראָניצקי, וועלכער האָט דעם דאָרף געײ"רשעט פון זיין PN WORD‏ געווען אַ פריינט TID‏ אידן. די געשיכטע דערציילט אונז, IX‏ דער WIA‏ בראַניצקי, וועלכער ONT‏ געלעבט פון יאָר 1689 ביז 1771, ONT‏ איינגעלאַדן די TPN‏ פון די אַרומיקע “WT‏ פער און שטעטלעך צו קומען Pr‏ באַזעצן אין POT‏ דאָרף TIN‏ ...

ביאַליסטאָק PR‏ געווען די דריטע גרעסטע שטאָט TID‏ טעקסטיל-אינדוסטריע, נאָך מאָסקװע TX‏ לאָדזש. PR‏ די לעצטע יאָרן האָט ביאַליסטאָק אפילו אויך “ZAIN WV‏ שטייגן לאָדזש PN OM‏ פּראָדוקציע TID‏ געװואַנט TIN‏ ספּעץ- ציעלע טוך און דעקן, מיט וועלכע ביאַליסטאָק האָט זיך דערװאָרבן אַ גרויסן פאַרקויף-מאַרק איבער דער גאַנצער וועלט. מען דאַרף דערמאַנען, אַז די ערשטע אידישע “TWO‏ TP MANS‏ אין ביאַליסטאָק זיינען PW‏ געווען מיט IN‏ ערך 0 אאָר צוריק. ONT‏ זיינען געווען קליינע פאַבריקלעך TIN‏ האַנט-שטולן, אויף וועלכע אידישע וועבער האָבן געטאָן שווערע אַרבעט פאַר הונגער:לוין. PR‏ יענער צייט, פון TANT ,1850 DIX‏ די דאָמאָלטיקע אידישע פאַבריקאַנטן, נחום מינץ און סענדער בלאָך, די ערשטע גענומען איינ- פירן דאַמף: שטולן און MIN‏ ביסלעכווייז, PR‏ משך פון יאָרן, PR‏ כמעט די גאַנצע ביאַליסטאַקער טוך:אינדוסטריע אַריבער צו עלעקטרישע (מעכאַנישע) װועב:שטולן. חוץ דעם, האָבן אידן דאָרט כסדר אַנטװיקלט PIX‏ אַנדערע אינ- דוסטריעס. ...

עס PX‏ קלאָר, IN‏ ביאַליסטאַָקער אידן האָבן DIN‏ ניט פאַרנאַכלעסיקט ONT‏ בויען TNX‏ פאַרפעסטיקן ONT‏ אייג ענע לעבן, אין דער אייגענער קהילה PR‏ זייער היים:שטאָט, דערפאַר טאַקע TINT‏ די PN TPN‏ ביאַליסטאַק אין YON‏ צייטן געשאַפן און אויפגעהאַלטן פיל וויכטיקע אַלערלײ אינסטי- טוציעס, PR ONT‏ שטענדיק געווען DIN‏ אַ גוטער ביישפּיל IND‏ אַנדערע. ביאַליסטאָק האָט, למשל, געהאַט אַ גרויסע נעץ TID‏ אידישע TIN‏ העברעאישע פאָלקס-שולן, גימנאַזיעס, ביבליאַטעקן, טעאַטער, מוזיק, ספּאָרט:גרופּן, קולטור- אָרגאַניזאַציעס און אַנדערע. די אידישע ביאַליסטאַק האָט PIN‏ געגעבן אַ גאָר וויכטיקן גרויסן צושטייער צו דער אַנט- וויקלונג PR‏ דעם וואוקס פון דעם אידיש:העברעאישן טעאַטער וועזן. דער באַרימטער קינסטלער נחום צמח, דער גרינדער פון דער , הבימה" PN‏ געווען אַ ביאַליסטאָקער. TIN‏ טאַקע PR‏ ביאַליסטאָק PR‏ געווען דער DIN‏ פון דער דאָזיקער זעלטענער העברעאישער טעאַטער-טרופּע,

... פּעטער װועסעלפֿווסקי, וועלכער ONT‏ געהאַט TOT PR‏ באַזיץ דעם מושב ביאַליסטאַק PR‏ סוף 16טן PR TX‏ אָנהויב 1017 יאָרהונדערט PR ONT‏ יאָר 1624 פאַראיניקט PT‏ ביאַליסטאַקער WIA‏ מיט דער טיקטינער סטאראָסטווא. װוי עס זעט אויס, האָט דער מלך זיגמונט אַװעקגעשענקט “OOD‏ סטאָק זיין פאַרדינסטפולן סטאראָסטא וועסעלאווסקי TIN‏ זי PX‏ אַריבער אין PT‏ אייגנטום. דורך אַ צופאַל זיינען צו מיר אַרײנגעפאַלן 11 היסטאַרישע דאָקומענטן, ONY‏ פאַרנעמען 9 זייטן. געשריבן טיילווייז OT TIN POUND PR‏ לעצטע PW‏ אויף WMD‏ די אומגעהויער וויכטיקע דאַקומענטן זיינען פאַרזען מיט'ן העטמאן-שטעמפּל, באַשטעטיקט VOM‏ קעניג- לעכן גרויסן שטעמפּל זיינען PIN‏ באַשטעטיקט WW PR‏ 0 דורכץ רוסישן געריכט, PUR‏ אַז זייער היסטאָרישע ריכטיקייט DW IX PR‏ ספק. די דאָקומענטן נעמען DVN‏ אַ צייט פון 1628 WIN‏ ביז'ן אָנהױיב 19טן יאָרהונדערט. PR‏ די דאָזיקע דאָקומענטן דערוויסן מיר PT‏ פּרטים וועגן “AND‏ שייד ענע פאַזעס, ON‏ ביאַליסטאַק האָט דורכגעמאַכט,

סטעפאן טשארנעצקי PN‏ געשטאָרבן, ניט “VIN‏ לאָזנדיק קיין זון. PT‏ נחלה ביאַליסטאָק ONT‏ עֶר איבער- געלאָזט TT‏ טאָכטער אַלעקסאַנדרע יעקאטערינע, וועלכע האָט חתונה געהאַט מיט יאַן קלעמענס בראניצקי. זייער זון, סטעפאן, פּאָדליאסער ואיעוואדע און בריאנסקער ...

ONT 1638 IN? PR‏ דער WOM‏ מארשאלעק און העטמאן קריסטאָפאָר װעסעלאַווסקי, WT)‏ צווייטער נאָך פּעטער װעסעלאַווסקי'ן), אָפּגעזאָגט די הכנסות “MND TID‏ סטאָק לטובת דעם טיקטינער שלאָס, IX‏ ערשט:-קלאַסיקע פעסטונג. PD‏ די דאָקומענטן PIN PR‏ צו זען, IN‏ וועסע- לאָווסקי'ס יורשים האָבן געפירט אַ TAIN?‏ פּראָצעס מיטץ טיקטינער סטאראָסטא אסטראַנסקי, וועלכער האָט “AND‏ כאַפּט ביאַליסטאָק IND‏ זיך. שפּעטער איז ביאַליסטאָק TW‏ געווען פאַררעכנט צו די מלוכה-גיטער TIN‏ יאַן קאַזמיר האָט AX? PR‏ 1659 איר אַװעקגעשענקט דעם העטמאן סטעפאן טשארנעצקי אויף לעבנסלעגנלעכע PR WOM‏ 1661 האָט דער װואַרשעוער DVO‏ באַשטעטיקט IND‏ טשארנעצקיץ די גאַנצע טיקטינער סטאראָסטווא, אויך ביאַליסטאָק, אויף אײיביק. דער דאָזיקער גרויסער העלד, סטעפאן טשאַר- נעצקי, OVNI‏ דענקמאָל שטייט PR‏ טיקטין, (איצט ווייסן מיר ניט צי ער איז נאָך NT‏ אָדער ניט) OT PN ONT‏ אנאלען פון דער אידישער געשיכטע איבערגעלאָזט נאָך זיך אַ טרויעריקן זכר; PR‏ דער מלחמה מיט די שװועדן האָט ער מיט די אידן אין קאזמיזש זיך באַגאַנגען רוצחיש. אין גרויס 125 האָט ער אָפּגעטאָן אַזױנע מעשים, וי כמעלניצקי PR‏ אוקראינע,. שפּעטער, WH‏ ער PR‏ געװאָרן לעמבערגער PTR‏ האָט ער מיט PT TPR‏ צונויפגעלעבט און זי ניט גע'רודפ'ט,

איזאבעלען, און נאָך איר טויט, PR‏ יאָר 1805, “OND ONT‏ סטאָק מיט'ן פּאַלאַץ געדאַרפט אַריבער צו דער פּריצטע'ס פּלימעניקעס פעליקס TR‏ יאַן פּאָטאָצקי TN‏ צו זייער שוועסטער מאריע מאַסטאָווסקא. אָבער צוליב די פּאָליטישע קאַטאַקליזמען, DAY‏ דער UN‏ גערופענער ,, צעטיילונג" TID‏ פּױלן, איז דער ביאַליסטאָקער געגנט PW‏ דאַמאָלס געווען PN‏ די קלעטשעס TID‏ פּרייסישן זעלנער TN‏ מיט דריי יאָר YARD‏ טויט, PN‏ יאָר 1802, ONT‏ די דוכסה, צוזאַמען מיט די יורשים, פאַרקויפט PROVO MMA‏ דעם פּרייסישן קעניג AND‏ 0 דאָלער PRIN YOM‏ אַז די אלמנה בראניצקא בלייבט די באַלעבאָסטע ND‏ ביאַליסטאָק וי לאַנג זי װועט לעבן נאָכ'ן טילזיטער שלום האָט דער רוסישער ANY‏ אַלעק- סאַנדער דער ערשטער אָפּגעקויפט ביאַליסטאַק ביים פּרייסישן קעניג. אַזױ איז ביאַליסטאָק פאַרבליבן PN‏ רוסישע הענט איבער הונדערט יאָר ביז זי איז נאָך דער ערשטער וועלט-מלחמה צוריק PR WDA‏ רשות פון דער אויפגץ- בליטער פּױילישער רעפּובליק,

... סטאראָסטא ONT‏ דעם דאָרף ביאליסטאָק פאַרװואַנדלט NPR‏ שטעטל און זיך באַזעצט PR‏ פּאַלאַץ, וועלכן ער TOON ONT‏ אויסג עמויערט. סטעפאנ'ס זון, IND‏ קלעמענעס בראָניצקי, האָט AND‏ ביאַליסטאַק אױיסגעפּועל'ט ביי קעניג אויגוסט דעם צווייטן די מאנדענבורגער רעכט W PR‏ 1722, אין יאָר 5 האָט ער אויסגעמויערט ONT‏ ראטהויז OM‏ טורעם, INN‏ מ'פלעגט איינזעצן פאַרברעכערס VPI‏ אָפּשיקן זיי PN‏ תפיסה. אונטערן טורעם האָט ער אויסגעבויט 80 קראָמען TIX‏ פאַנאַנדערגעטײלט זיי IW‏ אידישע באַלעבאַטים אויף קינדס-קינדער ביז היינטיקן ANY‏ לוט דער לעגענדע, האָט ער דערביי איטלעכן געגעבן IN‏ אינדיק, AND‏ וועלכן מ'האָט געדאַרפט איינצאָלן צו 3 גילדן,

... TN? דעם לעבן ביי די אידן אין ביאַליסטאַק מיט הונדערט‎ yn TID אינטערעסאַנטע שילדערונג‎ IN איבערגעלאָזט‎ TIN ONT צוריק,‎ זיינע פּערזענלעכע באַאַבאַכטונגען דער באַוואוסטער געלערנטער,‎ PR באַקאַנטער געזעלשאַפטלעכער טוער‎ PR פאָרשער, שרייבער‎ דער אַמאָליקער ביאַליסטאָק, אברהם שמואל הערשבערג, וועלכער‎ אומגעבראַכט געװאָרן פון די נאַציס. זיינע דערינערונגען וועגן‎ PN “WUT ONT ביאַליסטאָק מיט הונדערט יאָר צוריק,‎ PNR TPN די‎ פון דעם צווייטן באַנד פון זיין , פּנקס‎ WO בערג פאַראייביקט ביים‎ TYAN] אַ ספּעציעלער באַשרייבונג אונטערן‎ PR ביאַליסטאָק",‎ דאָ ווייטער געדרוקט‎ OVI OND ,צוריקבליק און איבערבליק",‎ מיט קירצונגען:‎

... די השכלה האָט פון לאַנג PW‏ געהאַט “POOR PT‏ געכאַפּט DP‏ ביאַליסטאָק. INT WAIN‏ האָבן משכילים קיין גרויסע ראָלע ניט געשפּילט. זיי זיינען פאַקטיש געווען א פאַרשטויסענע מינדערהייט. דעריבער האָבן MT‏ געגרינדעט PT AND‏ אַ באַזונדערע כאָר-שול. ביסלעכווייז ONT‏ גענומען אַריינדרינגען די הצפירה, ביז זי PT ONT‏ דערשלאָגן צו אַן Wy‏ 400 אַבאַנענטן. PP‏ צייטונג-פאַרקויפערס זיינען נאָך דעמאַלט ניט געווען PR‏ ביאַליסטאָק. דער עלטערער WT‏ האָט נאָך קיין רוסיש ניט געקענט. האָט מען זיך באַנוגנט מיט די נייעסן OND‏ עס TINT‏ דערציילט די יונגעלייט, די לייענערס פון די רוסישע צייטונגען.

PI PR Ty‏ אָנגעקומען PP‏ ביאַליסטאָק, האָב איך געפונען אַלע רעליגיעזע, פילאַנטראָפּישע און “IVT‏ ציאונגס-אַנשטאַלטן פון דער קהילה אין זייער אַ נידעריקן, אָפּגעשטאַנענעם, קליינשטעטלדיקן צושטאַנד. UN PN PON‏ On‏ פאַרגליווערט געווען נאָך פון די צייטן פון די "NII‏ ניצקיס. די אַלע אַנשטאַלטן פון דער קהילה זיינען ניט געווען צוגעפּאַסט צו אַ שטאָט, וואו עס הויבן זיך אָן צו פילן אַ אינדוסטריעלע אַנטויקלונג. YON PT‏ זיינען, PIN‏ דעם אידישן שפּיטאָל, Toya‏ קאַנצענטרירט PR‏ קװאַרטאַל TID‏ שול-הויף, PR‏ דער אַמאָליקער געטאָ. DN‏ דער שול-הויף קװואַרטאַל PR‏ געווען דער שמוציקסטער אין דער גאַנצער שטאָט. ...

די גרויסע פאַבריקאַנטן זיינען געווען די דייטשן. TDN‏ זיינען געווען די קליינע פאַבריקאַנטלעך. ביאַליסטאָק האָט דעמאָלט געהאַט אַ YONI‏ צאָל אידן-שענקערס, ONT‏ רוב wn‏ מאָגערע פּרנסות. עס זיינען נאָך געווען TOR MIVA‏ װאָס די פּרנסה זייערע PR‏ געווען אָפּהענגיק פון דעם אַרומיקן דאָרפישן ON VD‏ די אידן זיינען דורכגעקומען נאָר מיט מי און מאַטערניש און זיינען שטענדיק געווען פאַריאָגט, NIX PN‏ צושטאַנד האָפט מען שטענדיק אויפגע- ...

אַ PINT‏ דער איניציאַטיוו און דער אונטערנעמעריש- קייט פון איר אידישער באַפעלקערונג איז ביאַליסטאָק גיך זיך פונאַנדערגעװואַקסן נאָך 1880 TN‏ געװואָרן מאָדערנער, דער דאָזיקער ADA‏ פּראַצעס TD‏ װאַקסן PR‏ געווען באַזונדער קאָנטיק PN‏ די לעצטע צװאַנציק יאָר “IND JID‏ גאַנגענעם יאָרהונדערט, ...

נאָך 1918, TN‏ אַ גרויסער טייל פון די אַנטלאָפענע זיינען צוריקגעקומען PP‏ ביאַליסטאָק, PR‏ געװאָרן אַ גרויסער נאַכפרעג אויף דירות. מען ONT‏ געצאָלט גרויסע פּרײיזן AND PIN‏ ניט:באַקװעמע דירות. מען ONT‏ געגעבן די בעלי-:בתים פּרעמיעס, אַבי TORT OT‏ אַרײנלאָזן PN‏ אַ דירה, NIN‏ צושטאַנד OPN‏ אייגנטלעך געזאָלט TVD‏ צו אַ נייעם אויפשוואונג אין בויען הייזער. אָבער וי פּאַראַדאָקסאַל ONT‏ זאָל ניט זיין -- קיין נייע הייזער האָט מען ניט געבויט. עס זיינען געווען שווערע איבערגאַנגס-ײאָרן, וי מען ווייסט עס פון דעם פריער דערציילטן. מען WI ONT‏ אַ ORY‏ חרוב געװאָרענע פאַבריקן איבערגעבויט PR‏ וואוינהייזער. TWA‏ האָט אויך אַ היפּשע צאָל גרעסערע דירות געטיילט אויף קלענערע, ...

געשפּילט PR‏ לעבן פון דער קהילה אַ גרעסערע ראָלע וי אַנדערשוואו. שפּעטער PR‏ געקומען די פריהייטס. באַװעגונג פון 190671903 וואָס האָט אַרױפגעלײגט איר שטעמפּל YON‏ אידישן לעבן PN‏ רוסלאַנד אין WARN TPH‏ באַזונדער שטאַרק PN‏ געווען ON‏ דער שטעמפּל פון דער רעװאָלוציאָנערער באַוועגונג אויף ביאַליסטאָק. PR‏ דעם פריער שטילן שטראָם פון yay?‏ האָט זיך אַרײנגעריסן אַ גרויסע פאַרפלייצונג מיט שטורמישע כװאַליעס. ווען דער שטאַרקער שטראָם האָט גענומען אָפּטרעטן, “DIAN PT ONT‏ געוויזן די איבערקערעניש OND‏ ער ONT‏ אָנגעמאַכט. ער האָט איבערגעלאָזן אַ געוויסע שפּאַלטונג צווישן דער מאַסע און די אַנדערע שיכטן. דאָס האָט זיך גענומען פילן ביי אַלע געזעלשאַפטלעכע אַרבעטן, ביי YOR‏ אַלגעמײנע “AND‏ זאַמלונגען פון וועלכן עס PR‏ גרעסערן קהלי'שן אַנשטאַלט, PN TD‏ זייט די אַרבעטער-באַװעגונג, וי אַלע אַנדערע מאָדערנע באַוועגונגען, פון דער צווייטער OMT‏ די שטודירנ- דיקע יוגנט TANT‏ אַרײנגעבראַכט שינויים PR‏ דעם גאַנצן שטייגער לעבן TD‏ דער שטאָט, דורך די קינדער, TANT OND‏ WF‏ געלערנט PR‏ פרעמדשפּראַכיקע PR Tw‏ אַרײן- געקומען אַ פרייער און פרעמדער גייסט PR‏ דעם רוב אידישע פאַמיליעס, אפילו PR‏ די פרימסטע. די גאַנצע קהילה האָט אָנגעהויבן צו באַקומען אַ YL‏ פיזיאָנאָמיע. ...

... סוף פאַרגאַנגענעם און אַנהױב איצטיקן יאָרהונדערט האָט מען נאָך PN‏ ביאַליסטאָק ניט געקענט געפינען קיין עפנטלעכע מחללי שבת, אַזעלכע OND‏ האַלטן אָפן אַ ON?‏ אָדער ONY‏ רויכערן בפרהסיא. PR 1905 PR‏ עס PW‏ געװאָרן אַנדערש. מען האָט שוין געזען וי פריזירערס אַרבעטן הינטער האַלב-צוגעמאַכטע טירן. מען ONT‏ געזען וי מען שפּאַצירט PT‏ מיט אַ פּאַפּיראָס PR‏ מויל. די מלחמה UNA‏ געפירט ווייטער אויף ON‏ דעם וועג. ביאַליסטאָק PN‏ אויך נאָך דער מלחמה פאַרבליבן פון דרויסן אַ אידישע שטאָט, TIN‏ מען מערקט גענוג קאָנטיק דעם שבת אָדער דעם יום-טוב. אָבער עס PN‏ גיכער פאָרעם וי אינהאַלט. דער גײיסט TD‏ אַמאָליקן שבת און אַמאָליקן יום-טוב PN‏ אַװודאי AND‏ שוואונדן,

אפילו ווען די YOON‏ לעבנס-פאָרמען זיינען INI‏ פאַרבליבן פון דרויסן, PN‏ אינעװײיניק PW‏ געווען NR‏ נייער גייסט. PNR‏ דעם גרעסטן טייל בתי-מדרשים PR PR‏ מיט'ן װאָך קוים געווען אַ מנין צום דאַוונען, PR‏ ער רעדט PW‏ וועגן מענטשן צום לערנען! PD‏ פרומקייט PR‏ ביי די באַלע: באַטישע שיכטן געבליבן מער דררויסנדיקער שטאַט )1 פריערדיקע אמונה. און אויב עס זיינען אין די לעצטע יאָרן אויפגעקומען נייע TIN‏ שיינע אַנשטאַלטן TD‏ אידישער “WT‏ ציאונג, ONT‏ עס PIN‏ ניט געביטן דעם אַלגעמיינעם כאַראַק- טער פון דעם נייעם לעבן-שטייגער. אויף ON‏ ווייט ONT‏ טראַדיציאַנעל-אידישע PN‏ געזונקען, איז ביז גאָר קאָנטיק אין דער ירידה פון ביאַליסטאַקער רבנות. בשעת דער ביאַליסטאָקער בית-דין PR‏ געווען בתוקפו, זיינען זיינע מורי-הוראות געווען גדולי תורה. און דער בית-דין PR‏ באַשטאַנען פון 4°73 מורי-:הוראות מיט אַ רב. אויפגענומען אַ מורה הוראה האָט מען ANI‏ דעמאָלט, TW‏ עס PN‏ געווען א נויטיקייט, TIX‏ אויפגענומען ONT‏ דער רב מיט דער “OND‏ ליקונג פון לומדים און חשובים. די לעצטע עטלעכע צענדליקער יאָרן נעמט מען IN‏ מורי:הוראות ניט ווייל מען נויטיקט זיך אין זיי, נאָר ווייל PAV PT‏ פּראָטעזשירט TID‏ בעלי:בתים תקיפים,

PX‏ דעם WONT‏ גיכן ואַקסן זיינען PIN‏ געווען אַזעלכע שטריכן, OND‏ עס קומט אויס YT‏ אָנצוווייזן NIN‏ באַזונדערן נחת-רוח. ליידער WI PR‏ אַלץ געגאַנגען באַרג- אַרױף. PR‏ ניינצטן יאָרהונדערט ONT‏ ביאַליסטאָק, לויט מיין אָפּשאַצונג, געשאַפן אויפן גײיסטיקן געביט ווערטפולע TIN‏ דויערנדיקעױע זאַכן PR OD‏ דער שפעטערדיקער עפּאָכע, TIN‏ אויך דעמאַלט ONT‏ די שאַפונג אויפ'ן תלמודישן געביט איבערגעשטיגן PNR‏ אינהאַלט OWN PR TX‏ די שאַפונג אויפ'ן השכלה-געביט. די שאַפונג PIN‏ העברעאיש PR TANT‏ דער לעצטער עפּאַכע אָפּגעטראָטן אינגאַנצן פאַר שאַפונגען PN‏ אידיש; דער העברעאישער ספר און PT‏ מחבר זיינען כמעט אינגאַנצן פאַרשוואונדן פון ביאַליסטאָק. דער צוריק- טריט אויף אַ טייל TID‏ גייסט דאַרף דערקלערט TN‏ מיט דעם OND‏ האַנדל און אינדוסטריע האָבן פאַרשלונגען אַ JO‏ שאַפונגס-ענערגיע TIN‏ שאַפונגס-אינטערעס. PR‏ ביאַלי" סטאָק PN‏ אפילו ניט PP WIND‏ בוכהאַנדלונג ON‏ זאָל פאַרקויפן העברעאישע ספרים. די איינציקע העברעאישע ספרים ONT‏ פאַרקויפט זיך יאַ -- זיינען לערן-ביכער SND‏ די העברעאישע שולן. אין דער צייט TWN‏ עס איז פאַראַן TR‏ אויסגעצייכנטע שלום-עליכם-ביבליאָטעק מיט אַ סך אידישע ביכער, אין דער צייט WI‏ דער פּויל ...

פאַר מיינע אויגן האָט PT‏ געביטן די פאָרם TID‏ אָרגאַני- זירטן לעבן. פריער איז דער צענטער געווען דער בית- המדרש און דערנאָך דער קולטור:קרייז, די גרופּע SND‏ השכלה, פאַר חיבת VINE TPS‏ די לעצטע עטלעכע צענדליקער TAN?‏ טרעט דער קולטור-קרייז אָפּ PT‏ אָרט, TIN‏ אַנשטאָט DON‏ קומט די פּאַליטישע גרופּירונג, די פּאַרטײ, וי YON PR‏ אידישע שטעט, פאַרנעמט PIN‏ ביאַליסטאָק דעם אױיבנאָן די פּאַרטייאישע גרופּירונג. ביאַליסטאָק פאַרמאָגט אַלע שאַטירונגען TD‏ דעם פּאַרטײאישן לעבן, פון עקסטרעם-רעכט Pa‏ עקסטרעם-לינק, ...

... דער היסטאָרישער שטאָט-זייגער אין בּיאַליסטאָק ...

מען פלעגט PR‏ ביאַליסטאָק JIN‏ דערציילן, אַז גע- מאַכט דעם זייגער האָט משה טראָפּ, אַ זון TD‏ באַרימטן ר' אברהם טראָפּ. ער פלעגט אויך דעם זייגער PT‏ גאַנצן לעבן קאָנטראָלירן און רעגולירן. צום סוף, ווען די באָלשעװיקעס האָבן איבערגענומען ביאַליסטאָק, MT TINT‏ דעם שטאָט. Wart‏ אַרונטערגעריסן. DVT APN‏ פּלאַץ PNR‏ אויפגעבויט געװאָרן אַ פּאַרק, ...

ביאַליסטאָק. זיי TINT‏ געהאַט האַנדלס-פאַרבינדונגען מיט דער ווייטער קעניגסבערג, פראַנקפורט, אָדרע, לייפציג, װוראָצלאַוו PIN TX‏ מיטץ צאַרישן רוסלאַנד. מיט קעניגס- בערג האָבן אויך געפירט מסחר די אידן פון קנישין און אָרלי, די אידישע DUNO‏ אין דער ביאַליסטאָקער געגנט האָבן אַרוסגעפירט אָרטיקע אױיסגעאַרבעטע פּראָדוקטן, TIN‏ זי האָבן צוריקגעבראַכט הערינג, טעקסטיל:אויס. אַרבעטונגען, מעטאַל YR‏ אויסאַרבעטונגען TD‏ מעטאַל, מינעראַלן, כעמישע אויסאַרבעטונגען און שפּײזיפּראָדוקטן, ONT‏ ברענגען דורך די אידן פאַרשיידענע סחורה TD‏ אויס- לאַנד, האָט געהאַט אַ JONI‏ איינפלוס אויף דער אַנט- וויקלונג פון אַרטיקע אויסאַרבעטונגען. ONT ONT‏ אויך באַ- רייכערט יענע געגנט װאָס PN‏ געווען אָרעם PR‏ אייגענער תבואה DX‏ לאַנדװירטשאַפט אַנטוויקלונגען. ‏ ...

ערשטע און וויכטיקע WINS‏ ביים העלפן אַנטויקלען ארץ-ישראל. ביאַליסטאָקער TOR‏ האָבן PR PIN‏ ישראל אַנטװיקלט פאַרשיידענע וויכטיקע אינדוסטריעס, זיי TINT‏ געהאָלפן אויסקעמפן און בויען די מדינה. ביאַליסטאָקער אידן פאַרנעמען PIN‏ די גאַנצע צייט וויכטיקע פּאָזיציעס PR‏ דער רעגירונג פון מדינת ישראל, Mr‏ צייכענען DIN PT‏ ON‏ ביים אָפּהיטן TIX‏ פאַרטיידיקן ONT‏ לאַנד, ביז'ן אויס- בּרור פון דער צווייטער וועלט-מלחמה איז אין ביאַליסטאָק געווען טעטיק אַ פאַרצוייגטע ציוניסטישע באַוועגונג, מיט פאַרשיידענע גרופּירונגען, יעדע לױט אירע אידייאישע איינשטעלונג. PIN PN MK‏ געווען PD‏ עס PR‏ געקומען היטלער'ס מבּול, wn‏ אַנדערע אידישע פּאַליטישע ריכטונגען אין ביאַליסטאָק,

PR‏ די 90ער יאָרן זיינען אין ביאַליסטאָק פאָרגעקומען אַ yor‏ סטרייקן נישט קעגן די פאַבריקאַנטן, נאָר קעגן די ,לױינקעטניקעס" (קאַנטראַקטאָרס), ביי וועלכע די אַרבעטער האָבן געאַרבעט AND‏ אַ נידעריקערן לוין PDO‏ די פאַברי- קאַנטן גופא. דער ציל PN‏ געווען: די פאַבריקאַנטן TORT‏ אַרײיננעמען אַלע וועבער PR‏ זייערע פאַבריקן, כדי פּטור VS‏ TD TAT‏ די ,לױינקעטניקעס", די פאַרמיטלער. ONT ONT‏ זיך נישט איינגעגעבן, אָבער אַ קאָפּיקע אויף אַ ,;מאָטעק" -- ...

... בעלי בתים פון ביאַליסטאָק, האָב PN‏ ערשט דערזען וי ליב TN‏ געאַכטעט דער זקן PNR‏ געווען PN‏ שטאָט בי YON‏ קלאַסן אידן. TANT YON‏ װועגן ON‏ דערציילט וואונדער וי פון אַ ,וואונדער רבי". אַלע האָבן עס גוט געוואוסט, אַז קומענדיק קיין ONT PROO MN]‏ ער מיטגעבראַכט פערציק טויזנט רובל, INT PN OND‏ געווען אַ פאַרמעגן, ONT TIN‏ עס אינגאַנצן פאַרטיילט IND‏ צדקה, ער ONT‏ בלויז געלעבט TID‏ די שכירות, OND‏ די קהלה האָט DON‏ געג עבן. ...

UN‏ װוי ר' ליפּעלע PN‏ געווען אַ שװואַכער, פלעגט ער זומער אַרױספאָרן אויף אַ דאַטשע. PN INT‏ מען OW] TN]‏ אַרױסגעפאָרן PR‏ ואַלד. פלעגט ער אַרױספאָרן PR‏ וויעטראק אָדער אין ביאַלאָסטאָצק, איינמאָל PN‏ ער “DAN‏ געפאָרן PN‏ וויעטראק נעבן פּאָליעסער באַן. די PR IND‏ נאָך INT‏ נישט געווען. נאַטירלעך פלעגט ער האָבן אַ מנין צום דאַװנען ADIN‏ דער דאַטשע. שבת פלעגן אַרוסקומען אַ JO‏ מענטשן צו מנחה צו אים. איך מיט מיין פאָטער TN‏ מוטער ע"ה פלעגן PIN‏ אַרוסקומען אַ TO‏ מאָל. ער NT PN‏ געווען מיין מוטער'ס אַ שוועסטער-קינד. נאַטירלעך פלעגן זיינע קינדער אויך קומען. אויך פלעגט קומען ר' חיים הערץ מיט דער פאַמיליע. ר' חיים הערץ PR‏ געקומען מיט PT‏ זון ר' ...

ONY ביאַליסטאָק‎ PNR יענער צייט זיינען געווען‎ PR מען גערופן‎ ONT װאָיענע אידישע דאָקטוירים. איינעם‎ געווען אין טשין פון גענעראַל, ער‎ PR זילבערבערג און ער‎ אויך. אויך ער איז געזעסן.‎ “WON געווען ,אויעזדנע‎ PN “ANT געווען דר. לעוו. ער איז געווען אַ‎ PR דער 2טער‎ געהאַט דעם‎ ONT אַ גרויסער שאַך-שפּילער. ער‎ TIN WORD אָרנטלעכער מענטש, נאָר‎ IN טשין פון פּאָלקאָװניק, זייער‎ 5 באַנאַרישט, ער האָט זיך‎ PT פאַר זיין שטאַרבן האָט ער‎ DN ONT זיין טוט גע'שמד'ט. ד. ה. די ווייב‎ AND מינוט‎ אָפּגע'שמד'ט, כדי זי זאָל קריגן נאָך זיין טויט פון דער‎ געהאַלט. ער איז געווען אַ מחותן מיט בערנ-‎ ONT מלוכה‎ געשריבן די דייטשע ויסנשאַפטלעכע‎ ONT OND שטיינ'ען‎ תרל"ה. די ווייב מיט דער‎ AR? געווען אין‎ PN ONT PAN טאָכטער זיינען געבליבן אידישע,‎

עלעאנאָרע רוזוועלט, PNR‏ געהאַט אַרױסגעטראָטן DPN‏ דער עפנטלעכקייט מיט אַ פאַרשלאַג צו שאַפן און איינצו- פירן PR‏ לעבן PR‏ אינטערנאַציאַנאַלע שפּראַך, װאָס דאַרף WONT TIN‏ לויט PR‏ מיינונג, העלפן באַפעסטיקן אַ דויער- האַפטיקן שלום צווישן פעלקער. געוויס איז דער געדאַנק געווען אַ ריכטיקער און אַ באַגליקנדיקער, אָבער PW‏ ניט PP‏ נייער. עס איז אָנצונעמען, IN‏ מרס. רוזוועלט ONT‏ געוואוסט זיכער, אַז אַזאַ געוואונטשענע שפּראַך איז שוין פאַראַן PN TIN‏ געשאַפן געװאָרן ניט דורך PP‏ אַנדערן, וי דורך דעם ביאַליסטאָקער איד, דר. לאַזאַרוס (לודוויק) זאַמענהאָף, PN‏ יאָר 1887, ...

PON ONT ON‏ האָט PW‏ גאָר אין דער פריער יוגנט געוועקט און גערייצט די געדאַנקען פון דעם צאַרטן TN‏ געפילפולן אינגל לודוויק זאַמענהאַף, PN OND‏ געבאָרן געװואָרן PN‏ ביאַליסטאָק PNR‏ 1859, ביי אידישע אָרעמע עלטערן. שוין אויף דער שול-באַנק “PT ONT‏ זאַמענהאָף אינטערעסירט TIX‏ באַשעפטיקט מיט דעם פּראָבלעם פון פעלקער-דערנענטערונג PN TIN‏ געפאַלן אויף דער אידייע צו שאַפן אַ נײטראַלע שפּראַך, ONT)‏ זאָל זיין “ANH‏ שטענדלעך פאַר אַלעמען און זאָל קיין פאָלק ניט געבן בכורה איבער DVT‏ אַנדערן. ...

... ONN‏ דער אַנטדעקער פון , עספּעראַנטאַ" PR‏ געווען אַ איד TIX‏ אַ איד TD‏ ביאַליסטאָק, וואו דער איד PR‏ געווען אויסגעמישט צווישן אַנדערע פעלקער, וועלכע רעדן PIN‏ פאַרשיידענע שפּראַכן, וי פּוױליש, רוסיש, דייטש, ליטוויש און ווייס-רוסיש. אָט די בונטקייט PP‏ לשונות, װאָס IN PR‏ און PT AND‏ אפשר אַ גאַנץ שיינע TX‏ אינטערעסאַנטע “VT‏ שיינונג, איז INT‏ אַ IND WOW AP TINA‏ געמיינזאַמער פאַרשטענדיקונג און ניט זעלטן פאַרשאַרפט זי די באַצַי- אונגען TIN‏ פאַרשאַפט דורך דעם בייז בלוט. דערצו איז INT‏ ...

... TT PX‏ געבורטסשטאָט ביאַליסטאָק PN‏ עספּעראַנטאָ ...

... אַ ANA‏ גרוילהאַפט בילד האָט זיך PIN‏ אָפּגעשפּילט אויפץ ביאַליסטאָקער װאַקזאַל, IND‏ כוליגאַנעס, צוזאַמען מיט די באַן-זשאַנדאַרן, האָבן געהאַט אַ פרייע האַנט צו מאָרדן די אידישע פּאַסאַזשירן, וועלכע זיינען IND YOM‏ אָנגעקומען קיין ביאַליסטאָק. די מערדער TINT‏ דאָרט “WT‏ הרג'עט מיט קאַלטן געווער 10 אידן. דערביי איז געשטאַנען דער סטאַנציע:נאַטשאַלניק TN‏ האָט טיוולאַניש געלאַכט WT)‏ דאָזיקער סטאַנציע-נאַטשאַלניק PNR‏ מיט אַ פּאָר מאָנאַטן שפּעטער געפאַלן פון אַ רעװאָלוציאָנערע קויל DON‏ נקמה TT AND‏ מערדערישן אַקט),

... PN TPR‏ ביאַליסטאָק, PR‏ אָנהױב יוני 1906. אָבער PR‏ די לעצטע יאָרן ערשט האָבן די פּאָליאַקן צעשטערט און צע- TIN‏ די װירדיקע מצבה. די װאַנדאַלן TINT‏ צוגערויבט די טייערע מאַרמאָרענע שטיינער... ...

אונזערע אור-אור-עלטערן TIT‏ אָפטמאָל געווען געצוואונגען IW‏ באַהאַלטן PR PT‏ די וועלדער, טאַקע PR‏ דעם זעלבן ,זווערינעץ", און POON‏ ווערן וי חיות, וי פוקסן, IWIN‏ זוברעס, נאָך וועלכע מען PT ONT‏ געיאָגט. דערפאַר, we yd‏ הערט זיך גוט PNR‏ אין דער גרינער שפּראַך, אויף וועלכער עס ריידן די וועלדער DIN‏ ביאַליסטאָק, קען מען, דוכט זיך, דערהערן ווייטע האַלב-פאַרשוואונדענע קרעכצן, אידיש געוויין, אַ TOM‏ פאַרשטיקטן אויסגעשריי, -- IN‏ אָפּקלאַנג TID‏ פאַרשוואונדענע תפילות, ONT‏ ווידערקול TID‏ אַ האַרצרייסענדן yaw,‏ ישראל!" אַרױסגעשטױסן פון PR TINA‏ אַ מאַמענט פון פאַרצווייפלונג. די אַלטע ליטווישע וועלדער, פּונקט אַזױ װוי די פּוילישע, שמעקן מיט אידיש בלוט, ...

יר בין געבאָרן געװאָרן PNR‏ ביאַליסטאָק, די קליינע קרוין פון ליטע, ווייל די גרעסערע קרוין INT PNR‏ געווען ווילנע. PN‏ דער צייט, ווען עס PT ONT‏ אָנגעהויבן מיין לעבן, ONT‏ הייסט ביים סוף פון די זיבעציקער יאָרן פון פאָריקן יאָרהונדערט, PN‏ ביאַליסטאָק געווען צעטיילט PN‏ צוויי ניט:גלייכע טיילן -- PR‏ צענטער פון דער שטאָט, PIN‏ דער אַלעקסאַנדראָווסקי, ניקאַלאַיעווסקי TIN‏ ליפּאַװער גאַסן, TANT‏ געוואוינט די ,געקליבענע", די אינטעליגענץ; DIN‏ זיי, אויף דער גומיאַנער גאַס, אויף די פּיאַסקעס, אויף דער יאַטקע-גאַס, ONT‏ געוואוינט ONT‏ פאָלק, די אמת'ץ אידישע ביאַליסטאָק, די אינטעליגענץ ONT‏ גערעדט WOT‏ ווייל די דייטשע גרעניץ PR‏ געווען נאָענט, און רוסיש, ווייל דער רוסישער טשינאָוויק PN‏ געווען INI‏ נענטער. אַחוץ דעם, האָבן זי געהאַלטן PR‏ שטוב דינסטמיידלעך, ניאניעס DR‏ אַמען, וועלכע האָבן גערעדט פּויליש. POND ONT‏ האָט גערעדט אידיש TIN‏ געקענט העברעאיש, -- DIN‏ ניט אַ סך, איז VIN‏ מער וי די אינטעליגענץ, הינטער דער שטאָט האָט זיך געצויג ...

... גוטמאַנ'יס געסעלע איז, אַזױ צו זאָגן, געלעגן צווישן צוויי װעלטן: PN WPT PON TID‏ געווען ONT‏ היימישע מאַמץ- לשונ'דיקע ביאַליסטאָק, און פון דער אַנדער זייט -- די אויפגעקלערטע", די אײיראָפּעאישע שטאָט, OND‏ מ'האָט גערופן אויף רוסיש , ביעלאָסטאַק". אונזער געסעלע האָט צעטיילט PRK TR‏ דערזעלבער OY‏ פאַרבונדן די HY‏ וועלטן,

... כל האָט מיר געדינט‎ INT אַ הויכן‎ TD אַרונטערגעקייקלט‎ PT PR INT We! אַ‎ אַ ווייכן שליטן,‎ PR אַרײנגעפאַלן‎ PI PR פּעטערבורג.‎ PR צעלאַכט,‎ PT — זיך אַרױסגעקײיקלט אויף אַ באַרג שניי, און‎ TID דער גאַס צעקלאַפּט‎ PIN איך בין צוויי מאָל געלעגן‎ = | DN בערלין, אַ צווייט מאָל‎ PNR אַן אויטאַמאָביל — אײינמאָל‎ איז‎ ONY -- לאַנדאָן. אַ גרויזאַמע קראַנקהייט -- אַסטמאַ‎ אויסקורירן, האָט מיך אָפּגעלאָזט מער וי אויף‎ I כמעט ניט‎ יאָר. אויסערגעוויינלעך מזל'דיק בין איך געווען אין‎ 6 די פיינסטע‎ WWE גוטע אמתיע פריינט‎ PT AND געווינען‎ און קריסטן, מענער און‎ IPR -- מענטשן פון דער וועלט‎ | פרויען.‎ ONT בין געבאָרן געװאָרן,‎ PR וועלכן‎ PR געסל,‎ ONT אָפיציעלן נאָמען -- ס'איז געווען גלאט אַ‎ PP ניט געהאַָט‎ ביאַליסטאָק זיינען‎ PR פּערעאולאָק".‎ , KR געסעלע,‎ PDT אַ יעדער‎ PN אַזעלכע געסלעך אַן נעמען,‎ JO געווען אַ‎ PPL סיי-ווי-סיי געוואוסט וואוהין צו‎ INT איינער האָט‎ אונזער געסעלע יאָ געהאַט. מ'האָט‎ ONT אַ צו-נאָמען‎ WAIN עס גערופן; , שניאור גוטמאַנ'יס געסעלע", וייל שניאור‎ מיט אַ‎ TN דאָרט פאַרמאָגט אַ הויז מיט אַ הויף,‎ ONT גוטמאַן‎ צום‎ PR ANT גוטמאַנ'ס הויז‎ DVT PNR טאַקע‎ TN גאָרטן,‎ TID TPR, ערשטן מאָל טריאומפירנדיק אויסגעשריגן:‎

... TIN‏ ווען די ערשטע אונטערערדישע דונערס פון דער רוסלענדישער רעװאַלוציע TARA‏ די וועלט “YIDAN‏ טרייסלט, PN PN‏ ביאַליסטאָק געשטאַנען די קאָװאַדלע, אויף וועלכער ס'איז געשמידט געװאָרן, פון פאָלקס TIN WE‏ צאָרן, יענער מעכטיקער כוח, וועלכער האָט שפּעטער די גרויסע אימפּעריע TID‏ אַבסאָלוטיזם צעשמעטערט VR PR‏ ...

און די ענערגיע-איבערפולקייט פון דער גרויסער באַפעלקערונג האָט באַזונדער אינטענסיוו געווירקט PAN‏ איינצלנע פּערזענלעכקייטן, OND‏ הויבן PT‏ וי גיגאַנטן איבער דער מאַסע TN‏ דינען אין דער ברייטער וועלט וי ליכט-טורעמס TD‏ דער ביאַליסטאַקער אײיגנאַרטיקײט. YTV?‏ שטאָט פאַרמאָגט אירע אייגענע גדולים, NIN WAN‏ חידוש- דיקע פּערזענלעכקייט, ON‏ דר. כאַזאַנאָװויטש, למשל, ON‏ האָט PT PNR‏ אַרימקײט, מיט זיינע WR‏ פינגער, “PYVN‏ געלייגט אַן PINK‏ יסוד ANP‏ אַ ביכער:הויז “PIN PR‏ ישראל, אויפשטורעמענדיק TNR‏ אויפפלאַקערנדיק די אידישע וועלט מיט זיין איבערמענטשלעכער ענערגיע, פאַרמאַגט קיין שטאָט נישט, ...

אָנגעקומען PR‏ ביאַליסטאָק, ON‏ דער “ODP AYA‏ רעדאַקטאָר, אָדער ריכטיקער וי דער סעקרעטאַר פון פאַרלאַג ,בילדונג", PN ON‏ געווען געגרינדעט פון אברהם קאָטיק, ONT‏ שוין ביאַליסטאָק געהאַט געזאָגט PR‏ װאָרט, אמת אומלעגאַל, אין דער אַרבעטער-באַװועגונג, OND‏ די צווייערליי באַװועגונגען האָבן דעמאָלט געהאַט אַ נאָענטע שייכות. TWN oan‏ די קעמפער AND‏ פרייהייט האָבן JT‏ דעמאָלט געפונען PIN‏ מאַנכע אַרבעטסגעבער, אונטער- נעמער YOON TN‏ פאַבריקאַנטן, TANT OND‏ געבענקט IN]‏ פרייהייט TN‏ ברידערלעכקייט. ביאַליסטאָק, לויט מיין “JON‏ דרוק אין יענער צייט, ONT‏ פאַרמאָגט בערך אַ היבשע URS‏ ליבעראַלן, WIT OND‏ צוליב TW‏ פרייהייטס-קאַמף בכלל, געווען נאָענטע פריינט TID‏ די סאַציאַליסטן. PN‏ דעם DID‏ האָט Ty‏ אויך אברהם קאָטיק'ץ געקענט אַרײנרעכענען צו די סאָציאַליסטן, און NV‏ קעמפער AND‏ אידיש TN‏ אידישער ליטעראַטור, AND‏ װיסנשאַפט אויף אידיש -- איז ער געווען טאַקע נוטה DY‏ , בונד", װאָס ער, דער בונד, ONT‏ דעמאָלט אין ביאַליסטאָק, אַ דר ...

מען דאַרף ניט פאַרגעסן, אַז דער שרייבער פון די שורות Pw PR‏ דעמאַלט געווען , שיר ניט" אַ מחבר IN TID‏ ערשטן ביכעלע לידער. דער , שיר ניט" PN‏ דערפאַר, ווייל כאָטש ONT‏ ביכעלע IN PNR PW PN‏ איינציקן עקזעמפּליאַר דערשינען, און דער מחבר UNA‏ עס מיטגענומען לזכר קיין ביאַליסטאָק, זיינען אָבער די איבעריקע צוויי טויזנט ביכער געלעגן פאַר'משכנ'ט PR‏ דער דרוקעריי PR‏ װאַרשע ביי ר' יחיאל מאיר האַלטער, נאַלעווקי 11... באשר דער ערשטער פאַרלעגער זיינער, אברהם גאַסעלניק TD‏ ווילנע, ONT‏ האָט זיי געזאָלט אַרױסגעבן -- און זיין פאַרלאָג, ONT‏ האָט געדינט און געזאָלט דינען דעם אידישן אַרבעטער קלאַס, האָט שוין מער WI‏ געהאַט קיין געלט-מיטלען... אין אַ יאָר שפּעטער האָט אַן אמת'ער פאַרלעגער, יעקב לידסקי, אויסגעלייזט די ביכער TIN‏ עס אַרױסגעגעבן אונטערץ טיטל ,צייט-לידער", ...

איבערהויפּט PNR PR INT‏ ביאַליסטאָק געלעבט שיר ניט PRM‏ אַ קאָמונע, IN‏ אַ גראַשן מזומן. א. קאָטיק האָט מיך אויסגעהאַלטן מיט אַלעם גוטן, וי עס הייסט ביי אידן, YOON‏ מיט פּאַפּיראָסן, וװועגן פרישטיק TIN‏ וועטשערעס -- רעדט מען Pw‏ ניט. אַמאָל פלעגט ער מיר PIN‏ געבן קליין-געלט אויפ'ן חשבון TD‏ מיין געהאַלט, WON‏ געדענקט זיך, האָב PR‏ ניט באַקומען... פאַר די מזומענע קליינגעלט פלעג PN‏ אַמאָל PN JOAN‏ איינער TID‏ די שענסטע קאַפע הייזער, וואו עס זיינען PIN‏ געווען רוסישע TN‏ אפילו פּוילישע צייטונגען און זשורנאַלן און PD‏ אַ גלאָז קאַװע מיט אַ ,טשאַסטע" געפּראַװעט די מצוה פון זיצן אין אַ קאַפע-הויז, ONT‏ רוב איינער PON‏

... IN TINT פון‎ PUT נאָך געשטאַנען די‎ PN אייזן,‎ באַמבעס און געווער‎ OM אידישן אַרבעטער-זעלבסטשוץ‎ WD דערפאַלגרייך באַשיצט די‎ 1906 AWW? אין‎ ONT אין די הענט,‎ אידישע באַפעלקערונג קעגן צאַרישע שווארץ-מאהניקעס,‎ פּאַליצײי‎ TR מיט דער הילף פון מיליטער‎ TXT װאָס‎ פּאָגראָם קעגן אידן, אַלס שטראָף‎ X באַשלאָסן דורכפירן‎ אין דער רעװאָלוציאַנערער‎ DOIN פאַר זײיער‎ געווען דער‎ PR באַפרײיאונגס-באַוועגונג. אונטער'ץן שטאָט‎ “INT װאַלד, וועלכן מ'האָט גערופן דער ,זווערינעץ". דער‎ “PIN TID געווען דער טראַדיציאַנעלער אָרט‎ PN TIN קער‎ ביאַליסטאָק נישט‎ PR לעגאַלע פאַרזאַמלונגען פון , בונד"‎ די יאָרן‎ PR שפּעטער‎ PIN די רוסישע צייטן, נאָר‎ PN נאָר‎ פון דער ערשטער דייטשער אַקופּאַציע. אין די , טשאַינעס"‎ “PAN ביאַליסטאָק, דאָרט וואו ס'פלעגט‎ TD ,בירהאָלס"‎ TIX קומען דער רוסישער וועבער, דער גאַרבער אָדער דער‎ TEND צו‎ OTD אַ שווערן טאָג פון האַרעװאַניע,‎ INI טרעגער‎ אַ פערטל גענזנס -- פלעגט מען‎ PIN אַמאָל‎ TIN אַ שנעפּסל‎ זיך איינער דעם אַנדערן דערציילן מעשיות וועגן די‎ בונדישע פאַרשטייער, זייערע מעלות און שװואַכקײטן, זייער‎ PONT פיזישער גבורה אין זייער כח הדיבור. דאָרט, אין די‎ “OVIIN גופא בעת‎ PINS די‎ PR נאַטירלעכע קלובן,‎ הפסקות, זענען געפירט געװאָרן פּאַליטישע דיסקוסיעס‎ זייערע אַפּאַנענטן די אַנאַרכיסטן, די‎ TN די בונדיסטן‎ TWIN עס-עסאַווצעס, די פּועלי ציון. דער שטאָלצער אידישער‎ עלטער-זיידע‎ TN זיידע‎ PT אַרבעטער אין ביאַליסטאַק, װאָס‎ און פעסט‎ PO איז געווען‎ OND געווען וועבער,‎ Pw זענען‎ OND דער היימישער ערד, האָט וײיניק‎ PX איינג עװואַרצלט‎ געהאַלטן פון די דאָזיקע קעגנער פון , בונד". ער האָט פון‎ DIN גוטמוטיקן, ביאַליסטאָקער‎ X PIN זיי חוזק געמאַכט‎ אין דער שטאָט האָט מען געוואוסט: אַן אַרבעטער איז א ...

דער ביאַליסטאָקער , בונד" PR‏ געווען IN‏ אַלטער, IN‏ איינגעפונדעוועטער, WM‏ שטאַרקע YU TN‏ װאַרצלען PN‏ דער אידישער באַפעלקערונג. די אָרגאַניזאַציע “AND ONT‏ מאָגט TIX JOON IN‏ גרויסן יחוס-בריוו, אַמאָל, גאָר אַמאָל, ווען ONT THD‏ נאָך געהערט צו דער רוסישער אימפּעריע פון צאַר ניקאָלאַי דעם צווייטן, PN‏ ביאַליסטאָק YOON‏ אַ געוויסע צייט געווען דער זיץ-אָרט TD‏ צענטראַל-קאָמיטעט TD‏ אומלעגאַלן , בונד", PN‏ יענע לעגענדאַרע יאָרן PN PN‏ ביאַליסטאַק אָפּגעהאַלטן געװאָרן אַ צוזאַמענפאָר TID‏ , בונד" מיט דעלעגאַטן TD‏ גאַנץ רוסלאַנד, PNR‏ ביאַליסטאָק PN‏ פאָרגעקומען דער ערשטער גרויסער אַרעסט TD‏ בונדיסטן, דורכגעפירט דורך דער צאַרישער אַכראַנע TX‏ זשאַנדאַר- מעריע, און PR‏ ביאַליסטאַק זענען אויסגעבראַכן די ערשטע גרויסע מאַסן-שטרייקן פון די אידישע וועבער-אַרבעטער, אָנגעפירט ND‏ דעם , בונד". אויף די ווענט פון דער ביאַלי סטאָקער טורמע זענען געווען אויפשריפטן TD‏ אַ AND‏ דורות בונדיסטן און אויף די מויערן TN‏ בתי-מ ...

דער "בּונד" PR‏ בּיאַליסטאָק

דער WNT‏ אמת'ער אוצר PN‏ אויפגעזאַמלט געװאָרן במשך פון די יאָרן. דער גרינדער AWAD DR‏ פון דער ביבליאָטעק, איינער פון OND PT‏ האָט “PR‏ אָפּגעגעבן PT‏ גאַנצע פרייע צייט, PT‏ אומגעוויינלעכן וויסן PIN‏ הייסן טעמפּעראַמענט PR‏ געווען דער בונדיסט יצחק ריווקין, גאַנץ ביאַליסטאָק ONT‏ געוואוסט, IN‏ ער PN‏ נישט סתם דער פאַרװואַלטער TD‏ דער שלום-עליכם ביבליאָטעק, אַז ער איז איר נשמה און איר קאָפּ. יצחק ריווקין האָט באַקומען פון זיין פאָטער בירושה אַ פאַרבן-געשעפט און “AND NR INVA‏ מעגלעכער איד. אָבער ער PT ONT‏ געשעפט פאַרנאַכ- לעסיקט. DON‏ זענען די פאַרבן PN‏ קאָפּ נישט געקראַכן. ONT)‏ זענען אים, דעם בונדיסט PMS?‏ ריווקין אָנגעגאַנגען פאַרבן, קאָלירטע קרייט PR‏ ענלעכע סחורה? אידישע ביכער, זעלטענע אידישע מאַנוסקריפּטן, כסדר TT‏ צו “AND‏ גרעסערן די זאַמלונג פון דער שלום-עליכם ביבליאַטעק PN‏ געווען די אויפגאַבע פון זיין לעבן,

בענקער — האַנדלס-אייגנטימער, דוד ראַדין -- .1“ האַלטער, עלע דאָמאָראַצקי, די ח"ח ב. טאַבאַטשינסקי, דער לאַנגײיאָריקער פאָרזיצער פון דעם ביאַליסטאַקער “Ww‏ WYN‏ ח' APY?‏ װאַקס, IN‏ וועמענס עצה DW PP‏ גרעסערע TNT‏ איז נישט אָנגענומען געװאָרן. PIN DW PN‏ דערמאַנען דעם אומפאַרגעסלעכן חבר שאַול גאָלדמאַן — די נשמה TID‏ ;בונד" PR‏ ביאַליסטאָק, ONT ONT‏ געהאַט אַזעלכע אויסער- געוויינלעכע פאַרדינסטן IRD‏ דעם אידישן שול:וועזן אין ביאַליסטאָק. ‏ - ...

מיר PR‏ ביאַליסטאָק, האָבן PR‏ אונזערע מוחות אויך געמוזט אױספּלאַנטערן דעם פּלאָנטער, און אויף אונזער אַרבעטער-בירזשע האָט PT‏ טאָג-איין טאָג-אויס אָפּגע- שפּילט דער קאַמף, אָפּטמאָל זייער אַ פאַרביסענער, קעגן ;בונד", קעגן די , מינסקער", ONT OND‏ געהאַט PD‏ אונז אַ wan‏ ביסל אָנהענגער, קעגן אידישע ,פּ. פּ. ס-ניקעס" TN‏ קעגן אַנאַרכיסטן, |

מיר PMN‏ די לעקטאָרן, פלעגן שעפּן גייסטיקע יניקה פון אונזערע ;,גדולים", OND‏ פלעגן VON‏ אַראָפּקומען צו אונז: אַלעקסאַנדער כאשין (באָרוכסאַן), זרובבל TN‏ טאַקע ער PUN‏ בער באַראָכאַוו, דער טעאָרעטיקער און באַגרינ- דער TD‏ , אונזער פּלאַטפאָרם". זיי פלעגן קומען OPN‏ צו אונז, ווייל ביאַליסטאַק PN‏ געווען דער דורכפאָר-פּונקט TID‏ װאַרשע PP‏ ווילנע, ON‏ דער וועג אויף וועלכן מען האָט זיך PR‏ יענעם AN?‏ געיאָגט נאָך די , סיימיסטן", װאָס TINT‏ זיך אַרײינגעריסן PN‏ די פּועלי-ציוניסטישע רייען PIN‏ פאַרראַטן די יונגע באַוועגונג. מען ONT‏ זיי אָנגעגריפן אין גראָדנע TIN‏ בריסק, PR‏ יעקאַטערינאָסלאַוו און וויטעבסק. מען ONT‏ אָפּגעשלאָגן דערפאָלגרייך אַ שטאַרקע אַטאַקע THD‏ זייער זייט אויף ביאַליסטאָק גופא. מיר TINT‏ דערביי JON‏ געלערנט, פּראָפיטירט און געהאַט שטאָף אויף צו לערנען אַנדערע TIN‏ אַזױ אַרום אויספילן אונזער מיסיע, ...

... זרבבל'ס זיין אין ביאַליסטאָק האָבן מיר דערווייל אויסגענוצט PR‏ צוגעגרייט אַ ראַיאָן קאַנפערענץ. די קאָנפערענץ TANT‏ מיר אָבער PW‏ פאַררופן PP‏ גראָדנע, ווייל ביאַליסטאָק PR‏ נאָך געשטאַנען אונטער דעם “ION‏ TID PINT‏ פּאָגראָם TIX‏ די פּאָליטישע סיטואַציע PNR‏ דאָרט געווען WHT‏ אומזיכערע און אויסער דעם איז גראָדנע געלעגן נענטער IW‏ ווילנע, IND‏ עס PT ORT‏ קאָנצענטרירט די פּאַרטײ-אַרבעט. אויף דער קאָנפערענץ, PN OND‏ פאָרגע- קומען NO‏ אָקטאָבער, PN‏ ביאַליסטאָק געווען פאַרטראָטן דורך יענקל יאַנאָווסקי.

אַרומיקע שטעטלעך PX‏ האָט אויסגעקליבן אַ ראַיאָז-קאָמי טעט PR‏ וועלכן עס זיינען אַרײנגעגאַנגען די חברים: יענקל יאַנאָווסקי (געווען סאָלדאַט PT TIN‏ דענסטמאָל “IVT‏ טרונקען -- צופעליק צי מוטװויליק PN‏ ניט באַקאַנט); יוסף אַנטאָקאָלסקי, חייקל אָלדאַק, פייוול דער וועבער, שרייב- מאַן TN‏ איך. TD‏ אריכת ימים האָט דער קאָמיטעט ניט געהאַט, PT‏ אַרבעט PNR‏ געשטערט געװאָרן דורך דעם גרויסן פּאָגראָם, PN OND‏ פאָרגעקומען PN‏ ביאַליסטאָק TID‏ 11 ביז 2טן יוני, 1906, דער פּאָגראָם ONT‏ די אַלגעמיינע סיטואַציע PR‏ שטאָט אַזױ פאַרענדערט, IN‏ די פּאַרטײ: אַרבעט PNR‏ אַלגעמײן האָט געמוזט אָננעמען IN‏ אַנדער פאָרם. Tym‏ האָט PT AND‏ געזען בולט דעם געמיינזאמען שונא, TN‏ מען האָט אויף אַ געוויסער צייט געמוזט “PYVN‏ לייגן אָן אַ זייט אַלע אַרבעטן און פירן דעם פאַרטיידיקונגס DR TID ANP‏ זייט. TID‏ דער צווייטער PT OT‏ באַטײליקן אין דער הילפס-אַרבעט AND‏ די געליטענע, WS‏ וועלכע כמעט יעדע פּאַרטײ:גרופּע ONT‏ געהאַט איר חלק,

... אין ביאַליסטאַק האָט דעמאָלט עקזיסטירט די אידישע קולטור-ליגע, ONT‏ איז געווען פאַרטראָטן TID‏ פאַרשטייער פון אַרבעטער פּאַרטײען און אידישיסטן. די עקזעקוטיווע INT PN‏ באַשטאַנען TID‏ יעקב פּאַט (ס. ס.), ב. טאַבאָטשינסקי און קאַצענעלענבויגן (בונד), ש. גאָלדמאַן (יוגנט-פאראיין), TIN‏ דער שרייבער פון די שורות (פאָלקס-פּאַרטײי),

עס PW PR‏ אַריבער פיל יאָרן זינט די יום:טוב'דיקע בילדער-אויסשטעלונג PR‏ פאָרגעקומען. אָבער פּונקט וי היינט געדענק PN‏ די באַגײיסטערונג פון די קולטור-טוער אַרום OX‏ דער אַריגינעלער אונטערנעמונג. ביי מִיר פּער- זענלעך איז עס געווען אַ גאָר וויכטיקע פּאַסירונג. TTY?‏ מאָל, פריער, OND‏ מיר איז אויסגעקומען צו באַזוכן װאַרשע, פלעג PN‏ אָפּשפּאָרן צייט, OTD‏ באַזוכן דעם דאָרטיקן מוזיי און אָנקװעלן TD‏ פאַרשיידענע קונסט:ווערק. PR INT‏ פּשוט געװואַרט WM‏ אומגעדולד PIN‏ אונזער אייגענער, אידישער בילדער:אויסשטעלונג PN‏ ביאַליסטאָק, ...

קיין אייגענע מאַלער ONT‏ ביאַליסטאַק כמעט ניט געהאַט. עס האָט דאַן געוואוינט אין שטאָט דער מאַלער ראַזאַנעצקי, וועלכער פלעגט אַרומשפּאַצירן איבער די ביאַליסטאָקער גאַסן אָנגעטאָן PR‏ אַ יוניפאָרם YM‏ לאַנגע IRM‏ ער האָט פון מאַלערײ זיכער קיין לעבן ניט געמאַכט ...

די קולטור-ליגע האָט געהאַט די איפגאַבע TD‏ פּאָפּולאַריזירן אידישע קולטור VR‏ קונסט YON PNR‏ פאָרמען PN‏ דער אידישער ביאַליסטאָק. PN‏ ביי די טוער פון דער קולטור-ליגע אַנטויקלט TINA‏ דער געדאנק פון “PON‏ אָרדנען די ערשטע בילדער-אויסשטעלונג PN‏ ביאַליסטאָק, ...

מינקאָווסקי PIN PNR‏ געווען אַ פיינער מײסטער אַרויסצוברענגען די איידלסטע קאָליר קאָמבינאַציעס. “PA‏ קאָווסקי פלעגט Pr‏ שטענדיק געפינען נאַענט FID‏ זיינע שאַפונגען, AND OND OM TN‏ אַ ליבע און איבערגעבנהייט ער פלעגט אויפקלערן אויף זיין שטומען שטייגער. זייענדיק אין ביאַליסטאָק ONT‏ ער געמאָלן אַ ONE‏ פּאָרטרעטן "ND TID‏ וואוסטע ביאַליסטאָקער TDN‏ ...

הונדערטער באַזוכער, פון אַלע שיכטן TD‏ דער אידישער באַפעלקערונג, זיינען געקומען צו דער בילדער- אויסשטעלונג. עס TIT‏ געקומען גאַנצע אידישע פאָלקס- שולן מיט די לערערס בראש. עס האָבן באַזוכט “AND‏ שיידענע גרופּעס פון פּאַָראָפעסיאָנעלע פאַראיינען TN‏ אָרגאַניזאַציעס. עס זיינען אפילו געקומען געסט פון די נאָענטע שטעטלעך, כדי זיך משמח DT‏ מיט דער ערשטער בילדער-:אויסשטעלונג PR‏ ביאַליסטאָק,

דערפאַר ONT‏ די ישיבה געהאַט אַ צוציאונגס-כוח IND‏ אָרימע קינדער אויף דער פּראַווינץ. ראשית, איז מען מקיים ,הוי גולה למקום תורה"; שנית, האָבן MT‏ געגלויבט, אַז ביאַליסטאָקער IDNR‏ וועלן YT‏ ניט לאָזן הונגערן; און, שלישית, מ'וועט גלאַט אַביסל בייטן די לופט און זען אַ גרויסע שטאָט.., ...

... בעת דער פּױלישער הערשאַפט, PR‏ די לעצטע TIN?‏ פון מיין PN PT‏ ביאַליסטאָק, PT ONT‏ די ישיבה נאָך מער צעװואָקסן. עס PNR‏ דאָרט, לויט אַ פאַראַרדענונג פון דער פּױלישער מאַכט, איינגעפירט געװואָרן אַ IND‏ שעה אין טאָג לימודי-חוץ, OTD‏ צו פאַרפולקאַמען PT‏ אין דער מלוכה- שפּראַך -- פּױליש,

... צום גליק -- OND PON PR‏ הויבט IN PT‏ מוז TT‏ ענדיקן, PR‏ אויך געקומען אַ NO‏ צו ווילהעלמ'ס ממשלה אין ביאַליסטאָק, ...

... חיילות זיינען אָפּגעטראָטן TD‏ ביאַליסטאָק, “AND PNR‏ שוואונדן TD‏ ביאַליסטאָקער האָריזאָנט דער גאזעטשטשיק שעליעפסקי. DIN‏ סאיז DIN‏ מיט רוסישע צייטונגען -- האָט ער געהאַלטן -- ONT‏ ער דאָ מער ניט ONT‏ צו טאָן, ער INT oN‏ ניט גיין שרייבן קיין מזוזות TIN‏ תפילין.., ...

זייטיקע מענטשן, OND‏ האָבן עס צוגעזען, האָבן עס געפונען PINION‏ נאַטירליך. מ'האָט געוואוסט, אַז די דאָזיקע אױסגעפּאַשעטע, געזונטע יונגען, צוזאַמען מיט די “1D‏ מאַנעס TIN‏ טרעגערס, זיינען אַ גוטע שוץ-װאַנט קעגן YOR‏ אידישע שונאים. אין זייער קװואַרטאַל אויף די כאַנאַיקעס TIN‏ PR‏ די אַרומיקע גאַסן האָבן כוליגאַנעס קיינמאָל ניט “YX‏ פּרובירט מאַכען אַ פאַרזוך צו אַטאַקירן אידן. סיי בעתץ פּאַגראָם TIN 1906 PR‏ סיי NYA‏ די פּאַליאַקן TINT‏ צוריק דעראָבערט ביאַליסטאָק אין 1920, ווען זיי האָבן איבעראַל געראַבירט TIN‏ געכאַפּט אידן אויף אַרבעט. PN‏ דעם אָפּשניט, האָבן זיי געוואוסט, לוינט זיך ניט צו ריזיריקן, ווייל זיי ...

דער ,ואַרשעװוער צענטראַל-טעאַטער" מיט IX‏ אָפּערעטן-רעפּערטואַר, אונטער דער רעזשי פון ש. PUTING‏ ,די ערשטע פאַראייניקטע אָפּערעטן-טרופּע, בראש מיט דער סוברעטיז בעטי קעניג און אַדאָלף בערמאַן. אָנהױב יאָר 8 איז געקומען PP‏ ביאַליסטאַק די טרופּע TID‏ ,89" דזשער גרויפן טעאַטער", אונטער דער דירעקציע פון יוליוס אַדלער ( אַ ניאַליסטאָקער בן-עיר), און הערמאַן סיעראַדזקי, דער אַנסאַמכל באַשטײט TD‏ אַ ריי אָנגעזעענע אַקטיאָרן TID‏ יענער צייט. מיט'ן אָרקעסטער פירט IN‏ -- דוד בייגלמאַן. זיי שפּילן אין ביאַליסטאָק אַ לענגערע צייט מיט גרויס “WT‏ WNP‏ און פירן PIN‏ אַ געמישטן רעפּערטואַר: YOUN,‏ אַקאַָסטאַ" TD‏ קאַרל גוצקאָוו TN‏ , די WIPO‏ מיידל" פון יוליוס אַדלער; NOON,‏ וואו וואוינסטו", ,ישיבה בחור", ,תלמיד חכם" און , די רויז פון סטאַמבול" פון NYP‏ פאַל, אין . י. אַדלער'ס איבערזעצונג. ...

טעאַטער-בילעטן, PR‏ די פּוילישע צייטונג , דזשיענניק ביאַלאָסטאָצקי", ONT‏ געהאַלטן TR PN‏ העצן קעגן די אידישע אַפישן. אין דער טרויעריק-באַקאַנטער, װאַרשעװער אַנטיסע- מיטישער צייטונג, NNT,‏ גראַשע" (צוויי גראָשן), האָט זיך באַװיזז אַ קאַרעספּאָדענץ פון ביאַליסטאָק, מיט די ווייטער- דיקע כאַראַקטעריסטישע שורות: ,..בעת די פּױלישע געזעלשאַפט קעמפט מיט מסירת נפש AND‏ אירע פּאַטריאָ טישע אויפגאַבעס, פאַרברענגען PT‏ אידן קייזערלעך PR‏ זייערע טעאַטערן. APN‏ אידישע אַפישן איז TD‏ יוצא וועגן פאַראַן אַ קליינער טייל ONT TIN WPI PR‏ איבעריקע PN‏ PR‏ ,זשאַרגאַן' מיט ריזיקע אידישע אותיות".., ביאַליסטאַקער אידן PT TINT‏ קנאַפּיװאָס “WYN‏ גענומען מיט די וויסטע העצעס און מסירות, OND‏ זייער איינציקער PR POND‏ געווען קנאה. וי קיינמאָל גאָרניט, UNA‏ מען ווייטער געפירט אַ קאַמף AND‏ פּאַליטישע רעכט, IND‏ פאַרלייכטערן די עקאָנאַָמישע שװועריקייטן AND TIN‏ באַפרידיקן די קולטורעלע TOU‏ פון דער אידישער באַפעל- קערונג., אידישע טעאַטער-מודעות זיינען פון די ביאַליסטאָקער ...

זערע ביאַליסטאַקער TANT‏ לעצטנס געשפּילט, APU] TANT‏ oT TR‏ זיינען שטאַרק באַווירקט געװאָרן פון די ערנסטע אידישע טרופּעס, OND‏ מיר האָבן דאָ געזען DX‏ באַזונדערס — פון די ,ווילנער"", צום ווינטער-סעזאָן, 1919, הויבן IN‏ צו שפּילן אין ביאַליסטאָק UY‏ אידישע טרופּעס: PR‏ , פּאַלאָס-טעאַטער" — די ,אידישע קינסטלערישע דראמע", אונטער דער “HIN‏ רונג פון אַ. אַזראָ און ל. סניעגאָוו. PR‏ אַנסאַמבל -- די PW‏ גוט-באַקאַנטע אַרטיסטן: PUNO‏ עלמית, לייזער זשעלאַזאַ, לאה נעמי, אָרזשעװסקאַ DX‏ אַנדערע, VOM‏ רעפּערטואַר; ,דער פאָטער', ,די פּוסטע קרעטשמע', ,די נבלה", YoY,‏ אפרת", , די האַרבסט-פידלען" און , די טעג TID‏ אונזער לעבן" PR‏ זאָל , מאָזאַאיקאַ" האָט געשפּילט אַ “VYING‏ טעאַטער, אונטער דער אָנפירונג TID‏ סאַלאָמאָן קוסטין, מיט דער באַטײליקונג פון די אַקטיאָרן: ריטא גריי, דזשאַפע, מאַניע שיין, רעגינאַ. בוימאַן, מ. TN PANN‏ פּסח'קע בורשטיין. זייער רעפּערטואַר: TOY WIL,‏ ווייבער", ,אַ מאַן אַ שמאַטע", , די באַרימטע קאָמעדיע", , מענדל בייליס", צו די ,קאָמעדיעס PR‏ פאַרסן" FI VAY‏ געוויינטלעך צוגעגעבן אַ קאָנצערט פון לידער TN‏ קופּלעטן, ONT,‏ נייע לעבן" האָט גענומען N‏ שאַרפע שטעלונג קעגן אָט די װאָדעװיל-פאָרשטעלונגען, ORD,‏ וערן צוזאַמענגעק ...

... שלמה קוטנער, פּסח'קע בורשטיין, NPN‏ ערװועסט, קרויזע-מילער VR‏ אַ טאַנץ-גרופּע, DIN DR‏ די דירעקציע האָט צוגעזאָגט אין אירע ערשטע אַנאַנסן אַז; , זי נעמט IX‏ מיטלען אַװעקצושטעלן דעם טעאטער “DID TONY‏ טער TID‏ די בעסטע אײראָפּעאישע מיניאַטורן", האָט דער רעפּערטואַר אָבער באַוויזן, אַז דער צוזאָג PN‏ געבליבן אַ פּוסטע פראַזע. מען האָט געשפּילט פאַרשיידענע שונד-איינ- אַקטערס, ס'רוב געשריבן TD‏ קוטנערץ; און די קופּלעטן TIN‏ לידער זיינען געווען פון ניט קיין בעסערער קװאַליטעט. WAX‏ דער עולם TA PR‏ געקומען זען דעם וואונדער- לעכן כאַראַקטער-אַקטיאָר, שלמה קוטנער און דעם זינגענ- דיקן און טאַנצנדיקן -- פּסח'קע בורשטיין, ONT‏ איז גיך WT NYA‏ ,ליובימיעץ פּובליקי". דער מיניאַטור-טעאַטער האָט געשפּילט PR‏ ביאַליסטאָק אַ לענגערע צייט.

פלוים TANT‏ אָרגאַניזירט אַ סטאַבילע קאָאָפּעראַטיווע טרופּע PR‏ ביאַליסטאָק, PN‏ טעאַטער , פּאַלאַס", TIN‏ סיסטעמאַטיש פאַרבעטן גאַסטראָליאָרן. איבער 5 יאָר ONT‏ די טרופּע געשפּילט PR‏ ביאַליסטאָק PIN ONT PR‏ באַדינט אַ MVE‏ צענדליק שטעט TX‏ שטעטלעך פון דער אַרומיקער “NB‏ yyy‏ ...

די ביאַליסטאָקער פּרעסע און דער ברייטער עולם האָבן װאַרעם אָפּגעשאַצט דעם TD WOW‏ דעם סטאַבילן אַנסאַמבל, UNM ON)‏ פאַרשאַפט גייסטיקן גענוס PIN‏ די אידן TID‏ די שטעט TX‏ שטעטלעך DIX‏ ביאַליסטאָק, ...

... מען האָט דאַן געדונגען אַ ריזיקן לאָקאַל און אין די יאָרן 1926:1927 TWIT‏ אָרגאַניזירט געװאָרן “AND‏ מעסטונגען PR‏ פוטבאָל PR TX‏ לייכט:אַטלעטיק, מיטץ אָנטײל yor TD‏ אידישע קלובן פון פּױלן, ביאַליסטאָק האָט ביז דאַן נאָך ניט געהאַט אַזעלכע אונטערנעמונגען אין אַזאַ גרויסן מאַסשטאַב. מען INT ONT ONT‏ אָנגערופן די , קליינע אַלימפּיאַדע". די גאַנצע באַפעלקערונג PR‏ געווען "ND‏ גײיסטערט און ONT‏ האָט געמאַכט אַ קאָלאָסאַלן איינדרוק, PN 1938 AN? PN‏ געפייערט געװאָרן די 20 יעריקע עקזיס- טענץ פון דער אידישער ספּאַרט:באַװעגונג PR‏ ביאַלי- סטאָק. דער יום-טוב PR‏ געפייערט געװאָרן אויף אַ אימפּאָי זאַנטן אופן, YUM‏ אָנטײל TID‏ אויסער:שטאָטישע קלובן. עס PAX PN‏ דורכגעפירט געװואָרן אַ פאַקל-צוג TIN‏ עס זיינען פאַרטיילט TANIA‏ דיפּלאַמען און זשעטאָנען. פ. גינזבורג PR‏ געווען דער איינציקער, וועלכער PR‏ באַשאַנקען “YX‏ OM INT ANN‏ אַ גאָלדענעם זשעטאָן.

... פון ביאַליסטאָק און PR‏ דער וועלט אַװעק? ...

ז כרונות אין זכרון. אַזױ געדענקט PT‏ מיר וי מיין מאַמע ע"ה, האָט מיר דערציילט, -- YI‏ איך בין אַ קליינער אינגל געווען — ONT‏ די אידן PR‏ ביאַליסטאָק “TIN TANT‏ געלעבט PR‏ פרילינג פון יאָר 1882. PN ONT‏ געווען אין דער צייט YN‏ אַ כװאַליע פון אידישע פּאָגראָמען, האָט וי אַ ווילדער פייער אַרומגעכאַפּט אַ סך שטעט TR‏ שטעטלעך אין טיף רוסלאַנד, וי קיעוו, יעקאַטערינאָסלאַוו און אַנדערע שטעט. די שטימונג PN TPN WY‏ געווען “YAR AH‏ דריקטע. קלאַנגען IN‏ די קריסטן גרייטן PR‏ צו פּאָגראָמירן PR TPN‏ ביאַליסטאָק ONT‏ נאָך מער דערדריקט די שווערע געמיטער. PR‏ די שיינקען, און אויפ'ז מאַרק, האָבן DY‏ tw‏ קריסטליכע אַרבעטער גערעדט צוישן זיך, אַז דער קייסער האָט אַרױסגעגעבן א באַפעל: TR‏ מען מעג ראַבירן אידיש TIN INT‏ גוטס. ...

רעגירונג איינגעפירט דעם געזעץ OND‏ האָט געגעבן דער אידישער קהילה רעליגיעזע אױטאָנאָמיע. די אידישע TOAD‏ PR‏ אַזױ DMN‏ געװואָרן דער איינציקער רעפּרעזענטאַנט TID‏ דעם אידישן צבור PR‏ ביאַליסטאָק TIN‏ אומגעגנט. ONT ONT‏ געמיינט, TX‏ די פאַרװאַלטונג TD‏ דער קהילה האָט געהאַט ONT‏ רעכט פון זעלבסטפאַרװאַלטונג PN‏ רעליגיעזע ענינים, PN‏ צוזאַמענהאַנג מיט דעם ONT‏ די קהילה-פאַרװואַלטונג געהאַט ONT‏ רעכט IN‏ אַרויפצולייגן שטייערן אויף דער אידישער באַפעלקערונג, ...

... די לעצטע קהילה ביי די אידן אין ביאַליסטאָק האָט זיך קאַנסטואירט און מִיר זיינען צוגעטראָטן KYW‏ ברײיטער אַרבעט מיט פאַרצווייגטע אַקטיױטעטן, לטובת די אידן אין ביאַליסטאָק און אומגעגנט. WIMP‏ האָט INT PT‏ ניט פאָרגע- שטעלט, אַז עס רוקט Pr‏ באַלד אָן דער מורא'דיקער היטלער:מכול, דער מבול פון בלוט, טרערן “ARO TR‏ ניכטונג, ONT OND‏ געבראַכט NIN‏ גרויזאַמען חורבן IND‏ אונזער פאָלק. די עקזיסטענץ פון אונזער קהילה, האָט ליידער ניט לאַנג געדױיערט. עס PNR‏ אױסגעבראַכן די צווייטע וועלט-:מלחמה מיט YOR‏ שודערלעכקייטן, װאָס האָט POX‏ פאַרגיכטעט. גרויסע שװועריקייטן “YA PR ANT‏ האַט, אַלס פאָרשטייער פון דער אידישער קהילה, ווען עס האָט Pr‏ אָנגעהויבן די מלחמה. באַזונדערס ביטערע צרות PR ANN‏ געהאָט ווען די YOU‏ אַרמײ PP PAN PR‏ ביאַליסטאָק, PN‏ סעפּטעמבער 1939. אָבער וועגן דעם FANT‏ Pw PR‏ שרייבן באַזונדער. ...

צוליב די כראָנישע קריזיסן TD‏ דער ביאַליסטאָקער אינדוסטריע PR‏ געפאָרן אַ דעלעגאַציע TID‏ פאַבריקאַנטן צום האַנדלס מיניסטער גראבסקי. מען DON ONT‏ געבעטן ער זאָל האָבן איינזעעניש מיט ביאַליסטאָק, ער זאָל אַזױנע youn‏ שטייערן WI‏ אַרוױפלײגן PAN‏ די אידישע סוחרים TIN‏ פאַבריקאַנטן, ער זאָל זען IX‏ זיי זאָלן קריגן אַרדערס TID‏ דער OVI OND MIN WUD‏ געבן אַ AND‏ מאָנאַטן אין AN?‏ אַרבעט PR‏ ביאַליסטאַק. AVION‏ ער ONT‏ געענטפערט, TN‏ דער פּוילישער רעגירונג אַרט ניט אַז דער ביאַליסטאָקער פאַבריקאַט װעט אונטערגיין PR‏ גאַנצן, INP TP‏ לעבן IN‏ ביאַליסטאָק. TIN‏ וועגן שטייערן, קענען IN PT TPR‏ עצה געבן, TINT MT‏ רייכע קרובים PNR‏ אַמעריקע, MT OT TAY‏ ניט פאַרלאָזן, ...

ביאַליסטאָק, ONT‏ איז INT‏ געווען אַ שליסל-פּונקט TID‏ באַנען TN‏ ווייט פון פראַנט, ONT‏ געדינט AND‏ די דייטשן אַלס אַ פּלאַץ TID‏ אָפּלײגן TIN‏ אויפהאַלטן געווער, אמוניציע, שפּייז און קליידער פאַר דער דייטשער אַרמײ. און INDIO‏ עס האָט אױסגעבראָכן די רעװאָלוציע, PT ONT‏ דער ביאַליסטאָקער דייטשער קאָמענדאַנט, אַ באַרימטער גענע- ראַל, דערשאָסן, ניט קענענדיק איבערטראָגן די TID ADIN‏ דער מפּלה, ...

די פאַבריקן TX‏ מאַשינערי איז PW‏ געווען YT‏ אָפּגעלאָזן. מ'האָט אַלעס פאַרריכט און איינגעאַרדנט TIN‏ דריי יאָר איז OT‏ פאַבריקאַנטן געגאַנגען זייער גוט, ווייל עס האָט געפעלט AND MIND POMP PR‏ דער באַפעלקערונג, וועלכע האָט PR‏ די 5:6 AN?‏ מלחמה ניט פּראָדוצירט. JIN‏ איז TP INT‏ פעסטע מטבע TPH PN‏ ניט געווען. די דייטשע און פּוילישע מאַרקן INT TINT OND‏ קורסירט ביי דער באַפעלקערונג, האָבן פאַרלוירן זייער ווערט. עס PW ONT‏ דערגרייכט I 1924 PK‏ כמעט נול (NWT)‏ דער גאַנצער מאַרק, TIN‏ פאַר TOR‏ אַמעריקאַנער דאָלער TV ONT‏ געצאָלט 123 מיליאַן מאַרק. זעלבסט פאַרשטענדליך, TR‏ יעדער האָט געהאַלטן TN‏ געקויפט בעסערע IN MVNO‏ אַרום האָט ביאַליסטאַק Pr‏ דורכגעדרייט די עטלעכע יאָר ביז 1924, Vw‏ איינשטעלן דורך דער פּוילישער רעגירונג אַ פעסטע וואלוטע, אַ פּױלישע זלאָטע אַלס װוערט פון 19 אַמעריקאַנער סענט, זיינען PIN‏ די געשעפטן PR‏ פּױלן אויף אַ נאָרמאַלן וועג. עס PT ONT‏ אַלעס סטאַביליזירט, ביאַליסטאָק ONT‏ גענומען פילן זייער שטאַרק ONT‏ פעלן פונ'ם מאַרק AND‏ ביאַליסטאָקער סחורות. קיין רוסלאַנד האָט מען WI PW‏ געקענט שיקן, PR TPAD AND‏ געווען גענוג אַז ביאַליסטאַָק זאָל פאַבריצירן 3 מאַנאַטן אין יאר OVI‏ סטייען IN‏ אַ גאַנצן TN?‏ סחורות. פלעגן טאַקע די פאַבריקן POW‏ ליידיק אַ 877 חדשים אין יאָר. די רעגירונג ONT‏ די צייט TID‏ ליידיק גיין געצאָלט די אַרבעטער מאַנאַטלעכע שטיצע. עס PT VAN‏ אָנגעהויבן אַ אידישע עמיגראַציע פון די סוחרים, פאַבריקאַנטן ON‏ אויך אַרבעטער. פילע פאַבריקן ONT‏ מען איבערגעפירט PP‏ רומעניע און יוגאָסלאַװיע, YOON‏ אויך 77 אוױיסטראַליע. זיי PT TANT‏ דאָרטן VWI‏ איינגעאָרדנט, אָבער דער גרעסטער טייל האָט עמיגרירט קיין ...

... אָבער געליטן האָבן סוף כל סוף זייער אַ סך אונזערע אידן. עטלעכע מאָנאַטן נאָכאַנאַנד PR‏ געװוען די “IND‏ סטאַנציע לאַפי, וועלכע ליגט Tey‏ ואַרשע DR‏ ביאַלי סטאָק, אַן אמת'ער אינקװויזיציע-פּלאַץ. מען ONT‏ אַרױס: געשלעפּט אידן TR IND TID‏ דאָרטן OY PUY‏ כלומרשט, אָבער מ'האָט זיי געשלאָגן מכות רצח, געשמיסן, געשוירן די בערד, צעראַבירט געלט און סחורות א. ALT‏ פיל ביאַלי" סטאַקער TPR‏ האָבן INT‏ זייער געליטן. שפּעטער PT ONT‏ אַביסל באַרואיקט, ביאַליסטאָק ONT‏ אָנגעהויבן צו אַרבעטן AND‏ דער ניי-געקליידעטער פּוילישער PAA‏ מונדירן DR‏ קאָלדרעס. פּױלן PUY INT ONT‏ יאָר נאָכאַנאַנד געפירט מלחמות מיט רוסלאַנד, TN‏ ביאַליסטאָק ONT‏ געהאַט AYA‏ אַרבעט. ענדלעך, INI‏ שליסן שלום PR‏ 1920, זיינען צוריק געקומען פון רוסלאַנד PP‏ ביאַליסטאָק די סוחרים און פאַבריקאַנטן, וועלכע האָבן איר פאַרלאָזן PR‏ 1915, בעת'ן אָפּטרעטן TD‏ די רוסישע צאַרישע אַרמײען. ...

די טוך-פאַבריקאַציע PR‏ ביאַליסטאָק “YRIN PT ONT‏ הויבן מיט 120 יאָר צוריק. די דייטשע רעגירונג, וועלכע ONT‏ צוגענומען TWD‏ רוסלאַנד מיט אַ 150 TN?‏ צוריק ביאַלי- סטאָק TN‏ אומגעגנט און ONT‏ איר געהאַלטן אַ קורצע צייט, ONT‏ אַרײנגעשיקט הונדערטער פאַמיליעס פון איר איבער- באַפעלקערטער מדינה, WY‏ וועלכע עס זיינען געווען פיל וועבער און גוטע בעלי-מלאכות. ON‏ די דייטשן TINT‏ געגרינדעט און אַנטװיקלט ביסלעכווייז די טוך-פאַברי- קאַציע. ...

מיט דער אָרגאַניזירונג פון דער נייער TP]‏ איז אויך איינגעשטעלט געװאָרן אַ נייע אַרדנונג PR‏ דער “PWD‏ סטאַקער שטאָט פאַרװאַלטונג. דער רעאַקציאַנערער IMD‏ שער סיים ONT‏ דורכגעפירט RIN‏ װאַל-אַרדינאַציע IRD‏ די שטעט, כדי די שטעט זאָלן קריגן אַ פּוילישע צורה וי VV‏ מעגלעך, אַז PONT TPN‏ פאַרלירן זייער קאַנטראָל איבער דער שטאָטישער ווירטשאַפט. די מאַכטהאַבער האָבן “YAS‏ טשעפּעט צו ביאַליסטאַק אַרומיקע דערפער, נאָענטע וו ווייטע, און במילא זיינען אידן PR‏ דער גרויס-ביאַליסטאָק געװאָרן אַ מינדערהייט, פון 55 פּראָצענט פריער ביז AT‏ פּראַצענט שפּעטער. די אויפרופן צו די שטאָט:װאַלן OV‏ אויך די ערקלערונגען און ליסטעס, זיינען געדרוקט געװאָרן נאָר OND WON PR‏ דער גרעסטער טייל אידן האָבן PR IND‏ 4 ניט פאַרשטאַנען. האָבן INT TPN‏ באַשלאָסן TIN‏ באָיקאָ- טירט די IR COUN DOR‏ דער גאַנצער מאגיסטראט דערוויילטע זיינען געווען אויסשליסלעך פּאָליאַקן, TANT OT‏ נאָך געהאָט די חוצפּה TN‏ דערקלערט, IN‏ עס PR‏ אַ גרויסער AND TINA‏ די פּאַליאַקן OND‏ די אידן האָבן “PR‏ גאַנצן אויף MT‏ אָנגעטרױט צו אַכטונג געבן APN‏ דער ווירט- שאַפט פון דער באַרימטער שטאָט ביאַליסטאָק,

... אינדוסטריע, געהערט שוין אין אונזער גרויסן צער און PVN‏ צו דער געשיכטע. ROD PW PNR ONT‏ מער, WORD‏ ניט PP‏ ריזיק-גרויסע שטאָט, PR‏ אָבער ביאַליסטאָק געווען אַ לעבעדיקער, AVP ON‏ וועלט האַנדלס-צענטער, װאָרום ניט נאָר טעקסטיל און טוך, נאָר PI‏ לעדער, TON‏ TIN‏ אַנדערע סחורות ONT‏ ביאַליסטאָק אויסגעאַרבעט. דאָרט האָבן געלעבט און געשאַפן אונזערע ליבע TR‏ טײיערע קרובים און באַקאַנטע, וועלכע דער וילדער שונא האָט WNT‏ בלוט, פייער און PMI‏ פאַרניכטעט PR‏ מיר TOON‏ אפילו ניט INT‏ זייערע קברים געפינען זיך, ...

פון דעם פּעריאָד, זיינען אויפגעקומען אַנדערע פאַברי- קאַנטן װוי אהרן סוראַזקי, טביה סלאַנימסקי, אליעזר אַברא- מאָווסקי, בנימין אמדורסקי, יודל קראָנענבערג, TANT OND‏ געהאַט מער הצלחה, און זייערע פאַבריקן האָבן לענגער עקזיסטירט. TANT TPN‏ געהאַט אויסצושטיין קאָנקורענץ TID‏ די דייטשע פאַבריקאַנטן, אָבער אידישע פאַבריקאַנטן מיט yy‏ פלייס TR‏ געשיקטקייט האָבן פאַרשפּרײט זייערע סחורות PIN‏ די ווייטע רוסישע מערק דורך רייזענדע-פאַר- קויפער. DW PR 1880 A? PR‏ געווען קענטיק דער OPN‏ שער אַנטײיל PR‏ ביאַליסטאָקער פאַבריקאַציע. ...

PIN‏ ביאַליסטאָקער דעקן זיינען פאַרשפּרײט געװאָרן ווייט און ברייט. סאיז געװען באַרימט טרילינג'ס ,מאַנטאַניאַָך"-דעקן, אויך אליעזר אַבראַמאָווסקי איז געווען אַ גרויסער דעקן-פאַבריקאַנט. ער האָט געשיקט אַ שיף מיט דעקן PP‏ כינע און מאַנדזשוריע ONT ,1902 PR‏ יאַפּאַן אין דער דעמאַלטיגער מלחמה מיט רוסלאַנד פאַרכאַפּט די שיף, ער האָט PT‏ גע'משפּט מיט דער רוסישער רעגירונג און ער האָט דערנאָך אויפגעמאַנט. דוד דובינסקי איז דאַן אויך געווען אַ גרויסער דעקן-פאַבריקאַנט, TN‏ נאָך. סטרייקן זיינען PN‏ יענער צייט געװואָרן YOON IN‏ דערשיינונג. מיט דעם PT ONT‏ פאַרנומען דער , בונד", וועלכער האָט זיך געגרינדעט ONT TN ,1897 PR‏ באַהערשט DVT‏ ביאַלי- סטאַקער אַרבעטער-קלאָס אונטער זיינע פליגלען. DIN‏ די פּוילישע רעװאַלוציאָנערע אַרגאַניזאַציע פּ. פּ. ס. “YX ONT‏ פירט אַ גרויסע טעטיקייט צווישן די פּולישע אַרבעטער, אויך די רוסישע ס. ד. און אַנאַרכיסטן-קאָמוניסטן “YA TINT‏ אַרבעט צווישן אַ טייל אַרבעטער. ONT 1901 WW PR‏ מען דער'הרג'ע ...

מיט'ן TID AINDIN‏ 20טן יאָרהונדערט PNR‏ ביאַליסטאָק אַרױף אויף NR‏ ברייטן שליאַך. ס'זיינען צוגעקומען נייע פאַבריקאַנטן און די שװואַכע זיינען PT‏ צעפאַלן פון פריער- דיקן קריזיס, געבליבן זיינען די שטאַרקע. DR‏ אַזױ זיינען צוגעקומען די פּאַרעצקײגאַוװוענסקיס מיט YP‏ אַרטיקלען ANH‏ ביאַליסטאָק, וי בורקע, שעוויאט אויף אָנצוג-שטאָף, פון בויער טוך PR‏ װאָלענע דעקן, PIN‏ , קאַסטאָר" AND‏ גאַרניטור-שטאָף,. ביאַליסטאַק האָט אָנגעהויבן ענערגיש אויסברייטערן PR‏ מעכאַניזירן די מאַשינען, אָנגעהויבן TP wo WN‏ ענערגישע רייזענדע PN‏ פאַרפלייצט רוסלאַנד מיט אירע אַרטיקלען. די פאַבריקאַנטן PT TANT‏ אַרומגעזען, IN‏ קאַנקורירן מיט לאָדזש, טאָמאַשאָוו TIN‏ מיט די דייטשע פאַבריקאַנטן PR‏ ביאַליסטאַק גופא, וועלכע פלעגן מאַכן טייערע סחורות, קענען זיי ניט, האָבן MT‏ אָנגעהויבן מאַכן סחורות TINS‏ טאַנדעט-:שניידער, און דעם זעלבן אַרטיקל IN ONT‏ אַנדער פאַבריקאַנט ONT‏ געמאַכט פאַר 4 רובל IX‏ אַרשין, ONT TINT‏ די אידישע פאַבריקאַנטן געמאַכט ND‏ 2 רובל, נאַר פּראָסטע ...

די לעצטע גרויסע שטופע TD‏ אויפשטייג TID‏ דער “TO‏ פּראַָדוקציע PNR‏ געקומען OM‏ דער עלעקטריפיצירונג TID‏ ביאַליסטאָק, PR‏ 1909 האָט אַ בעלגישע פירמע געקראָגן אַ קאָנצעסיע און האָט אויפגעבויט אַן עלעקטרישע סטאַנציע PX‏ ביאַליסטאָק. TNT‏ דעם PT ONT‏ די פּראָדוקציע “AND‏ גרעסערט PR‏ די נעקסטע 5 יאָר צוויי-און דרייפאַכיק ביז דער ערשטער וועלט-מלחמה,

צוליב דער מעגלעכקייט פון ביליקע קראַפט און די מעגלעכקייט IX‏ יעדער זאָל ביי PUT PR PT‏ קענען “PIN‏ שטעלן אַ וועב-שטול, TINT‏ אַרבעטער און פאַבריקאַנטן “YR‏ נומען איבערגיין אויף די עלעקטריש-מעכאַנישע וועב: שטולן. מ'האָט געקענט דורך דעם ביאַליסטאַקער DIVAN‏ אויסשרייבן שטולן PIN‏ אױיסצוצאָלן YEON‏ מ'האָט נאָר “YX‏ װאָלט. מ'האָט אויסגעשריבן אויסלענדישע שטולן אויף אַ AN? IND‏ אױיסצוצאָלן,. די ערשטע 200 רובל ONT‏ געליען צום וועבער די ביאַליסטאָקער , פּאַיען"-באַנק, צו געבן אַ טייל מזומן דעם אַגענט. אַזױ ONT‏ די אידישע באַנק געהאַט אַ גרויסן חלק PNR‏ ביאַליסטאָקער אויפשטייג PD‏ פאַברי- קאַציע. אין יענער צייט ביז 1914 האָבן זיך געפונען אין ביאַליסטאָק לויט Pm‏ אָפּשאַצונג JAVA‏ 1,500 מעכאַנישע שטולן אין די פאַבריקן און בערך 1,500 שטולן ביי די לוינקעטניקעס. די האַנט-שטולן זיינען כמעט “YON‏ געגאַנגען און געבליבן זיינען אפשר עטלעכע צענדליק. מ'האָט זאָגאַר געאַרבעט אויף די דאַמף-שטולן צוויי שיכטן, לויט pm‏ מיינונג איז דער מסחר פון סחורה PR WOR‏ 2 געווען בערך 150 מיליאָן רובל. עס האָבן געלעבט אַרום די פאַבריקן PN‏ יענער צייט בערך 25 טויזנט מענטשן, סוחרים און אַרבעטער. עס איז שוין געווען אין יענער צייט אַ פּלאַן IZ‏ עלעקטריפיצירן דעם טראַמװײ PR‏ ביאַליסטאָק TN‏ די ליניע זאָל גיין ביז UNO MWR‏ מיט דעם אויסברוך פון דער לעצטער וועלט-מלחמה POR PR‏ בטל געװואָרן. געהאַלפן פאַרמיטלען אין דער טוך-פאַברי- קאַציע WAY? PR‏ צייט TANT‏ אַזעלכע טיכט ...

OY TIN ,1905‏ זיינען געפאַלן אַ סך קרבנות. שפּעטער מיט אַ יאָר, 1906, ONT‏ די רוסישע רעגירונג אָרגאַניזירט דעם “AND‏ ראָם PX‏ ביאַליסטאָק. עס זיינען INT‏ דער'הרג'עט געװאָרן ביי 100 INI TX TPR‏ אַ גרעסערע צאָל פאַרוואונדעטע. ...

“YX אַ אידישע פאַבריקאַנטן-דעלעגאַציע איז‎ TWN TN געבעטן ביים‎ TN מלחמה-מיניסטעריום,‎ TWP PR קומען‎ פינאַנץ-מיניסטער גראבסקי באַשטעלונגען פון דער אַרמײ‎ פּוילן האָט ניט‎ IN ער געענטפערט,‎ ONT פאַר ביאַליסטאָק,‎ פאַבריקאַציץע:‎ NTT ביאַליסטאַק זאָל‎ IN קיין אינטערעס,‎ זייען קאַרטאָפל,‎ PT שטאָט. זאָלן זיי, די אַרבעטער, בעסער‎ אַ לעבן און די פאַבריקן מעגן זיין צוגעמאַכט,‎ JON דערפון‎ אַרױסרײסן ביי דער‎ INT צייט פלעגט מען‎ I פון צייט‎ VR דעקן‎ PR רעגירונג באַשטעלונגען אויף מונדיר-:טוך‎ אָנגעהױיבן‎ PT ס'פלעגט קלעקן אויף אַ חיי שעה. עס האָבן‎ אָרגאַניזירן די פאַבריקאַנטן. די ערשטע זיינען געווען דער‎ ,וועלקי פּשעמיסל". אין דעם פאַראיין זיינען אַרײן גאָר די‎ ...

בעת דער אָקופּאַציע פון די דייטשן (אין דער ערשטער וועלט-מלחמה), האָט ביאַליסטאַק צוביסלעך געאַרבעט פאַר דער דייטשער אַרמײ. ס'זיינען דעמאָלט אױפגעשטאַנען אייניקע נייע פאַבריקאַנטן, TUE‏ זיי סאָקאָל-זילבערפעניג און נאָך. זיי האָבן אויסגעקויפט אַ JO‏ דאַמף-שטולן TIN‏ מאַשינעריע, oN‏ שפּינעריי-זאַצן, אפּרעטורן, DD‏ לאָדזש, בכלל האָט לאָדזש זייער געליטן, ווייל די דייטשן האָבן צוגענומען די פּאראָבקעס TX‏ צעבראַכן די מאַשינען, ווייל זיי האָבן געדענקט IN‏ לאַדזש װועט PW‏ פאַרבלייבן בי דײיטשלאַנד, האָבן זיי געװאָלט פאַרניכטן אויף א לאַנגער צייט די לאָדזשער הויכע פאַבריקאַציע. AND WAN‏ ביאַלי- סטאָק האָבן זיי קיין מורא ניט געהאַט, ווייל ביאַליסטאָק האָט INT‏ אויסגעאַרבעט ביליקע, גראָבע אַרטיקלען װאָס דײיטשלאַנד האָט ONT‏ ניט פאַבריצירט. האָבן זיי ביאַלי סטאָק געשוינט. PR‏ ביאַליסטאָק DWN‏ מיט YVR‏ פאַבריקן גאַנץ, אָבער די דייטשע פאַבריקאַנטן פון ביאַליסטאָק און TORT‏ זיינען אַרונטער פון דער סצענע. אפילו דער גרויסער מאָעס WOWNIND TID‏ (זיין פאַבריק PN‏ געװאָרן פארברענט TD‏ די רוסן), קאמיכאָוו TID‏ ב ...

... דער בּיאַליסטאָקער יזכּור- בּוך ...

די עספּעראַנטאַ-געזעלשאַפט PR‏ ביאַליסטאָק “YX ONT‏ טראָגן דעם נאָמען פון דערפינדער VT‏ לודוויק זאַמענהאָף, וועלכער PR‏ געבוירן געװאָרן PN‏ ביאַליסטאָק PR‏ 1859 (געץ- שטאַרבן PR‏ װאַרשע דעם 17טן אַפּריל, 1919). די געזעל- שאַפט PR‏ געגרינדעט געװאָרן TN 1920 PR‏ האָט PT‏ אויך געגרייט I‏ פייערן דעם צװאַנציקסטן VIP‏ פון “PR‏ עקזיס- טענץ. ...

די ביבליאָטעק האָט פאַרמאָגט TX 1929 PR‏ ערך 14,000 בענדער אויף די געביטן TD‏ געשיכטע, פילאָזאָפיע, “NYO‏ לאָגיע, סאַציאַלע וויסנשאַפט, ליטעראַטור-קריטיק, געאָ YOR‏ יודאַאיק TIN‏ אידישע קלאַסיקער אין העברעאיש TIN‏ אידיש, אַ באַדײטנדיקער אָרט PR‏ געווען אָפּגעגעבן דער ארץ-ישראל ליטעראַטור. עס זיינען געווען JO NR‏ זעלטנ- הייטן, ערשטע דרוקן DR‏ אַ גאָר וויכטיקע אָפּטײלונג, די רעגיאַנאַל-אָפּטײלונג, מיט אַלץ ONT ORD‏ אַ שייכות מיט דער געשיכטע פון ביאַליסטאָק TN‏ אומגעגנט. אַ צענדליק אַלטע פּנקסים פון 17טן יאָרהונדערט PR‏ וויכטיקע “PRT‏ מענטן. די דאָזיקע רעגיאָנאַל-אָפּטײלונג זאָל לויט אַ באַי שלוס פון דער ביבליאָטעק-פאַרװאַלטונג טראָגן דעם TYAN]‏ פון פאַרשטאַרבענעם מיטגרינדער און געוועזענעם ערשטן וויצע-פאַרזיצער דר. ש. גוטמאַן. ...

... מען האָט פאַבריצירט אַזעלכע אַרטיקלען, TINT OND‏ געקאַנט קאַנקורירן מיט לאָדזשער און בעליצער MIND‏ קאַנטן,. מען האָט באַקומען באַשטעלונגען TD‏ דער פּוילישער מלוכה. מ'האָט עקספּאָרטירט ביאַליסטאַקער סחורה קיין YP OX‏ אױיסטראַליע, כינע, אינדיע און “AND‏ שיידענע ענגלישע קאַלאַניעס. מ'האָט אפילו אַָנגעהויבן “ND‏ קומען באַשטעלונגען פון ראָטן-פאַרבאַנד, ...

PX‏ אָפיציעל לעגאַליזירט געװאָרן אונטערץ נאָמען: אידישע האַנטווערקער-געזעלשאַפט PNR‏ ביאַליסטאָק", DN‏ געגרינדעט געװואָרן דעם 1023 פעברואַר, 1918, אויף דער איניציאַטיוו פון צבי ווידער. PN‏ יאָר 1923 PN‏ די ONY‏ מיט- גלידער געווען PX ;600 DVN 1926 PR ;400 ON‏ 1928 אַריבער 1,400. ניט קוקנדיק PIN‏ דעם שטענדיקן וואוקס, האָט דער פאַראיין געליטן פון פּערמאַנענטן קריזיס. דער אינדוסטריע-געזעץ TD‏ 1927 האָט אַװעקגעשטעלט דעם האַנטװערקער-פאַראיין פאַר YPN‏ הופּט-קאָנסטרוקטיווע אויפגאַבעס: די מאַסן-אַקציע איינצושאַפן האַנטװוערקער- קאַרטן פאַר האַנטװערקערס TUN DX‏ אַ פּעדעראַטיוער פאַרבאַנד TD‏ זעלבסטשטענדיקע צעכן און פאַך-סעקציעס, PIN‏ די גרינדונג TWD‏ אַ , האַנטװערקער-באַנק", ...

דער וועקער" -- וועכנטלעכע אױסגאַבע פון דער בונדישער אָרגאַניזאַציע PNR‏ ביאַליסטאָק. PN‏ אויגוסט, 1939 איז דערשינען אַ ספּעציעלער נומער אונטער דער רעדאַקציע TD‏ מרדכי לעוו. ...

י. ראָזאַניעצקי PIN PN‏ אַריבערגעפאָרן PP‏ פּאַריז מיט אַ סטיפּענדיע פון ביאַליסטאַקער מאַגיסטראַט. נאָכדעם וי ער האָט דאָרט פאַרבראַכט PR ANN‏ ער געקומען צוריק קיין ביאַליסטאָק, PN‏ 1929, אַ חודש פאַר'ן חורבן, איז דער- שינען NR‏ רעפּראָדוקציע פון THD PT‏ ,זאַמענהאָפ'ס געבורט-הויז". י. טינאָוויצקי PR‏ געפאָרן PP‏ דייטשלאַנד TIX‏ דאָרט שטודירט PR‏ קעניגסבערג און אָפנבאַך. ער PR‏ צוריקגעקומען PP‏ ביאַליסטאַק OPN‏ ערשט:קלאַסיקער גראַפיקער. הענאך PT ONT OVI‏ אָפּגעגעבן אַ לענגערע צייט מיט פּעדאַגאַגישער טעטיקייט PR‏ די ביאַליסטאָקער שולעס אַלס צייכן-לערער. שפּעטער ONT‏ ער אויסגעץ- שטעלט זיינע בילדער PR‏ װאַרשע מיט דערפאָלג, ...

... דער פּאָפּולערסטער קינסטלער-:מאַלער PR‏ ביאַלי- סטאָק PR‏ געווען בן-ציון ראַבינאָװיטש, ON‏ זון TID‏ שלמה- apy?‏ ראַבינאָוויטש, װאָס האָט אָנגעהויבן זיינע קינסטלע- רישע אַרבעטן אויפץ בוידעם-:שטיבל פון זיין פאָטער. זיינע אויסשטעלונגען PR‏ ביאַליסטאָק, YW‏ ווילנע PR‏ די יאָרן פון 1927 ביז 1930 ON TANT‏ געבראַכט TON‏ דערפאַלג נאָכ'ץ אַנדערן, ONT 1920 PR‏ ער פאַרלאָזן ביאַליסטאָק TIN‏ PR‏ אָפּגעפאָרן PP‏ פּאַריז DPN‏ סטיפּענדיאַנט TID‏ ביאַלי- סטאַקער מאַגיסטראַט. זיינע ערשטע בילדער, “WON‏ געשריבן מיט PT‏ אָפּגעקירצטן נאָמען , בען", TW DN TINT‏ אַװעקגעשטעלט PN‏ די ערשטע רייען TID‏ די פּאַריזער קינסטלער. ...

... ON‏ די באַרימטע אינסטיטוציע UMN VON‏ געפייערט דעם 120 יאָריקן יוביליי. אירע אַרכיוון װאָלטן געקענט דערציילן וועגן וואונדערבאַרע זאַכן, ONT‏ האָבן ניט בלויז אַ שייכות צום אידישן ישוב פון ביאַליסטאָק, TD‏ וועגן אַ הומאַניטאַרער טעטיקייט, ONT OND‏ גע'שמ'ט ווייט, ווייט מחוץ ביאַליסטאָק און ניט נאָר צווישן TDR‏

... PR‏ 1932 האָט ביאַליסטאָק געהאַט 5 ספּאָרט-אָרגאַני זאַציעס: אידישער ספּאָרט-קלוב, ‏ מכבי', ,שטראַל", ,מאָרגנשטערן" און ,,הפּועל". די לעצטע דריי זיינען געווען אַרבעטער:גרופּעס, ...

TT שרייבן וועגן ביאַליסטאַקער שולוועזן, מיינט‎ a TID שטרעבונגען, האָפענונגען און קאַמפן‎ pr טובלען‎ פאַרמאָגט רעװאָלוציאָנערן מוט, שוואונג,‎ ONT OND אַ דור,‎ אַרום‎ ONT OND גאולה-אידעאַלן; אַ דור‎ TIN גרויסע אידייען‎ אַרום‎ ONT OND גאולה-אידעאַלן, אַ דור‎ TD דעם אידעאַל‎ JON דעם אידעאַל פון סאָציאַליזם, מאָביליזירט‎ אויסדרוק‎ IN געווען‎ PN ביאַליסטאָקער שול-וועזן‎ ONT ...

PN‏ אירע קולטור:דערציערישע אַמביציעס ONT‏ די שטאָט ביאַליסטאָק געװואָלט קאַנקורירן מיט װאַרשע און אָנ- TAR?‏ ווילנע. די ימים-טובים פון דער שול זיינען דאָ געווען אַ קװאַל פון AND TID‏ טויזנטער אידישע פאָלק-מענטשן. אַ פאַרשטעלונג TD‏ אידישע קינדער, PNR‏ איבערגע'חזר'ט “YA‏ PN TINT‏ גרעסטן טעאַטער TID‏ שטאָט צו דריי VIN‏ פיר מאָל, די כאָר-:געזאַנגען, די ליטעראַרישע פאָרשטעלונגען, די פּלאַסטישע טענץ, די דעקלאַמאַציעס TANT‏ אַרוױסגערופן אַ יראת-:הכבוד און ליבשאַפט פון דער מאַסע, YPN TN‏ אָנשטרענגונגען זיינען נאַכדעם געווען INI‏ שטאַרקער. עס האָט אַמאָל אַ שול-טוער, IN‏ אַלטער אידישער וועבער, בעת איינעם TD‏ אונזערע ימים-טובים, מיט געוויין אַרױסגע: שריען: PIN INT PR,‏ דעם געװאַרט מיין גאַנץ TAY)‏

אָדער דער שרייבער-סקולפּטאָר ש. לאַמפּערט, װאָס האָט געלעבט PR‏ קאָריצין (אַ קליין שטעטל ניט ווייט TD‏ ביאַליסטאָק), װאָס PT ONT‏ יאָרן-לאַנג געפּאָרעט אַרום TOT‏ טרילאָגיע, האָט WO YD NO‏ זי אַרױסגעגעבן PR‏ בוך-פאָרם PN TN‏ קאַפּיטלען דערפון פאַרעפנטלעכט PR‏ דער ביאַליסטאַקער טאָג-צייטונג, ...

אָט דער פאַקט גופא, NIN PN ONY‏ פאַרהעלטניש- מעסיק קליינעם אידישן קולטור:צענטער ONT‏ אַ אידישע ליטעראַרישע קאַאָפּעראַציע TT‏ געקענט האַלטן אַ ריי מיט TI?‏ באַװײזט, IN‏ אין ביאַליסטאָק ONT‏ געלעבט “YX DN‏ OPW‏ אַ גרופּע ערנסטע אידישע פּען-מענטשן, OND‏ האָט געזוכט Pr‏ אויסצולעבן אינטעלעקטועל, מעג עס PT‏ אפילו אין די ענגע ראַמען פון דער שטאָט ביאַליסטאָק. אָבער YR TRA YIVORN‏ שװועריקייטן זיינען דערמיט געווען פאַרבונדן: זיינען PR INT‏ ביאַליסטאָק גופא געווען זייער װײיניק װאַרשטאַטן TH‏ ליטעראַרישער אַרבעט -- DP‏ OKA IW TIN‏ טעגלעכע צייטונגען (די האַלבע איז געווען דער , עקספּרעס" -- אַ צודרוק NI‏ װאַרשעװער צייטונג) TON TN‏ װאַכנבלאַט. שרייבער און קינסטלער פון “AND‏ שיידענעם זשאַנער, האָבן PR‏ ביאַליסטאָק גראָד ניט “YA‏ פעלט, זיי האָבן TYAN PT‏ אָפּטמאָל פּשוט ניט געקענט אויס- לעבן אין Ae‏ קונסט צוליבץ מאַנגל PR‏ פינאַנסן צו שאַפן די נויטיקע װאַרשטאַטן TD‏ אַרבעט, וואו דער ליטעראַט, זשורנאַליסט אָדער קינסטלער זאָל קענען פונאַנדער- שפּרײטן זיינע פליגלען. ...

PX‏ יענעם אויפװאַכנדיקן PNR TWD‏ ביי אַ גרופע ביאַליסטאָקער אידישע אינטעליגענטן, בראש מיטן שריפט- שטעלער פּסח קאַפּלאַן, אַנטשטאַנען דער געדאַנק וועגן אַ טעגלעכער ביאַליסטאַקער אידישער צייטונג. די שווערי- ...

... בכלל PX‏ ער געווען אַ מושלים אויף אַ JO‏ געביטן: ער PR‏ געווען אַ WOM‏ מוזיקער PR‏ אַרױסגעגעבן STD ON‏ ;געזאַנג-אוצר" און 120 קינדער-לידער מיטן נאָטן געשריבן דורך אים. ער ONT‏ אָרגאַניזירט PN‏ ביאַליסטאָק דעם ערשטן אידישן מענער-כאָר PIN‏ דער TDN OPV‏ ער פלעגט POON‏ דיריגירן מיט PT‏ הונדערט-קעפּיקן כאָר,

אַלס שרייבער PN‏ ער איבערהויפּט געווען אַ פענאָ מען: ער האָט געקענט POUND‏ אין TON TID JW‏ אַרבעטס- טאָג אַנצושרייבן PT‏ טאָג-טעגלעכן לייט:-אַרטיקל, אַ פעליע- INO‏ אויף אַקטועלע ענינים, ONT OND‏ געאָטעמט מיט שפּרודלדיקן געזונטן הומאָר און אַמאָל נאָך אַ טעאַטער- WIN‏ אַ פילם-רעצענזיע. TIN‏ ווען ער ANI ONT‏ געהאַט אַ פרייע מינוט, פלעגט ער נאָך אַרײנכאַפּן PIN‏ אָנשרײבן IN‏ אַרטיקל וועגן דער געשיכטע TH‏ ביאַליסטאָק, אָדער בכלל וועגן דער געשיכטע פון מזרח-אײיראָפּעישן אידנטום, OND‏ PR‏ געווען PT‏ ליבסטע טעמע. ווען מענטשן פלעגן זיך וואונדערן, וי קען ONT‏ דער שװאַכער, דאַרינקער, שטענדיק:הוסטנדיקער NOD‏ קאַפּלאַן UND POX ONT‏ פלעגן לצים-שרייבער ONT‏ פאַרענטפערן PIN‏ אַזאַ PA‏ אופן: NOD APN,‏ קאַפּלאַנ'ען זאָלט PN‏ ניט פרעגן PP‏ שאלות; ביי PON TYP OX‏ געמאַלט זיין: מיט דער רעכטער האַנט קען ער שרייבן זיין לייט-אַרטיקל TN‏ מיט דער לינקער אַ פעליעטאָן". . . ...

PON PNR ONT‏ געווען VPI‏ 22טן יוני 1941, TI‏ די דייטשן זיינען באַפאַלן דעם ראַטנפאַרבאַנד. גלייך ON‏ די דייטשן האָבן פאַרנומען ביאַליסטאָק -- דעם 1027 יוני 1941 — האָבן זיי אָנגעהויבן We;‏ רציחה'דיקע אַרבעט. דער גרעסטער אידישער קװאַרטאַל PR‏ אונטערגעצונדן “YR‏ װאָרן. איבער 2 טויזנט אידן זיינען פאַרברענט געװאָרן PR‏ דער שול. צווישן זיי האָבן PT‏ געפונען אַ געוויסע צאָל דרוקער-אַרבעטער. דעם זעלבן טאָג האָבן די דייטשן אונטערגעצונדן די רעגירונג-דרוקעריי , ביעלאָסטאָק-פּיץ- טשאַט", OYTO‏ זיינען ווידער געווען טרויעריקע AYO‏ װאָס האָבן PT‏ גערופן די ,, דאָנערשטיקע" DR‏ די HAY,‏ דיקע". [WIT ONT‏ געווען די טעג, OND‏ מען “PIS ONT‏ געכאַפּט אידישע יונגעלייט, אַרוסגעפירט הינטערץן שטאָט און דערמאַרדעט. We‏ צאָל PN‏ געווען 5 טויזנט. JIN‏ צווישן PT ONT MT‏ געפונען אַ באַדײטנדיקע צאָל דרוקער, ווי, למשל: יוסף זעליגזאָן, ראובן סקליוט, ישראל בער. נאַצקי, מאָטל פרידמאַן, י. כאַסקעל, COND]‏ פעלדמאַן, ברידער סאָקאָלסקי, זיידל, פּאָרטנאָי און נאָך אַנדערע. דעם 2טן יוני זיינען אַ טייל חברים אַועק מיט דער סאָווע טישער אַרמײי-דרוקעריי. ONT‏ זיינען ...

... INI ,1929 PRX‏ דער אַקױפּאַציע פון מערב:וייס- רוסלאַנד WT‏ דער סאָוועטישער MAN‏ זיינען אַלע פּריוואַטע דרוקערייען, אידישע YW PR‏ נאַציאָנאַ ליזירט געװאָרן און זיינען אַריבער צו דער רעגירונג, OND‏ האָט צונויפגעגאָסן אַלע 18 דרוקערייען PR‏ ביאַליסטאָק PR‏ איין גרויסער מלוכה-דרוקעריי. I‏ דעם צוועק “YHOO PN‏ ציעל אויסגעבויט געװאָרן אַ PII‏ אויף לעגיאָנאָװע און דאָרט PNR‏ איינגעאָרדנט געװאָרן די באַוואוסטע דרוקעריי ,ביעלאַסטאַק-פּיעטשאַט", IND‏ עס זיינען געווען באַשעפ- טיקט ביי 200 אַרבעטער. צו יענער צייט האָבן אויך געפונען אַ פּלאַץ WY‏ אונז די פּליטים-דרוקער:אַרבעטער TID‏ TP‏ פון די פאַרנומענע געביטן פון היטלערץ, וי פון װאַרשע DX‏ אַנדערע SWOT‏

מוצאי שבועות געגרינדעט די חברה , חובבי צִיון" אין ביאַליסטאַק, PN OND‏ שפּעטער געװאָרן דער צענטער פון דער באַוועגונג. די איניציאַטאָרן זיינען געווען יעקב סאַפּירשטײן און יהושע העשל קלעמענטינאָווסקי, ...

דר, כאַזאַנאָװיטש, ליטמאַן ראָזנטאַל, דוד סוכאָ- װאָלסקי, דר. יוסף מאַהילעווער פאָרן DPN‏ ביאַליסטאָקער דעלעגאַטן צום ערשטן “DIPS‏ טישן קאָנגרעס PNR‏ באַזעל, ...

... דר. ל. פּינעס, דער באַרימטער איגן דאַקטאָר, געבוירן 1865 PNR‏ ראָזשינאַי, באַזעצט PR PT‏ ביאַליסטאָק, ...

... דוד סאָהן קומט-אָן PNR‏ ביאַליסטאַק בעת דער באָלשעװיסטישער אינװאַזיע PR‏ ברענגט 140 ...

TPN‏ באַקאַנט אין דער אַלטער היים און PR‏ די אידישע קרייזן אַלס מאיר װאַלאַך, PR‏ געבאָרן געװאָרן PR‏ ביאַליסטאַק ביי אַ פיינער משפּחה פון קאָצקער חסידים. PT‏ זיידע, ר' שבתי װאַלאַך, אַ גרויסער צדיק TN‏ גאון, איז גע- ווען רב PR‏ דעם קליינעם שטעטל ראָזשינאָי, ביי סלאָנים, זיין פאָטער, ר' משה PIN NPN‏ אַ למדן, אָבער שוין אַ שטיקל משכיל דערצו, PR‏ געווען קאַסירער ON PR‏ מיילאַך'ס באַנק געשעפט PR‏ ביאַליסטאָק. TPT‏ פעטער, אברהם יעקב, איז געווען אַ באַקאַנטער טעקסטיל-פאברי" קאַנט אין לאָדזש, ...

די דעלעגאַציע IND ONT‏ דעם סאַװועטישן אַמבאַ- סאַדאָר פאַרגעבראַכט אַ ביטע, IN‏ רוסלאַנד זאָל מאַכן באַ- שטעלונגען PNR‏ אונזער היײימשטאָט ביאַליסטאָק, וועלכע האָט INT‏ געליטן פון אַ גרויסן קריזיס PR‏ פאַבריק-וועזן, ONT WRN’‏ צוגעזאָגט צו באַטראַכטן די ביטע. צו מאָרגנס PR PNR‏ אונזער צענטער אָנגעקומען אַ טעלע- גראַמע פון דער PW‏ מיט AND PINT OND?‏ דעם כבוד, OND)‏ די דעלעגאַציע ON ONT‏ צוגעטיילט, TN‏ אין אַ קורצער צייט שפּעטער האָט טאַקע רוסלאַנד געמאַכט אַ וויכטיקע מיליטערישע באַשטעלונג PR‏ ביאַליסטאָק YON TIN‏ פאַבריקן, וועלכע זיינען אַ צייט געשטאַנען שטיל, האָבן אַ שטורעם געטאָן מיט מאַסן-פּראָדוקציע TIN‏ די שטאָט ONT‏ געהאַט חיונה אַ לאַנגע צייט, ...

עס דאַרף דערמאָנט ווערן, אַז ליטװינאָװ'ס עלטער זיידע, דוד בן נפתלי הירש װאַלאַך PN (POND)‏ געווען אַ העברעאישער צענזאָר PR‏ צאַרישן רוסלאַנד, SWAN PR‏ PR‏ די JAN?‏ 1815-1806. דער זון פון דוד װאַלאַכ'ן, יעקב װאַלאַך, דער זיידע פון דעם סאָוועטישן אויסערן-מיניס- AY‏ מאַקסים VIN?‏ איז געווען אַ חשוב'ער פרומער איד PX‏ ביאַליסטאָק. ער ONT‏ געצאָלט אַ ספּעציעלן אָפּצאָל AND‏ דער רעכט I‏ טראָגן טיפּישע אידישע קליידער, PN‏ די צייטן TID‏ ניקאָלאַי דעם ערשטן. דעם יעקב װאַלאַכ'ס TT‏ שבתל װאַלאַך, איז געווען אַ תלמודיישער DRA‏ און לאַנג- יאָריקער רב אין ראָזשינאָי. דער צווייטער זון, משה װאַלאַך, PN‏ געווען SWORD ONIN?‏ ...

דער מיטאַרבעטער פון דער צייטונג איז געקומען צו TAN‏ קיין ביאַליסטאַק, אויסצוגעפינען ליטװוינאָוו'ס קרובים, אויף ווילטשע גאַס PR‏ געווען IN‏ אַפּטײק, ON‏ האָט “YX‏ הערט צו די װאַלאַכס. PIN‏ איז ער טאַקע PUN‏ און געהאַט אַ שמועס מיט ליטװנאַוו'ס ya‏ און ברודער, וועלכער האָט געוואוינט PR‏ לאָדזש, ...

... TDN די טויזנטער ביאַליסטאָקער‎ IN פון ביאַליסטאָק,‎ TPN ברודערלעכע שותפים.‎ MT אַמעריקע זיינען געװואָרן מיט‎ PR ...

... צו אונז דערגייט אַצינד, איבערץ ים, דער PMA‏ און שוידער, דער DN ONT‏ צאָרן, OND‏ פלאַקערט איצט PR‏ פּוילן, װאָס פלאַקערט PR‏ אַלע פּוילישע שטעט, װאָס פלאַקערט PX‏ אונזער האַרציקער ביאַליסטאָק, ...

לאָמיר נעמען אונזער ביאַליסטאָק, לאָמיר נעמען די אינסטיטוציעס AND‏ די קינדער TN‏ יתומים, לאָמיר נעמען די שולן און די קינדער-היימען, לאָמיר נעמען די קיכן -- YT‏ זיינען איצט זאַמל-פּונקטן פון פאָלקס-ענערגיע, “JON AND‏ טרייסט, פון נחמה, ...

TN‏ אַראָפּגעװאָרפן באַמבעס. ביאַליסטאָק, ONT ORD‏ ביז דער מלחמה זיך געפונען אין ראַיאָן פון מזרח-פּרײסן, האָט פון אָנהױב ניט געליטן פון די דאָזיקע באָמבארדירונגען. PR ONT‏ געווען דערפאַר, ווייל PT‏ , בליץ:-קריג" ONT‏ היטלער הויפּטזעכלעך אַנגעהויבן מיט אַ הױפּטאָנגריף קעגן די מערב:געביטן PD‏ פּױלן. PR‏ פאַרלויף DPD‏ די ערשטע צוויי TD TON‏ דער מלחמה, IN‏ די “yoo‏ ריסטישע אַרמײען האָבן PT‏ אַרײנגעריסן PR‏ פאַרשיידענע געגנטן פון פּוילן, PIN ONT‏ ביאַליסטאָק INT‏ פיל געליטן פון די באָמבאַרדירונגען. די היטלעריסטן האָבן “ODT‏ זעכלעך באָמבאַרדירט PR‏ יענער געגנט באַןיליניעס, װאָק- זאַלן, וויכטיקע מיליטערישע און אינדוסטריעלע פּונקטן TIN‏ ענלעכע. פון דעם האָט אויך, פאַרשטייט זיך, געליטן די ציווילע באַפעלקערונג,

פון פאַרשיידענע ערטער PR JANA TAI PR‏ יענער צייט אָנגעהויבן אָנקומען PP‏ ביאַליסטאָק מאַסן אידישע פּליטים. WOMAN PN‏ מאָס ONT DN‏ געווען דערפאַר, ווייל מען ORT‏ געהאַט PR‏ זינען צו קענען PT‏ אַריבערבאַקומען, פון און דורך ביאַליסטאָק, אויף די געביטן איבער דער גרענעץ, PR OND‏ געווען ביי דער סאָוועטישער מאַכט. אַ צווייטע ADO‏ פאַרװואָס פיל אידישע פּליטים זיינען דאַן גע קומען, TID‏ פאַרשיידענע ערטער PP PAP PR‏ ביאַליס- טאָק, PIN PX‏ געווען דערפאַר PM‏ עס TIT‏ געווען קלאַנגען, כאָטש אַפיציעל האָט מען נאָך ניט געוואוסט, TN‏ די סאָוועטישע אַרמײ OVI)‏ אַרײנמאַרשירן קיין ביאַליסטאָק TN‏ אַקופּירן די גאַנצע געגנט, PW WPI ON‏ מסתמא PIN‏ פאַרבלייבן אַלס טייל פון דער סאָוועטישער מאַכט לויט דעם אָפּמאַך צווישן היטלער-דייטשלאַנד DX‏ מאָסקװע. דערווייל זיינען די געשעענישן געלאַפן OM‏ אַ שנעלקייט, כאָטש קיינער האָט ניט געוואוסט OND‏ עס דערװאַרט די אידן -- און PIN‏ אַנדערע -- PR‏ ביאַליסטאָק PR DX‏ יענער “INI‏ צער געגנט. צוויי TORN‏ צייט, TID‏ זינט עס האָט זיך אָנגע- הויבן די מלחמה, איז ביאַליסטאַק גע ...

געווען ONT PN‏ פרייטיק, דעם TONY‏ טאָג ראש השנה, PR OND‏ דאַמאָלט געווען דעם 15טן סעפּטעמבער, 1939. ביי די מערסטע אידן אין דער שטאָט, וועלכע זיינען דאַמאָלט געווען ביים דאַװענען PNR‏ די שוהלן, PN‏ גאַס, PN‏ די היימען און אין אַנדערע פאַרשיידענע ערטער, האָט זיך פּלוצלינג פאַרשפּרײט די נייעס, TN‏ טיילן TID‏ די היטלעריסטישער אַרמײ זיינען שוין ביי די טויערן TD‏ ביאַליסטאָק. עס PR‏ אויך גלייך אױיסגעבראָכן אַ מהומה, TINT TON‏ געלאָפן PN‏ פאַרשיידענע ערטער Pr‏ אויסצובאַהאַלטן פאַר די “WAN‏ מענדע רוצחים. PR‏ מיטן טאָג, האָבן PW PT‏ באַוויזן די ערשטע גרופּן היטלעריסטישע סאָלדאַטן ביים אָנקומען קיין ביאַליסטאַק. MT‏ זיינען אַרײנגעקומען PN‏ שטאָט דורך די גאַסן מאזאָוועצער DX‏ דאָמבּראַװסקעגאָ. באַלד נאָכדעם, WN‏ די גאַסן TD‏ דער שטאָט זיינען געווען כמעט אויסגע- ליידיקט פון מענטשן, האָבן זיך אומעטום אױיסגעשפּרײט די היטלעריסטישע מיליטער-לייט WA‏ זייערע קריגס-מאַשינען. ניט אָנטרעפנדיק אויף די גאַסן פאַרבייגײיער, TANT‏ די היטלעריסטן גענומען TOW‏ פון זייערע קױלנװואַפערס PR‏ די פענצטער TID‏ הייזער. PR ONT ON‏ געווען דער בלוטי" ap‏ אָנהויב, אַ מין אַריינפיר צו די שפּעטערדיקע TOI‏ פון דער שיסעריי פון די היטלעריסטישע סאָלדאַטן דורך פענצטער PR‏ הייזער צו די איינוואוינער, זיינען גלייך געווען אַ גרויסע צאָל קרבנות. די מערסטע צווישן PT‏ זיינען געווען TON‏ גלייכצייטיק האָבן ד ...

אין דער זעלבער צייט ווען די היטלעריסטן זיינען אָפּגעטראָטן פון ביאַליסטאָק, PN DPT ONT‏ דער שטאָט אויף דער PA‏ געשאַפן אַ סעפּציעלער קאָמיטעט TIN TPN TD‏ ניט-אידן, ONT OND‏ גענומען גרייטן פייערונגען OV‏ אַזױ אויפצונעמען די אַנקומענדע סאַוועטישע אַרמײ. וועגן דעם ONT‏ דער אָרגאַניזיר-קאָמיטעט DIN PT‏ געשטעלט PNR‏ פאַרבינדונג מיט די סאָוועטישע מיליטער-טיילן TINT OND‏ מאַרשירט אויף ביאַליסטאָק. נאָכדעם וי דער קאָמיטעט האָט באַקומען YON‏ נויטיקע איינצלהייטן PR‏ געמאָלדן גע- װאָרן דער באַפעלקערונג, אַז דעם זעלבן טאָג נאָכמיטיק, ONT‏ מיינט פרייטיק ערב OY‏ כיפּור, "TON‏ סאַװעטן-אַרמײ אָנקומען PN‏ שטאָט, PNR‏ די מערסטע אָרגאַניזאַציעס זיינען אויף דער PA‏ געמאַכט געװואָרן פיבערהאַפטע צוגריי- טונגען, מיט פענער און בלומען, פּאַסיקע אויפשריפטן און ענלעכעס, ON OTD‏ פּאַסיק אויפצונעמען די רויט-אַרמײער, PN POX ONT‏ געווען פאַרשטענדלעך, ווייל oT‏ קורצע צייט פון דער אָנװועזנהייט פון די נאַצישע סאָלדאַטן PR‏ ביאַלי- סטאָק האָט באַוויזן זייער פּרצוף. מען ONT‏ קלאָר “DIAN‏ געפילט ...

... דאַנערשטיק, דעם 21טן סעפּטעמבער בײטאָג, זיינען איבער ביאַליסטאָק אַנגעפלויגן MIT‏ סאָוועטישע עראָ- פּלאַנען TIN‏ אַראָפּגעװאָרפן פלוג:בלעטלעך PR‏ דער “DN‏ רוסישער שפּראַך. אין דעם PNR‏ אָנגעזאָגט געװאָרן די נייעס, IN‏ די סאָוועטן קומען טאַקע PR‏ קורצן איבערנעמען די מאַכט. צומאָרגנס, פרייטיק, OND‏ איז דאַמאָלט געווען ערב יום כיפּור, UNA‏ מען געזען וי די היטלעריסטישע מילי- טערישע אָפּטײלונגען פאַרפּאַקן זייערע PR TINT‏ ציען PR‏ דער ריכטונג, OND‏ פירט PP‏ װאַרשע. AND‏ די PR TPN‏ ביאַליסטאָק ONT PN‏ געווען אַ גרויסע פאַרלייכטערונג. מען ONT‏ געפילט, TR‏ עס קומט IX‏ אַ נייע צייט, װאָס OT‏ אפשר זיין פיל בעסער PIM‏ איצט,

ערב יום כיפּור פאַרנאַכט, נאַכדעם וי די “youn‏ ריסטישע סאַלדאַטן זיינען פאַרשוואונדן TD‏ ביאַלי- סטאָק, זיינען גלייך נאָכדעם אַרײינגעקומען די ערשטע “NO‏ וועטישע סאַלדאַטן. מענטשן OND‏ זיינען INT‏ געווען אויף די גאַסן, TINT‏ מיט גרויס ואַרעמקײט אויפג ענומען די “DOAN‏ קומענדע רויט-אַרמײער. די פּראָפּעסיאָנעלע פאַראיינען TIN‏ פּאַליטישע אָרגאַניזאַציעס PN‏ שטאָט, זיינען אַרױס PN‏ גאַס מיט רויטע פענער און בלומען. די באַגעגעניש PN‏ געווען א האַרציקע און פריינטלעכע. די אידישע יוגנט, ONT‏ איז INT‏ pw‏ ניט געגאַנגען צו כל נדרי PR‏ די שוהלן NI PR‏ מדרשים, DPT JANN‏ אַרומגעכאַפּט מיט די רויטע אַרמײער OND‏ האָבן PIN‏ אַרױסגעוויזן גרויס פריינטשאַפט. די "NO‏ וועטישע סאָלדאַטן A TDN‏ האָבן גלייך דערציילט AVN‏ דעם לעבנס-שטייגער PR‏ זייער פאַטערלאַנד TN‏ דערביי אונטערגעשטראָכן, ANI IN‏ אין ראַטן-פאַרבאַנד קאַנען YON‏ זיך אויסלעבן װוי פרייע מענטשן, ON‏ אַזױ שילדערט דעם אַרײנקום TID‏ די סאָוועטישער אַרמײ קיין ביאַליסטאָק, פרייטיק דעם 22טן סעפּטעמבער 9, רפאל רייזנער, אין אָנהױיב פון PT‏ בוך , דער אומקום פו ...

... טויזנטער פאַלן, פאַקטן TX‏ מעשיות Wp‏ מען NT‏ איב ערגעבן וועגן TON‏ דעקלאַסירטע אידן, וועלכע TINA‏ געפונען פּרנסה אין ביאַליסטאָק, ...

גלייך נאָכדעם וי די מלחמה PR‏ אױיסגעבראָכן, PR‏ אָנהױב סעפּטעמבער 1939, האָבן פיל אידישע פּליטים פון פאַרשיידענע PD PR Tro‏ אָנגעהױבן “IN‏ קומען קיין ביאַליסטאָק. PNR‏ יענער ציט TIT‏ אידישע מלחמה-פּליטים PIX‏ געקומען PNR‏ אַנדערע טיילן TH‏ יענע געגנטן PR OND‏ געווען נאָענט צו דער גרענעץ מיט סאָוועט-רוסלאַנד. עס PW PN‏ דאַמאָלט געווען קלאָר, TR‏ UN‏ די Ty) TIAA‏ אַקופּירט װוערן -- לויט דעם סטאַלין" היטלער אָפּמאַך -- TD‏ דער סאָוועטישער מאַכט. אַ גרויסער שטראָם אידישע פּליטים PRK‏ אָבער NA‏ באַ- זונדערס אין יענער צייט געגאַנגען PP‏ ביאַליסטאָק. עס זיינען IND‏ דעם NYA‏ אַ PRY‏ אַביעקטיווע סיבות. PN‏ אַ גרויסער ONT PN OND‏ געווען דערפאַר, YOU‏ צו גרייכן ביאַליסטאָק דורך שמוגלען זיך, ONT‏ די מערסטע פּליטים האָבן דאַן דורכגעמאַכט, איז געווען אַ ביסל לייכטער וי אין אַנדערע ערטער. הויפּטזעכלעך זיינען די מערסטע אידישע פּליטים TD‏ פּױלן אָנגעקומען TP‏ TINT PROVO ANS‏ מאַלקין. שטענדיק און אויפהערלעך זיינען VIN‏ אָנגעקומען פיל פּליטים, וועמענס איינציקע “POW‏ בונג PR‏ געווען PT‏ אַריבערצובאַקומען אויף דער צווייטער זייט, קיין זאַרעמבי קאַשטשעלנע, PR OND‏ געו ...

טירטע זיינען געווען נאָך פאַרבליבענע פירער און טוער TID‏ פאַרשיידענע אָרגאַניזאַציעס פון ציוניסטן, בונדיסטן, רעװויזיאַניסטן, פּועלי-ציון, פון דער פּ פּ. ס., גייסטלעכע, געוועזענע גבירים, פאַבריקאַנטן, הויז-אייגנטימער, פּריצים, פאַרמעגלעכע DAD‏ און פיל אַנדערע, אויף וועמען די סאַוועטישע מאַכטהאַבער TANT‏ געהאַט N‏ פאַרדאַכט. די מערסטע מענער TD‏ די אַרעסטירטע, זיינען אָפּגעפירט “YA‏ װאָרן אין דער טורמע. זייערע WIP‏ און קינדער זיינען אַוועקגעפירט געװאָרן צום װואַקזאַל TD‏ װאַנען OT‏ זיינען, PR‏ פראַכט-װאַגאָנען, אַוועקגעפירט געװאָרן DP‏ טיף- רוסלאַנד. די מערסטע פאַרשפּאַרטע מענער אין דער טורמע זיינען שפּעטער, ווען די נאַציס PW TWIT‏ געווען אין ביאַליסטאָק, באַפרײט געװאָרן. שפּעטער זיינען PT‏ אומגע- בראַכט געװאָרן פון די רוצחים, אַזױ וי דאָס PN‏ געווען מיט אַנדערע אידן אין ביאַליסטאָק, ...

צום סוף האָבן די סאָוועטישע מאַכטהאַָבער אַרױס: געגעבן אַ פאַראָרדענונג PN‏ ביאַליסטאָק -- TIN PN ON‏ געווען אין אַנדערע דורך די סאַוועטן אָקופּירטע WOW‏ -- YON IN‏ פּליטים מוזן אַרױסנעמען סאָוועטישע פּאַספּאָרטן, זיי מוזן PAA‏ בירגער פון דעם סאָוועטן-לאַנד. די יעניקע, װאָס האָבן אויסגעפירט דעם באַשלוס, WIT‏ אָפּגעשיקט געװאָרן און אָפּגעפאָרן TP‏ טיף-רוסלאַנד. די אַנדערע אָבער, וועלכע האָבן זיך ניט געװאָלט אונטערװאַרפן די גזירה, זיינען אַרעסטירט און אַרוױסגעפירט געװאָרן קיין סיביר. TPAD‏ פון TW‏ די אידישע פּליטים, זיינען “AND‏ שיקט געװאָרן PR‏ געוויסע YON‏ ספּעציעלע ערטער (, פּאַשיאָלקעס"), IND‏ אַזעלכע פּאָרלעך וי PIN‏ גאַנצע “ND‏ מיליעס. איינצעלנע מענטשן APN‏ צוישן די פּליטים, זיינען פאַרשיקט געװאָרן אין לאַגערן PR‏ פאַרשיידענע ערטער PRK‏ ווייטן סאָוועטישן צפון, וואו עס זיינען אויך געווען מאַסן פאַרשיקטע WS TD‏ דער סאָוועטישער באַפעלקערונג. די פּליטים PN TANT‏ אַ גרויסער OND‏ ניט געװאָלט אָננעמען די סאָוועטישע בירגערשאַפט TIN‏ די AND‏ זיי פאָרגעשלאָגענע WINBOND‏ ווייל מי ...

... וועגן דער צייט פון אָנהױב דער מלחמה PNR‏ ביאַלי- סטאָק OD TIN‏ אַזױ ONT‏ טאָג-טעגלעכע לעבן ONT‏ דאַמאָלט אויסגעזען, באַזונדערס AVN PIN‏ דעם לעבן פון די אידישע שרייבער-פּליטים, אַקטיאָרן, קינסטלער און אַנדערע ND‏ פּױלן, האָבן אידישע שרייבער-פליטים TN‏ קינסטלער פיל געשריבן און דערציילט INI‏ דער מלחמה. עס זיינען וועגן דעם אַלעם NI‏ אומצאָליקע WDD‏ וי PIN‏ הונדערטער באַשרײיבונגען TN‏ שילדערונגען געדרוקטע “AND PN‏ שיידענע אידישע צייטונגען, זשורנאַלן און אַנדערע אויס- JANA‏ וועגן דעם PIN ONT‏ געשאַפן אַ קרעפטיקע פּאָעמע דער באַוואוסטער דיכטער יוסף רובינשטיין. די דאָזיקע ספּעציעלע פּאָעמע וועגן ביאַליסטאָק PR‏ די ערשטע װאָכן און חדשים נאָכ'ן אויסברוך פון דער צוייטער וועלט: מלחמה, וי אויך זיינע פּערזענלעכע שטימונגען DON‏ מלחמה-פּליט אין ביאַליסטאָק, האָט רובינשטיין שפּעטער פאַרעפנטלעכט TT PR‏ גרויס PAV‏ ,מגילת רוסלאַנד", אין אַ ספּעציעלער אָפּטײלונג אונטערץ TYAN]‏ ,ביאַליסטאָק?, מיר ברענגען IN WOM NT‏ אויסצוג פון אָנהױב פון דער דאָזיקער פּאָעמע. ...

רימטער אידישער שרייבער, דיכטער DX‏ טעאַטער-שעפער משה בראָדערזאָן, פון לאָדזש, וועלכער PR PK‏ יענער צייט PIN‏ געווען אַ פּליט PR‏ ביאַליסטאָק, INT ONT‏ מיט “AND‏ ביטערונג געזאָגט: ON,‏ גייט אַרױס אַ צייטונג PNR‏ אַ OPN‏ שער שטאָט, עטלעכע צענדליק קילאָמעטער TID‏ דייטשן מאָרד-גיהנום. אָבער מיט PR PH?‏ שורה און מיט POR PP‏ װאָרט ווערט ניט דערמאָנט װעגן די גרױליקע “WIN‏ לעבונגען פון די APN JPN‏ יענער OT‏ גרענעץ, PN‏ יענעם טייל פּױלן, INT‏ עס גיסט PT‏ שטראָמענווייז אידיש בלוט", ...

... פאָרן פון ביאַליסטאָק PP‏ ווילנע, פון װאַנען MT‏ זיינען נאָכ- דעם אַרױס אין דער פרייער וועלט,

אַ ANA‏ גרויסע הילף ONT‏ אַרױסגעװיזן די “YT‏ סטאָקער אידישע אינטעליגענץ, OND‏ האָט POON‏ געלעבט אין שווערע באַדינגונגען, DAY‏ זייער פּאַליטישע נישט- כשרות; די אידישע אינטעליגענץ פון ביאַליסטאָק, PN OND)‏ ביז דעם חורבן געווען אַ מוסטער פון אידישער נאַציאָ- נאַלער TN‏ קולטורעלער זעלבסטשטענדיקייט; די אידישע לערער, שרייבער און כלל-טוער, האָבן PT‏ נישט אָפּגץ- שראָקן פאַר'ן קאָמוניסטישן טעראָר, ONT ONT‏ דעמאָלט באַ- הערשט די שטאָט TX‏ האָבן אױסבאַהאַלטן די מיינסטן געזוכטע, וי ציוניסטן PN‏ בונדיסטן, TANT OND‏ געזוכט די וועגן ווייטער, PP‏ ווילנע. אַ טייל TANT‏ אפילו מיט דער געפאַר פון זייער פּערזענלעך גליק, PT‏ פאַר'חבר'ט מיט די אומגליקלעכע קולטור-טוער PX‏ שרייבער פון זייער שטאַנד און טייל האָבן אפילו דערפאַר באַצאָלט מיט זייער לעבן (דער טייערער חבר, דער שרייבער, אהרן ברעזינסקי, OND‏ האָט באַצאָלט מיט PT‏ פרייהייט, DN ONT OND‏ געקאָסט זיין לעבן), פּסח קאַפּלאַן, דער רעדאַקטאָר פון , אונזער לעבן", װאָס האָט אַרײינגענומען TN‏ ממש מיט אַ פאָטער- לעכער גוטסקייט אָנגעװאַרימט די אידישע שרייבער, OND‏ האָבן נישט נושא-חן געווען ביי די אידישע קאָמוניסטן. דער האַרציקער טרוזשאַנאָװויטש, דער רעדא ...

... יוראָווצער גאַס PR‏ געווען ניט קיין ברייטע אָבער זייער אַ לאַנגע, PT‏ געצויגן פון דער אַריסטאַקראַטישער “MOUNT‏ קאָווער Pa‏ דעם הויכן ספּעציעל-אָנגעשאָטענעם װאָל-באַרג IND‏ דער באַן-ליניע, מיט אַ געמויערטן טויער ONT‏ האָט געפירט I‏ דעם דאָרף ביאַליסטאָטשעק, אויפץ DIS AVN‏ דאָרף יוראָווצע. APPIN‏ דער באַן-ליניע PR‏ געלאָפן דער פּאָליעסער OW IND‏ ביאַליסטאָקער:װאַרשעװער װאָקזאַל, ערשט אָנהויב די 90ער TR?‏ איז אויף יוראָווצער OND‏ פאָרג עקומען IX‏ איבערקערעניש, זי האָט PT‏ גענומען “AND‏ װאַנדלען אין אַ מאָדערנער גאָס פון 20סטן יאָרהונדערט,

די PN TPN‏ ביאַליסטאָק, IN‏ וי PR PNR ONT‏ יענער צייט געווען אויך YAY TIN PN‏ ערטער, זיינען גלייך איינגע- הילט געװאָרן PR‏ שרעק DR‏ פאַרצווייפלוג. עס “YA PR‏ TAR‏ אַ בהלה-שטימונג DN‏ מען ONT‏ ניט געוואוסט OND‏ צו TRY‏ מען PR‏ געלאָפן IW‏ משפּחה-מענטשן און פריינט, איינער ביים צווייטן ONT‏ געפרעגט עצות, עס PN‏ געװאָרן אַ בהלה. זעענדיק אַז די סאָוועטישע מיליטערישע איינהייטן פאַרלאָזן ביאַליסטאָק TN‏ יענע VINA‏ געגנט, איז די שרעק ביי די TPN‏ געװאָרן נאָך גרעסער. מען ONT‏ געפילט, TR‏ מען בלייבט אויף הפקר, IN‏ אָט-אָט װועלן באַלד אַרײנקומען די נאַצישע רוצחים, ONT‏ דאָס ONT‏ געמיינט ליידן POD TIN‏ רויב TN‏ אומקום, ווייל מען האָט PW‏ פון פריער געוואוסט װאָס די היטלעריסטישע רוצחים IND‏ צו אידן אין TP‏ פיל אידן PN‏ ביאַליסטאָק, הויפּטזעכלעך יונגע מענטשן, TANT‏ גענומען אַנטלויפן PR‏ בהלה פון דער שטאָט. די שאָסײען, ONT‏ פירן אַרױס פון ביאַליסטאָק, זיינען באַלד געװאָרן איבערפולט מיט לויפנדע, yor‏ פּליטים פון WU‏ דער אידיש ...

פרייטיק PID‏ דעם 27טן יוני 1941, Vom‏ אַרײנקומען פון די נאַצישע רוצחים PP‏ ביאַליסטאָק, הויבט PT‏ אָן דער גיהנום-לעבן IND‏ די דאָרטיקע אידן. אַרײינגעקומען זיינען די היטלעריסטישע מערדערס דורך דער מאַזאָויעצקא OND‏ באַלד האָבן PTT‏ אויך דערנענטערט צו די געדיכט-באַ- וואוינטע אידישע גאַסן, װי ברייטע TX‏ שמאָלע פּיאסקעס, סענדערס, סוראַזער, סוכע, פיש-מאַרק און אַנדערע. אַ ORY‏ TD‏ די היטלעריסטישע מערדערס האָבן גלייך PAN‏ אַריינגץ- װאָרפן PR‏ אידישע הייזער צינד-באַמבעס TN‏ אויפרייס- מאַטעריאַל, TD‏ דעם זיינען, פאַרשטייט “PT‏ געווען TIN‏ באַלד קרבנות. אַנדערע נאַציס האָבן מיט סאַדיסטישער ברוטאַליטעט אַרױסגעשלעפּט אידישע מענער פון די הייזער, וועמען מען האָט באגלייט TID‏ שלאָגן TIN‏ קלעפּ אַרײינגעטריבן PNR‏ דער גרויסער שוהל. ווען די שוהל PR‏ געווען pw‏ פול געפּאַקט מיט אידן, ONT PR‏ היליקע געבעט-הויז אַרומגערינגלט געװאָרן מיט נאצישע “IND‏ דאַלן. באַװאַפנטע TD‏ קאָפּ ביז פיס, TINT‏ די היטלעריסטן אַרײנגעװאָרפן צינד-באָמבעס PX‏ דער שוהל PN OND‏ באַלד אַרומגעכאַפּט TANYA‏ פון העלישע פל ...

... ן POT PR‏ בוך -- אויך געווען דער ציוניסטישער טוער יעקב “TONA‏ בערג, דער פירער פון דער ביאַליסטאַקער אגודת ישראל; בונם פאַרבשטיין, דער טוער פון לינקע פּועלי-ציון; מיכאל קאַנצעפּאָלסקי, דער טוער ביי די רעכטע: הערש שװועץ: די געוועזענע מיטאַרבעטער און מיטגלידער TD‏ קאָאָפּע: WIN, WO‏ לעבן" אהרן ברעזינסקי, יוסף רובינליכט TIN‏ אַנדערע. YIN MT‏ זיינען אַרעסטירט און אָפּגעפירט געװאָרן PR‏ טורמע, דאַנערשטיק, דעם 19טן יוני 1941, “OND OPN‏ טישע ניט-כשר'ע עלעמענטן. דער טוער פון די רעכטע פּועלי-ציון, מרדכי כמעלניק, איז שפּעטער PIN‏ געקומען פון בריסק, IND‏ ער איז געווען פאַרשפּאַרט העכער אַ יאָר צייט PX‏ דער דאָרטיקער טורמע. PIN‏ ער איז באַפרײט “YR‏ TINT‏ אויפ'ץ זעלבן אופן װוי די געוועזענע אַרעסטירטע אין ביאַליסטאָק. PIN‏ פון דער מינסקער טורמע זיינען צוריקגע- קומען אַ IND‏ צענדליק ביאַליסטאָקער, וועמען די סאָווץ- טישע מאַכט האָט פריער געהאַט אַרעסטירט TX‏ פאַרשיקט אַהינצו. WY‏ די דאָזיקע PIN PNR‏ געווען דער YUVA‏ זענער טעקסטיל-פאַבריקאַנט שמואל פינקל, מיט אַ זון TIN‏ ציבולקין, דער געוועזענער לאַנגיאָריקער פאָרזיצער TID‏ דער פּייען-באַנק. פינקל איז אין אַ קורצער צייט DIAN‏ נאָך זיין צוריקקומען פון מינסק געשטאָרבן. דער אינגסטער TH‏ פון באַוואוסטן ביאַליסטאָקער טעקסטיל-פאַבריקאַנט, “ON‏ TENN‏ טרילינג, TyTN‏ די סאָװועטן האָבן DIN‏ געהאַט אַרעסטירט TX‏ פאַרשיקט, PN‏ געשטאָרבן PR‏ דער “ODPM‏ קער טורמע,

ביי אַ גרויסן טייל פון דער אידישער באַפעלקערונג PR‏ ביאַליסטאָק, באַזונדערס ביי די אומפאַרמעגלעכע שיכטן TIN‏ ביי די יעניקע, ביי Way‏ עס PN‏ פאַרברענט “AND DR‏ ניכטעט געװאָרן זייערע זאַכן בעת די אונטערצינדונגען TIN‏ רויבעריי TID‏ די נאַציס, PT ONT‏ אָנגעהויבן פילן דער הונגער TN‏ אָרימקײט. עס איז געווען ממש שווער איבערצו- ...

קיינער TD‏ די אידן אין ביאַליסטאָק PRI PW ONT‏ מער ניט געזען די אַזױ:גערופענע ,שבתתדיקע", וועלכע זיינען פולשטענדיק פאַרשוואונדן. אין פאַרבינדונג מיט דער דאָזיקער ‏ שרעקלעכער דורכגעפירטער שחיטה TD‏ די נאַצישע רוצחים איבער די עטלעכע טױיזנט קרבנות, ONT‏ דער באַוואוסטער שרייבער, קולטור:טוער און OW‏ סוף כראָניקער TD‏ דער ביאַליסטאָקער געטאָ, NOD‏ קאַפּלאַן, אָנגעשריבן ONT‏ האַרצרײסנדע ליד ,רבקה'לה די “Nav‏ דיקע". ONT‏ טרויעריקע ליד PR‏ שפּעטער אומאויפהערלעך געזונגען געװאָרן אין דער ביאַליסטאַקער געטאָ. “NW ONT‏ ...

בּלויז עטלעכע װאַכן נאָכדעם וי די נאַציס TIT‏ אַרײן קיין ביאַליסטאָק, דעם 1טן אױגוסט 1941 (פרייטיק, ח' אב, תש"א), PN‏ געשאַפן געװאָרן די AND NOVI‏ די דאָרטיקע אידן. אַזױ איז אויך WIV? PR‏ צייט געווען PR‏ אַנדערע, קלענערע ערטער, אַרום ביאַליסטאָק. אין פיל פון די דאָזיקע קליינע ערטער אין דער געגנט פון ביאַליסטאָק איז ניט געשאַפן געװאָרן געטאָס דערפאַר, ווייל דאָרט זיינען שוין ניט געווען קיין אידן. פיל פון די אַרטיקע TPN‏ איז באַצײטנס געלונגען צו אַנטלויפן PNR‏ גרעסערע ערטער, אָדער מיט דער אָפּטרעטנדיקער רויטער PUTIN POI‏ אידן ווידער זיינען אויסגעמאַרדעט געװאָרן פון די נאַצישע רוצחים גלייך נאָכדעם וי זיי PWN TIT‏ אין יענע ערטער, געווען ONT PN‏ באַלד נאָכ'ן אָנפאַל פון היטלערץ PN‏ סאָוועט-רוסלאַנד, דעם 22טן יוני 1941, TTY?‏ טאָג, פון זינט דעם טרויעריקן פרייטיק, דעם 27טן יוני 1941, TWN‏ די היטלעריסטישע אַרמײ ONT‏ באַזעצט ...

... , די דאָזיקע PUT‏ טעג PK‏ ביאַליסטאָק -- האָט איינער שפּעטער איבערגעגעבן -- ווען די אידן זיינען אַריבער TID‏ זייערע געוועזענע וואוינונגען PR‏ דער נייער PNR NOVA‏ געווען וי IK‏ אמת'ע פעלקער-װאַנדערונג. עס PR‏ פּשוט געווען שווער דורכצוגיין די גאַסן, וואו מען “YIN PT ONT‏ טום געמוזט דורכשטופּן מיט כוח. אויף די גאָסן איז געווען שװואַרץ פון מענטשן,,."

... ‏ די טראַגישע סצענעס, ONT OTD‏ אָפּצושיקן צו זיערע פאַמיליעס TIN‏ פריינט PR‏ דייטשלאַנד און דורך דעם I UNI‏ דעם גרויסן , זיג" איבערץן אידישן פאָלק. לויט אַ באַפעל פון די היטלעריסטישע הערשערס, ONT‏ די NOVI‏ AND‏ די PN TPN‏ ביאַליסטאָק געדאַרפט פולשטענדיק “YION‏ שלאָסן TIN‏ לויט דער באַשטימטער דאַטע, ONT‏ הייסט פרייטיק, דעם WON TOL‏ 1941. די POON PIN TINT TPN‏ געמוזט איינשאַפן OV T‏ נויטיקן מאַטעריאל YU TIN YON TIN‏ זאַכן, כדי אויפצונויען (JOON PIN)‏ דעם פּאַרקאַן אַרום דער געטאָ. האָט מען טאַקע PR‏ יענעם געגנט געזען וי TPN‏ גראָבן, האַקן, זעגן PONT‏ און TI‏ אַזעלכע זאַכן PR OND‏ PIN‏ דער PA‏ אויפגעבויט TANYA‏ עס PNR‏ געווען טרויעריק און פינצטער צוצוזען ON‏ די טראַגישע סצענעס וי אַזױ אידן אין ביאַליסטאָק, די שטאָט, INT‏ עס PN‏ פאַר דער מלחמה געוועזן אַ וואונדערלעכער טיף-פאַרװאָרצלטער ישוב, אַז די דאָרטיקע אידן זיינען געצוואונגען PIN‏ דער TT AND PA‏ אויפצובויען IW‏ אייגענע טורמע. די PN NOVA‏ טאַקע, וואוהין עס זיינען פאַרטריבן TANYA‏ קנאַפּע זעכציק טויזנט אידן, גלייך פאַרװאַנדלט געװאָרן וי אין PR‏ גרויסע טורמע.

די VEIN‏ טרייב-קראַפט פון דעם קיבוץ ,תל-חי", וועלכער PR‏ שפּעטער PIN‏ געווען דער העלד “DAN TID‏ שטאַנד קעגן די PNR OMNI‏ ביאַליסטאָק, PR‏ געווען מרדכי טענענבוים-טאמאראָף. ער PN‏ געקומען PNR‏ צייט פון דער מלחמה pp‏ ניאַליסטאָק פון ווילנע, PR YVAN‏ פון אַנדערע WoW‏ וואו ער PR‏ געווען WPT‏ אַקטיו PR‏ אַרגאַניזירן TIN‏ אָנפירן דעם װידערשטאַנד קעגן די נאַציס, אויסער מרדכי טענענבוים-טאמאראָף, PR TWIT‏ דער אָנפירערשאַפט ND‏ דעם קיבוץ ,תל-חי", PR OND‏ שפּעטער געווען אַ וויכטיקער צענטער פאַר'ן ביאַליסטאָקער “DIN‏ שטאַנד, אויך געווען פאָלגענדע יוגנטלעכע: צבי-הערש מערסיק, וועלכער האָט געשטאַמט פון מעלניצע, בי קאָװעל; הערשל-צבי ראָזענטאַל, וועלכער ONT‏ געשטאַמט פון יאַשינאָווקע, לעבן ביאַליסטאָק;: ראובן ראָזענבערג, וועלכער האָט געשטאַמט TD‏ סוכאָװואָליע, ביאַליסטאָקער קרייז: Tun‏ זשעלאַזנאַגוראַ, וועלכער האָט געשטאַמט TID‏ שעדלעץ:; יוכבד ויינשטיין, וועלכע האָט געשטאַמט TID‏ קנישין; גדליה פּעטליוק, אויך פון קנישין; צפּורה בירמאַן, וועלכע האָט געשטאַמט TID‏ ראַזשישטשע, װאָלין; ישראל מאַרגוליס, וועלכער האָט געשטאַמט פון דעם שטעטל װ ...

באַגלײט מיט שוידערלעכע פאַקטן וועגן די ליידן TN‏ אומקום TID‏ אידן PR‏ די אַרומיקע שטעט TIX‏ שטעטלעך פון ביאַליסטאַק, װוי: PR‏ סלאָנים, לאָמזשע, טיקטין, ביעלסק, DN TN YURI‏ אַנדערע ערטער, די דאָזיקע OV‏ איז גע- בראַכט געװאָרן PD‏ אַנטלאַפענע אידן ND‏ יענע ערטער, וועלכע האָבן זיך דערשלאָגן PR‏ דער ביאַליסטאַקער געטאָ. פיל ביאַליסטאָקער אידן TINT‏ געהאַט נאַענטע PN‏ די אַרומיקע שטעט און שטעטלעך, האָבן די טרויעריקע נייעס TAN‏ די נאַצישע רציחות דאָרט אַרויסגערופן NT PIN‏ אין דער ביאַליסטאָקער NOVA‏ טרויער און פאַרצווייפלונג, ...

... DR האָט דער ראַבינער, צוליב זיין עלטער‎ TD APN געזונט, געמוזט רעזיגנירן פון זיינע פּראַקטישע‎ Rw “YX פונקציעס, און די גאַנצע אַרבעט איז קאַנצענטרירט‎ נאָמינעל געבליבן‎ PR ביים אינזש. באַראַש, וועלכער‎ TAN פאַרטרעטער, ביז היינטיקן טאָג (מערץ 1943 פאַקטיש‎ “AND באמת דער איינציקער‎ TN ער דער אָבמאַן‎ PR אָבער‎ ביאַליסטאָק.‎ PR שטייער פון דער אידישער באַפעלקערונג‎

... NOS‏ קאַפּלאַן, דער באַוואוסטער אידישער שרייבער, געלערןנ- טער, איבערזעצער און לאַנגיאָריקער רעדאַקטאָר פון דער “OND‏ סטאַקער טעגלעכער צייטונג , אונזער לעבן", PR‏ געווען גוט באַ- קאַנט PN‏ אונזער אַמאָליקער היים-שטאָט. קאַפּלאַן ONT‏ געלעבט און געשאַפן PNR‏ ביאַליסטאַק קנאַפּע זעכציק יאָר, און מיט זיין איבערגעגעבנקייט PIN‏ טריישאַפט ONT‏ ער פיל בײיגעטראָגן צו דער קולטורעלער DN‏ געזעלשאַפטלעכער AYP NIN‏ פון די אידן אין ביאַליסטאָק. IN PIN‏ אַנדערן אָרט PR‏ דעם יזכור-בוך, ווערט אין באַזונדערע באַשרײיבונגען געשילדערט ONT‏ לעבן און אומקום, PR‏ דער ביאַליסטאָקער NOVA‏ פון פּסח קאַפּלאַן,

TONS‏ דעם ערשטן טאָג ווען די דייטשן זיינען אַרײן TPP‏ ביאַליסטאָק, האָט דער קאָמאַנדיר, אַ גענע- ראַל, געשיקט רופן דעם ראַבינער, הרב דר. גדליה ראָזענ- מאַן, אויפגענומען PT PR DN‏ ביוראָ, PR‏ לאָקאַל פון דער געוועזענער מלוכה-באַנק און אים געמאָלדן, אַז ער VIM‏ באַשטימט אַלס , אָבמאַן" (פאָרזיצער) פון די ביאַליסטאָקער TPR‏ און דאַרף ביז מאָרגן צונויפשטעלן אַ 12-קעפּיקן “TPN,‏ ראַט" און DN‏ צושטעלן די רשימה. אָפּזאָגן ONT‏ מען, פאַרשטייט זיך, ניט געקענט. די שטאָט PR‏ געווען NM‏ מדבר. TPN‏ זיינען PT‏ צעלאָפן, די פאַרבליבענע זיינען געזעסן פאַרשפּאַרט PR‏ די הייזער. דורכצוגיין די גאַס ONT‏ דער ראַבינער געמוזט TAY]‏ אַ שיינוואַרפער. האָט ער אַרױסגעשיקט TPT‏ שמש, מרדכי מאוושאוויטש, צו די באַקאַנטע כלל-טוערס, זיינע מיטאַרבעטערס אין דער קהילה. די ערנסטע, באַוואוסטזיניקע אידן, פילנדיק דעם געבאָט פון דער שעה האָבן זיך ניט אַפּגעזאָגט און גענומען ...

ONT -- דער דאָזיקער פרישער שווערער גזירה‎ Wy “PIN זיין בוך , דער‎ PR שפּעטער דערציילט רפאל רייזנער‎ “PUY גלייך‎ PN -- דעם ביאַליסטאָקער אידנטום"‎ TD קום‎ פון דעם אידן-ראַט, די‎ AIT גערופן געװאָרן אַ ספּעציעלע‎ ONT געווען אַ לאַנגע און פּיינלעכע, ווייל מען‎ PNR זיצונג‎ עס זאָל אַריינגענומען ווערן אין די‎ TWD געדאַרפט באַשליסן‎ מוזן פאַרלאָזן די געטאָ. דער‎ OND צוועלף טויזנט אידן,‎ דערביי אָנגעויזן גע-‎ PR זיינע באַאַמטע,‎ TIN אידן-:ראַט‎ װאָרן, זיינען ניט אַרונטערגעפאַלן אונטער דער פאָדערונג,‎ האָבן געאַרבעט אויסער דער‎ OND TPN די יעניקע‎ PIX געדאַרפט‎ TINT געטאָ, זיינען ניט געווען צווישן די, וועלכע‎ דאַמאָלט פאַרלאָזן ביאַליסטאָק. עס זיינען געקומען אין באַ-‎ OND) געטאָ,‎ PR טראַכט ביי דעם פּלאַן בלויז די אידן‎ די פירער פון דעם אידן-ראַט‎ AND PNR אַרבעטן ניט. עס‎ אויס-‎ TID דאָזיקע פּראָבלעם‎ ONT געווען ניט לייכט צו לייזן‎ די נאַציס‎ VAN קלויבן די ערשטע צוועלף טויזנט אידן,‎ “IPN די‎ TINA געגרייט אַרוסצופירן פון ביאַליסטאַק.‎ JANN די‎ TW IN סוף געפונען אַ לייזונג,‎ DY פירער‎ UNI צווישן די צוועלף‎ TY דאַרפן אַרױסגעשיקט‎ OND ערשטע,‎ אָרעמע מענטשן. נאָכדעם ווידער,‎ OT PT טויזנט אידן, זאָלן‎ “PION OT PR װאָס וואוינען‎ NOVA PN זאָלן קומען די יעניקע‎ איז באַקאַנט געווען אַלס‎ OND מיינע וואוינונגען צוזאַמען,‎ נאָך פעלן צו‎ OT OND די איבעריקע,‎ IND TIN ,קאָלכאָזן".‎ טוױיזנט, װועט מען צונויפשטעלן‎ yyy דער צאָל פון‎ ליסטעס לויט'ן אלף-בית,‎

... צו שאַפן 25 דאָלאַר? זיינען טאַקע OX‏ די אומגליקלעכע געווען We‏ פאַרביטערט PAN‏ די יעניקע אידן, וועלכע האָבן געװואָלט PUN PO‏ אויפ'ן PAWN‏ פון צווייטנס אומ- גליק, עס ONT‏ אָבער קיין INT‏ ניט געהאָלפן TIN‏ די מערסטע פון זיי זיינען טאַקע געווען די קרבנות TID‏ ערשטן גירוש ביאַליסטאַק. TN‏ די DX TID‏ קינדער פון די ,שבת" דיקע", װאָס זיינען געווען אומבאַהאָלפן און PR‏ גרויס נויט, האָבן WINS‏ זייער VAN TOI‏ צווישן די אַרױסגע: שיקטץ".

אין סוף חודש אָקטאָבער 1942, TW‏ די אידן אין ביאַלי סטאָק זיינען געווען פאַרשפּאַרט PN‏ דער דאָרטיקער געטאָ און געווען אַרומגערינגלט TH‏ ליידן TN‏ פּיין, ONT‏ פּאַסירט IN‏ אומגעוויינלעכע NT‏ עס איז געלונגען אַ “OPN‏ שער פרוי זיך אַרױסצורײסן TID‏ געטאָ, וועלכע ONT‏ זיך נאָך װאָגלענישן דערשלאָגן PP‏ ארץ-ישראל. DPD‏ אָנקומען TP‏ תל-אביב PX‏ די דאָזיקע אַהינצו אָנגעקומענע פרוי "ND‏ לאַגערט געװאָרן פון דאָרטיקע ביאַליסטאָקער אידן, וועלכע האָבן געװאָלט הערן אַ לעבעדיקן גרוס WD‏ זייער “DOT‏ שטאָט. זיי האָבן געװואָלט TON‏ װאָס עס PNR‏ מיט זייערע נאָענטע TIN‏ מיט אַנדערע פאַרשפּאַרטע אידן אין TWN NOVA‏ די פרוי האָט Pr‏ אַביסל באַרואיקט IN]‏ איר “JOIN‏ וויינלעכער רייזע TIX‏ נאָכדעם ON‏ מען ONT‏ איר געהאָלפן זיך איינאַרדענען PR‏ תל-אביב, ONT‏ זי אָנגעהויבן “WT‏ ציילן. די פרוי ONT‏ איבערגעגעבן אַ לעבעדיקן, טראַגישן OV‏ פון די אידן PR‏ ביאַליסטאָק, וועלכע זיינען INT‏ געווען אונטערץ יאָך TID‏ די היטלעריסטישע מערדערס. Tay‏ דעם אַלעם, OND)‏ די דאָזיקע פרוי הא ...

... האָט די געקומענע פרוי פון ביאַליסטאָק קיין תל-אביב, דערציילט פאָלגענדעס: ...

דר. שמעון דאטנער, וועלכער איז אַן אָנגעזעענער געלערנ- טער, פאָרשער און היסטאָריקער, מחבר פון אַ צאָל וויכטיקע ווערק וועגן דעם אידישן חורבן ביי היטלערץ, איז אויך אַלע יאָרן נאָך דער מלחמה דער כראָניקער פון די ליידן און אומקום TID‏ די TDR‏ אין ביאַליסטאָק. דר, דאַטנער, וועלכער איז געווען דער ערשטער ביאַליסטאָקער PT DX‏ אומצוקערן אין דער חרוב'ער היים שטאָט באַלד נאָך דער מלחמה, וי אויך דער פאָרזיצער פון דעם ערשטן אידישן װאָיעװאָדישן קאָמיטעט PN‏ ביאַליסטאָק, האָט גרויסע פאַר- דינסטן ביים פאָרשן, שרייבן און פאַראײיביקן די ליידן און חורבן TID‏ דעם ביאַליסטאַקער אידנטום,. דר. שמעון דאַטנער ONT‏ אָנגע- שריבן און געדרוקט אַ גרעסערע ONE‏ אַרטיקלען, אין דער ניו יאָר- קער , ביאַליסטאָקער שטימע", וועגן יענער טרויעריקער צייט. אין סוף 1979 האָט דער ביאַליסטאָקער צענטער PIN PI YI PR‏ אַראָפּגעבראַכט ספּעציעל דר. דאַטנער פון װאַרשע, וואו עס PR‏ זיין היים, כדי דאָ צו דערגענצן און באַאַרבעטן זיינע שילדערונגען וועגן דעם אידישן חורבן אין ביאַליסטאָק. ...

און אַז עס איז געקומען פרילינג-צייט 1942, האָבן עטלעכע פּרוזשאַנער עוואַקואירטע געפּרואװוט פאָרן צוריק Pp‏ ביאַליסטאָק, אַ מערכה, דורכץ טויער ONT‏ מען “DPN‏ געלאָזט זייער גרינג, TN‏ אויף די וועגן PN‏ בכלל ניט געווען קיין קאַנטראָל. שפּעטער PT ONT‏ אָנגעהויבן “PRY IN‏ Yn‏ (אייגנטלעך אַ רע-עװאַקואַציע). AVVO‏ פלעגט מען DPR‏ פּרוזשענע אַרױסנעמען אַ פּאַסיר-שײן NX PR‏ שטעטל ביי ביאַליסטאַק, למשל, PDP‏ מיכאַלאָװע, און פון דאַנען זיך אַרײנכאַפּן PR‏ ביאַליסטאָק PW PN‏ אַ קלייניקייט, ...

... לעצטנס אָבער, נאָך דער מהומה PR‏ ביאַליסטאָק גופא (פעברואַר 1943( זאָגט מען, PIN IN‏ איבער פּרוזשענע PR‏ Pw‏ דער שטורעם אַדורך (פּרוזשענע PN‏ אָפּגעמעקט “YX‏ װאָרן סוף יאַנואַר) TN‏ אַ סברה, IN‏ די דאָרטיקע אידישע PW PR NOVI‏ אינגאַנצן אָפּגעמעקט געװאָרן. ...

... ביאַליסטאַק, DVT‏ 1015 אַקטאַבער 1941. ...

... דער אידן ראַט, ביאַליסטאָק דעם 14טן מערץ 1942

... ביאַליסטאָק, דעם 18טן יאַנואַר 1943, עס ריידן די דאָקומענטן OM‏ אַ קלאָרן מענטשלעכן לשון; PN‏ זע זיי, די מענטשן, די , פאַרברעכערס", איך דער- קען אַ סך. אַ סך זיינען דאָך געווען מיינע שילערס פון דער העברעאישער גימנאַזיע. TX‏ אפשר OPN‏ זיך דער לעזער אָנשטױסן אויף אַ נאָמען אַ באַקאַנטן, פריינט, אַ קרוב און זיך ...

... אידן ראַט, ביאַליסטאַק, דעם 10טן סעפּטעמבער, 1941. ...

... דער אידן-ראַט ONT‏ באַקומען פון דער דייטשער ציוויל פאַרװאַלטונג די פאָלגנדיקע פאַראָרדנונג: ביאַליסטאָק, דעם 109 סעפּטעמבער, 1941 דער אויבער-פּרעזידענט ציוויל פאַרװאַלטונג פאַרן באַצירק ביאַליסטאָק, דער ציוויל-קאָמיסאַר,

... אַרעסטירט אַלס ערוב'ניקעס. ביאַליסטאָק האָט דעם גורל

... דעם 29טן יוני, 1942, אַ יאָר נאָכדעם וי די נאַציס זיינען PD PN‏ ביאַליסטאָק, PN‏ גערופן געװאָרן אַ פייער- לעכע פאַרזאַמלונג אויף וועלכער עס WIT‏ פאַרבעטן “YA‏ TANT‏ אַ חוץ די אידן-ראַט-מיטגלידער, PAN‏ די דירעקטאַרן TID‏ די געטאָ-אינסטיטוציעס, באַטריבן, פאַבריקן NTN‏ צאָל חשוב'ע, פריערדיקע און איצטיקע עסקנים. מענטשן, OND‏ האָבן Pr‏ געפילט באַרעכטיקט אַנטײיל צו נעמען אין דער חגיגה, און האָבן קיין איינלאַדונג נישט באַקומען, TT TINT‏ געפילט OP THAN‏ און גע'ברוג'זט, ...

... ,מיר JINN‏ איבערגעלעבט אַ PNY‏ יאָר פון נגישות, רויבערייען, בעסטיאַלישע מאַסן-מאָרדן YOR PR‏ אידישע קבוצים. PNR PIN‏ ביאַליסטאָק האָבן מיר געהאַט אַ יאָר TID‏ שרפות, דאָנערשטיקדיקע, שבת'דיקע, געטאַ, עוואַקואַציע, VN‏ מיר TANT‏ געטאַן אַלץ, PR OND‏ אונז ווענדט NPT‏ PINT‏ דעם האָבן מיר אָפּגעװענדעט TD‏ ביאַליסטאָק JON‏ גזירות און צרות. WAN?‏ האָפן, PINT NIN‏ דער טאַקטיק פון אידן:ראַט תכלה שנה וקללותיה, ותחלה שנה וברכותיה און מיר YON‏ װעלן בלייבן PIN‏ דער אויבערפלאַך". (בייפאַל) ...

דעם 8טן נאַוועמבער באַווייזט PT‏ אַ ,לעצטע, שטרענגע TID “ADVAN‏ אידן-ראַט, PN‏ וועלכער עס ווערט געזאָגט, TN‏ ,אַלע, וועלכע PT Py‏ ניט שטעלן צו דער אַרבעט אויף דער פאָדערונג TID‏ אַרבעטס:אַמט, TV‏ עווא- קואירט TAI‏ פון ביאַליסטאַק מיט זייערע משפּחות". אין דעם זעלבן נוסח PN‏ מיט 2 טעג שפּעטער פאַרפאַסט “YX‏ װאָרן IX‏ אידן-ראַטישע מעלדונג (נומ. 360( אונטער דעם קעפּל: , שטרענגע װואָרענונג", וועלכע האָט זיך געלייענט פאָלגענד: ,ער עס WYN‏ געכאַפּט TN‏ ביים “IND‏ נאַנדערנעמען YR‏ גנב'ענען ברעטער און געהילץ-פּאַר- קאַנעס, קלאַזעטן, מיטסט-קאַסטנס RN‏ װעט עװאַקו- אירט TUT‏ צוזאַמען מיט PT‏ משפּחה". ביאַליסטאָק האָט שוין דאַמאָלסט געוואוסט דעם NON‏ וועגן טרעבלינקע, OND‏ עס מיינט , עװאַקואַציע" ONT TN‏ געטרויערט ANT‏ די אָקאָרשט , עוואַקואירטע" פּראָוינצער אידן. אמת, עס PN‏ ניט באַוואוסט קיין PND‏ אַז דער אידן-ראַט זאָל INT TANT‏ וועמען עס PNR‏ אַרױסגעגעבן PR‏ די דייטשע IND VIVA‏ , עוואַקואַציע", אָבער די שטימונג PR NOVA PR‏ געווען אַ געדריקטע. ...

די לאָזונג פון אידן-ראַט, ANT, IR‏ אַרבעט קען אונז ראַטעװען", האָט -- PR‏ אָנבליק פון דער פאַרניכטונג TID‏ דער פּראָוינץ -- געפונען N‏ ברייטן אָפּקלאַנג צווישן די אַלע, װאָס TANT‏ נישט געאַרבעט. מען האָט געזוכט צו בא- קומען דעם ,אַרבעטס-שיין", PR OND‏ אויך געווען דער ,לעבנס-שיין". מען האָט דערצו אויסגענוצט די באַקאַנט- שאַפטן צווישן די אידן-ראַט מיטגלידער און דירעקטאָרן TID‏ די אונטערנעמונגען: מען האָט געזוכט פּראָטעקציע. דערביי האָבן DPT‏ אין דער שטאָט פאַרשפּרײט ידיעות, אַז די דייטשע מערדער באַנוגענען PT‏ ניט מיט דער פאַרניכטונג פון דער פּראָווינץ, אַז זיי פאָדערן אַרוסצוגעבן די ניט-אַרבעטנ- דיקע עלעמענטן פון ביאַליסטאַק. מען האָט דערביי “YX‏ שמועסט וועגן 12 טויזנט מענטשן,

דער אידױראַט ONT‏ טאַקע צו פאַרצייכענען אַ דערפאָלג PR‏ דעם ענין TD‏ די ,װאָלקאָװיסקער מיידלעך", סוף נאָוועמבער TAP‏ זיי PR PUY‏ ביאַליסטאָק, אויסגע- דאַרטע, אויסגעהונגערטע, אָבער INT‏ לעבעדיקע, אַרױסגע- ריסן ND‏ די נעגל TD‏ טויט PR‏ די װאָלקאָװיסקער קאַזץ JON‏ דער פּרעסטיזש TD‏ אידן-ראַט AN] DOWN‏ גע שטאַרקט, IW)‏ דער אידך-ראַט נעמט IND IN PT‏ דעם פאָלקס-צאָרן קעגן די שענדלעכע געװאַלדטאַטן פון דער ,בריגאַדירשע" פון די ,װאָלקאָװיסקער מיידלעך", וועלכע האָט אין סאַמע מיטן פון דעם ים פון צרות געשלאָגן קאַפּיטאַל TID‏ אידישן אומגליק. דעם 19טן נאָוועמבער “NI‏ ווייזט PT‏ אַ מעלדונג פון אידן-ראַט, נומ. 268, PR‏ וועלכער עס wa‏ געזאָגט, YON, TX‏ פרויען, װאָס PR TANT‏ װאָל- קאָוויסק געגעבן געלט TWIN‏ ווערט:זאַכן צו דער “ID‏ גאַדירשע, ריטע קנישינסקי, דאַרפן וועגן דעם מעלדן דעם אידן-ראַט. PT‏ װעלן ONT‏ געלט צוריק באַקומען",

;באַראַש רעפערירט דעם ענין פון די נישט-היגע “ION‏ WINN‏ װאָס צוליב דעם דראַָענדיקן מצב PR‏ זייערע שטעט, קומען זיי PP‏ ביאַליסטאָק, AIX‏ שטרעבן אַהער צו קומען. עס PN‏ אַ סכנה IND‏ ביאַליסטאָק, ווען די מאַכט, װאָס Yn‏ פאַרקלענערן די אידישע באַפעלקערונג NT‏ װעט אויפמערקזאַם TN‏ אויף דער באַדיטנדיקער “IND‏ גרעסערונג פון דער באַפעלקערונג. הער אינדזש. באַראַש לייגט פאָר, TN‏ דער ONT‏ זאָל PT‏ אַרױסזאָגן TAN‏ דער שטימונג פון אידן-ראַט צו דעם ענין. ...

... אידן ראַט, ביאַליסטאָק דעם 20טן סעפּטעמבער 1942, ...

די ליסטע אָבער פון די פרויען, וועלכע האָבן JT‏ געמאַלדן צו דער קאַרטאָפל אויסגראָבונג PR‏ געווען א שיטערע. עס האָבן געמוזט זיין דראָאונגען DX‏ װאָרנונגען מצד די דייטשן. עס האָבן זיך WOT PW‏ דעמאָלט געפירט די טראַגיש-באַרימטע פאַרהאַנדלונגען TD‏ באַראַש מיט די דייטשן, וועגן לאָזן ביאַליסטאַק TIN‏ אַנדערע גרעסערע שטעט לעבן בלייבן (לעת-עתה) און עוװואַקואירן AN]‏ די קליינע פּראָווינץ ישובים. באַראַש ONT‏ געװאָלט שטאַרקן די yor,‏ דייטשן" YIN AND)‏ געלט און שיינע מתנות) PR‏ זייער געראַנגל מיט די נאָרמאַלע דייטשן, TIN‏ באַווייזן, TR‏ ביאַליסטאַָק AND PR‏ די דייטשן נוטיק: TN‏ עס PNR‏ א גרויסער פּראָדוקציע צענטער TR‏ צושטעלער פון ביליקע אַרבעטס-קראַפט, ער האָט INT‏ נישט געװואָלט TINT‏ קיין סכסוכים oN‏ מעכטיקן דייטשן אַרבעטס-אַמט, YOR ONT‏ PN‏ זיכער אַזױ ג עווען. TL‏ עס זאָל נישט PR PN PT‏ די טעג (גענויע דאַטע פעלט, װאַרשײנליך דעם 25°24 סעפּטעמ- (Wa‏ פאָרג עקומען NOVA PN‏ אַ שאַנדטאַט, וועלכע PNR‏ געווען אַ דירעקטע קאָנסעקווענץ TD‏ באַראַשיס “YOINP,‏ קווענץ-אייזן"-פּאַליטיק. דער אידישער אָרדענונגס-דינסט האָט PR‏ אַ שיינעם מאָרגן אַרומגערינגלט די שולע PN‏ קופּיעצקע 49 TN‏ אַרױסגעשלעפּט יונגע מיידלעך ND‏ הינטער דעם לערן-װואַרשטאַט. נאָך פריער ONT‏ מען “SUIT‏ געפירט PR‏ די נעכט מאַסן-ר ...

אידן ראַט, ביאַליסטאַק, דעם 26טן סעפּטעמבער, 1942, ...

... אידישער אַרכיטעקטור. די בימה און דער ארון קודש [INT‏ פּאַררעכענט געווען פון די שענסטע קונסט-ווערק PR‏ גאַנץ YUN TANT PON‏ צוויי מייל פון בּיאַליסטאָק, האָט געציילט אַרום דריי טויזנט אידן, װאָס זיינען אומגעקומען דורך די נאַציימערדער.

... דער אידן ראַט, ביאַליסטאָק, דעם 1טן יאַנואַר, 1943 ...

מיט דער הילף פון אַ דייטשן סאָלדאַט, אַ געוויסן אַנטאָן שמידט, PNR‏ געלונגען טאַמאַראָף, מערסיק TX‏ די רעשטלאַך פון זייערע לעבן-געבליבענע חברים “DAN PT‏ רייסן פון ווילנע אינ'ם פאָרלויפיק-רואיקן ביאַליסטאָק, פרילינג-צייט, 1942, פאָרט DR‏ טאַמאַראָף PP‏ װאַרשע, מערסיק OVID‏ אַרױס מיט דער איניציאַטיוו TID‏ שאַפן “TINY‏ װירטשאַפטלעכע אַרבעט פאַר דער OIYP‏ דער MNT‏ סטאָקער אידן-ראַט נעמט IN‏ דעם פאָרשלאג. YON‏ ליידיקע פּלעצער NOVA PN‏ ווערן פאַרזייט. עס אַרבעט PST‏ אַ סך פרייוויליקע יוגנט. מערסיק ווערט , סעקרעטאַר און פּראַק- טישער ואָרט-זאָגער ביי דער אונטערנעמונג". ער “AND‏ נעמט DIN Pr‏ מיט אידייאישער אַרבעט און איז דער אָנ פירער פונ'ם , סניף" (אָפּטײל) אין ביאַליסטאָק. צי ONT‏ ער זיך פאַרנומען שוין דעמאָלט wm‏ קליבן היסטאָרישע מאַטעריאַלן, איז אומבאַוואוסט. אַ געוויסער שטעל אין בירמאַנ'ס נאָטיצן לאָזט דרינגען, IN‏ ער ONT‏ אַנגעהויבן צו זאַמלען היסטאָרישע מאַטעריאַלן ערשט אין דער צייט פונ'ם חורבן פון ביאַליסטאַקער פּראַווינץ. IN‏ אומדירעקטע באַ- שטעטיקונג פון דער דאָזיקער השערה געפינען JIN VA‏ PN‏ טאַמאַראָפ'ס נאָטיצן. דערמאַנענדיק דעם פריצייטיקן TIN‏ אומדערװאַרטעטן TD WD‏ מערסיק, שרייבט ער:

אינמיטן דער אַרבעט TID‏ קלייבן מאַטעריאַלן וועגן דעם חורבן פון אידישע ישובים PR‏ דיסטריקט ביאַליסטאָק, שטעקט Pr‏ מערסיק IN‏ מיט פלעק-טיפוס. P‏ עפּידעמיעס פון טיפוס האָט ביאַליסטאָקער NOVA‏ נישט געהאַט. די ענערגישע מאָסמיטלען פונ'ם געזונטהייטס-אָפּטײל DD‏ UNIT PN‏ (לייטער דר. BWA‏ קאַצענעלסאָן) און פונ'ם “IND‏ טאַרן SOUPS‏ (לייטער VT‏ האַלענדערסקי) האָט געווירקט, IN‏ ביאַליסטאַק זאָל אויסמיידן די דאָזיקע עפּידעמיעס, OND‏ האָבן פאַרניכטעט אַנדערע געטאָס (לאָדזש, VIN‏ א אַ. וו.). עס האָט געהערשט TR‏ אַלגעמײנער גלויבן אין געטאַ -- WA‏ האָט גערעדט וועגן אָפענע דייטשע "NUT‏ אונגען -- אַז טאַָמער פּאַסירט אַ פלעק-טיפוס-עפּידעמיע, װועט ONT‏ פירן צו דער ליקװוידאַציע פון דער געטאָ. ...

... {1) גלייך נאָך דער באַפרייאונג פון ביאַליסטאָק, PR‏ אויגוסט 1944, האָט זיך צום מחבר פון דער דאָזיקער אַרבעט, OND‏ האָט דעמאָלט “IND‏ נומען דעם אַמט פון פאָרזיצער פונ'ם אידישן װואַָיעװאָדישן קאַמיטעט PR‏ ביאַליסטאָק, געווענדעט YURI‏ וויניצקאַ און געבעטן הילף ביים דורכ- פירן זוכענישן VON]‏ געטאָ-אַרכיוו. זי ONT‏ געזוכט אינ'ם באַרימטן אויפ- שטענדלער-בונקער PAN‏ כמיעלנע 1, אָבער אומזיסט. זי PIN ONT‏ געזוכט IN PN‏ אומבאַקאַנטן אָרט ADIN‏ דער NT PIN TAN NOVA‏ זיינען די באַמיאונגען געווען פרוכטלאָז. בראַניע NPP IW‏ אַ יונג אידיש מיידל TID‏ גראָדנע, PON‏ געווען אין דער געטאָ-:צייט אַ פאַרבינדלערין פון דער ביאַלי- סטאָקער װידערשטאַנד-אָרגאַניזאַציע, PR‏ שפּיץ TD‏ וועלכער “YI PRD‏ שטאַנען מרדכי טענענבוים-טאַמאַראַָף, ...

איך האָב PT‏ צוריקגעקערט PR‏ מיין חרוב'ער ביאַלי סטאָקער PR DM‏ די ערשטע טעג פון אױגוסט, 1944, צוריקגעקערט האָב איך זיך פון עטלעכע טעג (אַ טיפוס -- װאַרשײינלעך), געהיילט PR‏ אַ סאָוועטישן מיליטערישן לאַזאַרעט. שנעל pr‏ גענומען צו דער אַרבעט DN‏ צווישן אַנדערן געװאָרן אַ מיטגליד פונ'ם װואיעװאָדישן נאַציאָנאַל- ראַט. עס זענען פאַרביי די ערשטע TID TONY‏ אינטענסיווער געזעלשאַפטלעכער אַרבעט סיי אויפ'ן ON TWOP‏ אויף דעם אידישן סעקטאָר, ...

... TPN‏ איבערגעבליבן FID‏ ביאַליסטאָק TIN‏ גראָדנע, מיר לעבן די לעצטע מינוטן, מיר װאַרטן אויפ'ן OY‏ היינט איז דער 7.15 מאַָנאַט 15,7.44", ...

... לעבן -- ONT PN‏ לעבן גופא. דער, ON‏ פאַרמעסט PT‏ אויף דעם TNT‏ אומשעצבאַרן ווערט, TD PN‏ תמיד “YAN‏ שטעמפּלט געװאָרן מיט פאַראַכטונג OPN‏ מערדער, רוצח, ,שפיכת דמים" איז ביי אידן זינט טויזנטער יאָרן באַטראַכט געװאָרן אַלס די גרעסטע עבירה, דער סאַמע TID NIT‏ געפאַלנקייט, TIN‏ װוי איז דער PT‏ מיט זעלבסטמאַרד? מיר TINT JPN‏ עס פאַראורטיילט אַמשאַרפסטן, כמעט וי אַ מאַרד. אַ זעלבסטמערדער אין אַ משפּחה איז געווען ניט NANI‏ טראַ- געדיע DAD X PIN WW]‏ פאַר דער גאַנצער משפּחה PON‏ לאַנגע, VAIN?‏ יאָרן. זיינען טאַקע פאַלן פון זעלבסטמאָרד פאָרגעקומען גאָר, ANA‏ זעלטן ביי די אידישע מאַסן, װאָס זיינען דערצויגן געװאָרן לויט'ץ אידישן שטייגער, אין גײסט פון אידישער טראַדיציע. אַזױ איז געווען אויך דער דין אין אידישן ביאַליסטאָק, ...

דער חורבן פון דער פּראַװינץ (צווייטן נאָוועמבער 2) האָט אויפגעציטערט די גאַנצע NOVA‏ ביאַליסטאָק -- TN‏ אויף עטלעכע WI TONY‏ אַ IND‏ אַנדערע ישובים, וי סאַקאַלקע, פּרוזשענע, יאַשינאָווקע, טיילווייז גראָדנע -- PN‏ נאָך געבליבן לעבן. אויף ON‏ לאַנג? NK‏ שרעקלעכע NW‏ האָט PT‏ געלייגט אויף די הערצער און געמיטער די “IND‏ סטריעזע וויזיע פון טויט-לאַגערן AND‏ אידן, ANP‏ אַלע TPN‏ אָן אונטערשייד פון עלטער און געשלעכט. דער נאָמען טרעמבלינקע, -- אַזױ ONT‏ מען, אַנשטאָט טרעבלינקע, PN‏ ביאַליסטאַקער NOVA‏ אַרױסגערעדט TD TYAN] DVT‏ דער טויט-פאַבריק — PR‏ געווען אויף אַלעמענס ליפּן, די “PIN‏ זיכערע קלאַנגען, OND‏ האָבן TORN ODT‏ קורסירט וועגן ;טרעמבלינקע" זיינען געװאָרן אַ יש און אַ ממש. אידישע אַרבעטער TINT‏ אויפ'ן װאָקזאַל אויסגעלאָדן גאַנצע "NY‏ OINA‏ מיט גענוצטע מלבושים, PN TN‏ די קעשענעס געפונען דאַקומענטן אויפ'ץ נאָמען פון באַקאַנטע TDR‏ פון דער "NAD‏ ווינץ, OND‏ מען MT ONT‏ אַקאָרשט אַרוסגעפירט צו זייערע היימען. אַ פּויליש פלוג-בלעטל דורכגעשמוגלט פון װאַרשע ONT NOVA PR‏ דערציילט דעם אמת ו ...

צונויפגעפּלאָנטערטע טויטע גופים, און צווישן INI OT‏ עטלעכע צאַפּלענדיקע מיט סימנים פון לעבן. דער רושם איז געווען IN‏ אומגעהוירער, ס'האָט PT‏ עפּעס אַ ריר געטאַן אַפילו PR‏ די חיה'שע געמיטער TD‏ די עס-עס-רוצחים, זי האָבן געהייסן באַלד אױיסלאָדן דעם IRAN‏ און “YX WD‏ שטערט, ווען אידישע אסירים אויפץן װאָקזאַל TINT‏ געג עבן הילף די עטלעכע נאָך לעבנדיקע פרויען. צווישן די OND‏ TANT‏ איבערגעלעבט די שחיטה און די מלחמה DN‏ געווען די ביאַליסטאַקערין בערטא סאַקאָלסקאַ. זי האָט עס דערציילט אין לאַגער בליזשין דעם דר. טוביה TN TRIS‏ ער ONT‏ עס מיר איבערגעגעבן אין אַפּריל 1946, בעת ער האָט געוויילט אין ביאַליסטאַק. איך, דער שרייבער פון די דאָזיקע שורות, INN‏ עס פאַרצייכנט דעם ג12טן אַפּריל 1946 TN‏ גיב עס איבער אונזערע ביאַליסטאָקער RW? WAY‏ ...

Yan‏ אָבער מען Pr UNA‏ ניט געװואַלט טרייסטן, וי אויך ברענגען טרייסט צו אַנדערע, האָט יעדער טאָג מיט זיך געבראַכט אַזעלכע נייעסן, OND‏ האָבן פאַרביטערט ONT‏ לעבן. אַזױ האָט PNR‏ האַרבסט 1942 PT‏ אָנגעהויבן “AND‏ שפּרײטן קלאַנגען, IN‏ די נאַציס גרייטן PT‏ צו ליקווידירן די TON‏ פון דער גאַנצער געגנט אַרום ביאַליסטאָק, ONT‏ מיינט פון דער אַרומיקער גאַנצער וװאַיעװאַדסטװע, װאָס PR‏ געווען באַקאַנט אַלס , באַצירק ביאַליסטאָק". דעם דאָזיקן ,באַצירק ביאַליסטאָק" האָט די היטלער-מאַכט איינגעטײילט, אַזױ וי זיי האָבן INVA PIN ONT‏ מיט דיסטריקטן PR‏ צענטראַל-פּױלן, PR‏ פאָלגענדע קריין: ביאַליסטאָק, ביעלסק, גראָדנע, גראיעווע, װאָלקאַװיסק, װיסאָקע-מאַזאָ וויעצק, יאַגעסטאָוו, לאָמזשע, סאָקאָלקע VR‏ פּרוזשענע. דער דאָזיקער , באַצירק" אַרום ביאַליסטאָק האָט אַרומגע- נומען צענדליקער שטעט און שטעטלעך, וואו עס האָבן געלעבט DMN‏ צוויי הונדערט טויזנט אידן. צוזאַמען מיט די קלאַנגען וועגן דעם, IN‏ די נאַציס גרייטן PT‏ צו ליקווידירן די TPN‏ פון דער ביאַליסטאָקער װאַיעװאָדסטװע, DAN PN‏ נאַכגעקומען די נייעס, IN‏ נאָך דער פּראַווינץ װעט קומען ONT‏ ליקווידירן פון די אידן אין ביאַליסטאָק גופא SPIN‏

ווען די היטלער-מאַכט PN‏ אָנגעפאַלן HNN‏ סאָװעט-רוסלאַנד, אין יוני ו194, האָבן די נאַצישע הערשער אינגעשטעלט אַ. נײע אַדמיניסטראַטיווע צעטיילונג פון די אָקופּירטע געבּיטן ONY‏ זיינען פריער געווען x‏ טייל פון yon,‏ אויך די געגענט PD‏ בּיאַליסטאָק אוז אוינגעטיילט געװאָרן PR‏ אַ בּאַזונדערן געבּיט, אונטערן נאָמען "בּאַצירק בּיאַליסטאָק". װי עס Px‏ צו זען פון דער מאַפּע האָט דער "בּאַצירק בּיאַליסטאָק" אַרומגענומען פאָלגענדע קרייזן : בּיאַליסטאָק, בּיעלסק, אױגוסטאָוו, גראיעווע, לאָמזשע, װאָלקאָװיסק, סאָקאָלקע, װיסאָקע-מאזאַװיעצק, פּרוזשענע און גראָדנע. ...

PN‏ יענער צייט, ביים PO‏ 1942, ווען די נאַציס האָבן אַרוסגעפירט די אידן פון דער פּראַווינץ PAN‏ פאַרניכטונג, איז TP‏ ביאַליסטאָק אָנגעקומען אַ העלדישער אומדער- שראָקענער יונגערמאַן, וועלכער ONT‏ שפּעטער געשפּילט אַ וויכטיקע ראָלע ביים העלפן צוגרייטן, אָרגאַניזירן און “IN‏ פירן מיט דעם אידישן װידערשטאַנד קעגן די נאַציס. ער PIN UNA‏ אַנגעפירט PR‏ ביאַליסטאָק PR DX‏ דער געגנט וויכטיקע אַקטיוויטעטן WY‏ דער יוגנט פון דער “DIPS‏ טישער אַרבעטער באַוועגונג. אָט דער בחור, מרדכי טענענ- בוים-טאַמאַראַף, PX‏ געווען IN‏ אָנפירנדיקער מיטגליד PR‏ דער אָרגאַניזאַציע , דרור", PX OND‏ דער יוגנט-פאַרבאַנד פון דער פּועלי-ציון-פּ. ס., געקומען איז ער דאַן PP‏ ביאַלי" סטאָק פון WAN‏ ווילנע און גראָדנע, וואו ער PIN ONT‏ דאָרט אַנגעפירט וויכטיקע אַקטיוויטעטן PR‏ פאַרבינדונג מיטן װידערשטאַנד קעגן די היטלעריסטן,

... דער פּראַטאָקאַל נומ. 1, פון דער זיצונג TD‏ 2טן אויגוסט 1941, זאָגט, PN ONT IN‏ אַ פּראָטאַקאָל TID‏ ,נייגץ- וויילטן" אידן-ראַט. אַ ‏ סברה, IN‏ אַזעלכער, האָט PW‏ פון פריער עקזיסטירט, גלייך ON‏ די נאַציס האָבן אַקופּירט ביאַליסטאָק, דעם 27טן יוני 1941, TIN‏ די מיליטערישע מאַכט ONT‏ גלייך NIN‏ געשאַפן,

... די גרויסע אַקציע פון 5טן פעברואַר 1943, PN OND‏ פאַרבונדן מיט דער , מאלמעד-טראַגעדיע" און ס'זיינען INT‏ גענומען געװאָרן 100 ערובניקעס, וועלכע זיינען נאַכער אַלצאײנס ברוטאַל דערשאָסן געװאָרן, כאָטש דער "NI‏ וואוסטער העלד יצחק מאלמעד האָט “RIX POR PT‏ שטעלט און איז דורך די נאַציס אויפגעהאָנגען געװאָרן אויף גומיענער גאַס, ווערט PR‏ די פּראָטאָקאָלן OT PN TN‏ מעל- דונגען גאָרנישט דערמאַנט... עס געפינט זיך “WN WI]‏ שריפט. . . און אין ,,צושריפט" זאָגט PUN PT‏ ,5-2-1942 ביז 127271943, אַקציע PR‏ ביאַליסטאָק. . . טרעבלינקע, “DIAN‏ געפירט 10,000 אידן... אויפץ VIX‏ דערשאָסן 900 אידן"... ...

... בכלל, קענען מיר זאָגן, PAV ONT IN‏ וועגן “YT,‏ פונענע פּראָטאָקאָלן און מעלדונגען פון ביאַליסטאַָקער אידן-ראַט TD‏ געטאַ", אַרױסגעגעבן TWD‏ ;יד ושם" PN‏ ירושלים, PR‏ פון די ויכטיקסטע דאַָקומענטאַלע “DIN‏ גאַבעס, ON‏ דערגאַנצט און דעקט IND PIN‏ אונז, אַ JO‏ נישט באַקאַנטע געשעענישן און דעטאַלן, פון די בלוטיקע רציחות פון דעם נאַציזם. WA ONT‏ אונז אַ טרויעריק בילד TD‏ דער שרעקלעכער תקופה, OND‏ די ביאַליסטאַקער TDN‏ TID TIN‏ אומגעגנט, קאַנצענטרירט PR‏ ביאַליסטאַקער NOVI‏ JANN‏ אין די AND‏ יאָר געליטן און TANYA‏ אויסגעמוטשעט, ביז ONTO‏ דערפירט אונזערע WPI‏ און שוועסטער, די איבערגעבליבענע רעשטלעך, IW‏ קולמינאַציע-מאַמענט, -- נאָכצוטאַן דעם ביישפּיל TD‏ װאַרשע. ONT‏ מיינט דורכפירן דעם אויפשטאַנד קעגן בלוטיקן שונא, דער היטלעריס. טישער פּעסט, OXY‏ עס האָט PT‏ אָנגעהױיבן דעם 16טן VOI‏ 1943 און PT‏ פאַרצויגן אַ חודש צייט, שטעלנדיק אַ PN WPT‏ באַװאַפנטן װידערשטאַנד די בעסטיאַלישע נאַצירוצחים, גייענדיק YOM‏ גאַנצן באַוואוסטזײין צו אַ זיכערן טויט DX‏ שטאַרבן אויף קידוש-השם און קידוש-העם, פאַר'ן כבוד ...

באַלד ביים אָנהױב פון דער אַקציע ONT‏ אויפגעבליצט מיט אַ גרויסער גבורה יצחק מאַלמעד. VPI‏ מלחמה-אויס- ברוך PR‏ ער געווען IN‏ אַנגעשטעלטער PR‏ אַ פאַרבן- געשעפט PR‏ ביאַליסטאָק, שפּעטער, PR‏ אָנפאַנג TD‏ קריג, פאַרװאָגלט קיין סלאַנים, ONT‏ ער דאָרט איבערגעלעבט די שוידערלעכע שחיטות. PR‏ ביאַליסטאַקער ONT NOVA‏ ער געאַרבעט PN‏ פאַבריק TIN‏ געוואוינט מיט PT‏ פרוי און צוויי קינדער אויף קופּיעצקע 29, ...

אָנדענק-טאָװול AND‏ יצחק מאַלמעד אין בּיאַליסטאָק. ...

... רפאל רייזנער, וועלכער PR‏ געווען פאַרשפּאַרט אין דער ביאַליסטאָקער NOVA‏ ביז'ן סוף, ONT‏ באַלד נאָך דער מלחמה “IND‏ שריבן אַלץ וועגן זיינע איבערלעבענישן PR‏ יענער צייט, וי אויך פריער און שפּעטער ביי די אידן אין ביאַליסטאָק. מיר גיבן דאָ, מיט געוויסע קירצונגען, רייזנער'ס שילדערונגען וועגן דער “NO‏ דאַציע פון דער PNR NOVA‏ ביאַליסטאַק וי ONT PIN‏ אַרויספירן אידן אויף פאַרניכטונג. PN ONT‏ גענומען פון רפאל רייזנער'ס WD‏ , דער אומקום פון ביאַליסטאָקער אידנטום 1945-19239" “DIAN PN OND‏ געגעבן געװאָרן PN‏ יאָר 1948, פון דעם ביאַליסטאַקער צענטער PR‏ אױיסטראַליע, ...

בּאַלד נאָך דער מלחמה PR‏ בּיאַליסטאָק די איבּערגעבּליבּענע חורבּות פון דער גרויסער שול װאָס PN‏ פאַרבּרענט געװאָרן צוזאַמען מיט צוויי טױזנט אידן, פון די היטלעריסטישע רוצחים. רעכטס שטויט איסאַק ריבּאַלאָװוסקי, איצטיקער גענעראַל- סעקרעטאַר PD‏ בּואַליסטאָקער צענטער, PX DMT‏ שפּיטאָל 8b‏ עלטערע מענטשן, וועלכער px‏ נאָך דער מלחמה געוען אין בּיאַליסטאָק.

אויף דעם פינפטן טאָג האָט מען ADIN TIN‏ לאַסט- אויטאָמאָבילן אַרױסגעפירט 12 קילאָמעטער הינטער דער שטאָט PNR‏ אַ פאַרם, OND‏ האָט געהייסן מאַרקאָװושטשיזנע און וועלכע האָט באַדאַרפט געהערן IS‏ דעם POND‏ שעף פון דער ס. ס. פון ביאַליסטאָק. דער אַנטרײבער, אַ פּױזנער פּאָליאַק, אַלנעצקי, אַ ווילדער סאדיסט, ONT‏ אונז געשלאָגן מיט שטעקנס, ברעטער און OND PON‏ עס DN PN‏ געקומען צום האַנט. די זשאַנדאַרן פלעגן איבער TN‏ חוזק מאַכן, ...

... N אָנגעפאַנגען‎ PT דעם צוייטן טאָג האָט‎ PN די מערדער האָבן אָנגעפאַנגען צו‎ TAN? ,מענטשלעכע‎ אונטער דעם איסרייד, אַז‎ WW? 10 כאַפּן קינדער פון 6 ביז‎ מען זיך דער-‎ ONT אָבער שפּעטער‎ JOY געבן‎ MT מען װעט‎ DR אוישוויץ‎ PP זיי אַװעקגעפירט‎ ONT WA וואוסט, אַז‎ אַוועקגענומען 1,200 אידישע‎ INT פאַרגאַזט. מען האָט‎ מיט מיין פרוי‎ TANTS געווען‎ INT PI PR קינדערלעך.‎ ליזע. פון דער היים גליק (אַן אייניקל פון דעם מוכר ספרים‎ ביאַליסטאָק) מיט אונזער ליכטיקער‎ PH משה גליק‎ ביי‎ PT ONT TIP ONT WON יאָר‎ TINT טעכטערל מירעלע,‎ האָב זי גענומען‎ PR מיר געבעטן איך זאָל איר ראַטעװען.‎ TID דער מענטשן-מאַסע‎ DN אויפ'ן האַנט, אויסבאַהאַלטנדיק‎ אַלע געלאָזן אין אַ‎ PT TART רוצח. מיר‎ TID בייז אויג‎ ONT “YR אונז‎ IND וועלכע זיינען‎ ,OVINAN מתים-גאַנג צו די‎ צוגעגרייט. מיר זיינען געווען הונגעריק און דורשטיק,‎ TV די קינדער געמוזט נעצן די‎ ONT מען‎ TIN װאַסער‎ IN טעג‎ 4 פאַרשמאַכטע ליפּן מיט מענטשלעכע אורין,‎

... עבלאָן- דזשעט אָן אַ ציל TX‏ אָן אַן אויסוועג. איך בין שוין געפאַלן TD‏ די פיס, אויסגעמאַטערט פון שווערן וועג, קעלט TR‏ הונגער. ANT PR‏ באַקומען האַלוצינאַציעס, שרעקלעכע פאַרשטעלונגען PO‏ פאַרצוקנדע וילדע באַשעפענישן, וועלכע רינגלען מיך אַרום TN TN‏ מיך פאַרטיליקן, מיינע כוחות האָבן מיך פאַרלאָזן און INT PN‏ געװאָלט כאָטש ONT‏ לעצטע מאָל אין לעבן ONT INI‏ זיין. טראַץ דעם, ONT OND‏ האָט געמיינט די גרעסטע געפאַר, “PYVIN PT PR INT‏ געשלעפּט צו אַ דערבייאיקן דאָרף צו בעטלען אַביסל שפּײז, WAX‏ די TANT OW‏ מיך פון אומעטום אַרױסגעטריבן, PI PR‏ געקומען TINT PN PU‏ נאָך מער אָפּגעשװאַכט TIN‏ מיט ליידיקע הענט. מאיר בעז ONT‏ געראָטן מיר TORT‏ זיך דערשלעפּן ביז האָראָדאָק, PN WAN‏ האָב באַשלאָסן צו Po‏ צוריק PR‏ ביאַליסטאַק מיט TN‏ אויסזיכט, אַז איינער TID‏ מיינע באַקאַנטע קריסטן OV‏ מיך פילייכט אַרינלאָזן, אױיסבאַהאַלטן און דערהאַלטן די נשמה. “WDNR INT PN‏ געלאָזן מיינע חברים און מיט די לעצטע כוחות INT‏ איך זיך

אַ טרויעריקער UND‏ דערמאַנט PT‏ מיר, ווען מען ONT‏ צו TIN‏ אַרײינגעפירט דעם PR‏ ביאַליסטאָק באַוואוסטן יודזיק, אַ זון TD‏ אַמאָליקן פלייש-פּאָדריאַטשיק TD‏ פּאָלנאַ גאַס, ראָג ביאַליסטאַצאַנער, DON‏ מיט זיין פרוי, די טאַכטער TP‏ שלומיאל, וועלכער ONT‏ געוואוינט אויף ראַבינסקאַ גאַס, מיט TPN‏ אַ ברודער. עֶר איז געווען פון די לעצטע ביאַלי- סטאָקער אידן, וועלכע האָבן באַװויזן PT‏ אױיסצובאַהאַלטן ביז אָנפאַנג NM‏ 1944, און PN‏ געווען פאַרשטעקט PNR‏ אַ לאָך PX‏ אַמאָליקער אַוונעט'ס בעקעריי אויף גומיענער גאַס. עֶר האָט אויסגעזען ניט צום דערקענען, אינגאַנצן באַװאַקסן, מיט אַ פּאַר THN‏ אויסגעשטאַרצטע, צעשראָקענע אויגן. דערזעענדיק אונז, האָט ער, דער אַמאָליקער גבור, דער פעסט-געבויטער יונג, Pr‏ צעוויינט אויפץ קול, POP KM‏ TWP‏ און דערציילט וועגן זיינע אומגלויבלעכע “DPN‏ לעבענישן PR‏ באַהעלטעניש, ...

מיט מיר צוזאַמען געווען PR‏ תפיסה: 1) זלמן עדלמאַן, אַ ביאַליסטאָקער; 2( מאַניעק רייזנער; 3) יודל לעו, rr)‏ פאָטער PR‏ געווען אַ טראַנספּאָרט אַרבעטער פון די “ON,‏ קעס" אין ביאַליסטאָק); 4) בערעשצאַנסקי, (זיין פאָטער האָט געהייסן שלמה באָלשעוויק, אויך אַ טראַנספּאָרט אַרבע- (AVY‏ 5( וועלוול שיף TD‏ יאַשינאָווקע: 6) אַווסעיעוויץ TID‏ ווילנע: 7) פּרוסאַק פון גראָדנע, N‏ מעבל סוחר; 8( יוסף לעוו, pr)‏ פאָטער PR‏ געווען אַ פוטער סוחר); 9) אַראָנ- טשיק זובאָווסקי; 10( שלמה ראָזנבלום, פון סאנאָק: 11) ניסל, פון חרוביעשאָוו; 12( אַבראַמאַװיץ, TD‏ סלאָנים, זי TINA‏ געהאַט אַ טאַבאַק געשעפט; 13( דוד ראַק, TD‏ גראָדנע; 4, 15 און 16) דריי ברידער ליפּיעץ PD‏ גראָדנע; 17) yw‏ ליפּיעץ, פון גראָדנע; 18) לאָיקעס, פון גראָדנע; 19) גראָד- ניצקי, פון גראָדנע (זיין פאָטער PN‏ געווען אַ שניידער); 20( חיים בעריל, אַ גראָדנער; 21) שלמה געלבאַרד, אַ מאָלער (געשטאָרבן PR‏ תפיסה): 22( סלאָבאָדאַװיץ, פון לאַפּע, נעבן ביאַליסטאַק; 22) זבינאָוויץ, פון האָראָדאָק; 24( YAW‏ גרשוני, געבליבן לעבן: 25( טעוועלע וורובל, געבליבן לעבן; IY (26‏ ליס, געבליבן לעבן: 27( כאַצקל פּענדזאַק, “YX‏ בליבן לעבן; 28) שי ...

דעם 1027 יולי 1944, האָבן מיר דערהערט סאָוועטישע לידער TR‏ מיר האָבן PW‏ געוואוסט, TR‏ אונזערע "ND‏ פרייער זיינען דאָ. מיר זיינען אַרױס פון װאַלד DR‏ חבר"ש אויפגענומען TINA‏ דורך דער WO‏ אַרמײער, וועלכע JANA‏ אונז באַקלײדט, באַשפּייזט TIN‏ אָפּגעפירט POP‏ ביאַלי- סטאָק. נאָך די שבעה מדורי גיהנום אונטער די נאַציס, INT‏ PR‏ ערשט דעם ערשטן מאָל PD‏ אָפּגעאָטעמט “AND TIN‏ זוכט דעם טעם פון לעבן. מיר זיינען געווען זאַלבעפינפט: 1( טעוועלע וורובל, 2) ישראל פעלדער, 3( אברהם יצחק לעוו, AYR (4‏ שיף, און 5) איך, שמעון עמיאל, דער שרייבער פון די שורות. PR‏ שטאַט PT TINT‏ דערוואוסט, IN‏ עס זיינען PIN‏ לעבן געבליבן: 6) משהל גרשוני, 7) אַנאַטאָל “INT‏ PRI‏ און 8( זלמן עדעלמאַן. עס ONT‏ נאָך PIN‏ דאַן "YA‏ לעבט שיימע ליפשיץ, אָבער ער איז שפּעטער ערגעץ:וואו אַװעקגעשלעפּט געװאָרן PNR‏ אַ שטראָף קאָמפּאַניע TX‏ דאָרט װואַרשײינלעך אומגעקומען. מיט 6 מאָנאַטן שפּעטער, JANA‏ מיר PIN‏ געהערט, IN‏ אונזער לאַנדסמאַן, אברהם “NP‏ ראַסיק, PR‏ געפונען געװאָרן אַ פאַרוואונדעטער TX‏ לעבט אין רוסלאַנד. מען ONT‏ דערציילט, PNW IN‏ נאָכדעם "YX‏ קומען אין ביאַליסטאָק,

PR‏ באַשולדיקונגס-אַקט DIY‏ דעם באַשולדיקטן פאָרגעװואָרפן, IN‏ זייענדיק אַ פונקציאַנער פון דער "Yd,‏ שטאַפּאָ" PR‏ ביאַליסטאָק PN‏ ער PNR‏ דער צייט TID‏ נאָוועמ- בער 1942 ביז 1945 באַגאַנגען פיל פאַרברעכנס, דער רעזול- TD ONY‏ וועלכע עס זיינען PUVA‏ טויזנטער גע'הרג'עטע מענטשן. אַלס לייטער פון רעפּעראַט AND‏ אידן-ענינים PN‏ ער פאַראַנטװאַרטלעך פאַרץ ליקווידירן די אידן “ONT TID‏ לודאָווע 12,000 מאַן, דערמאַרדונג פון 2,000 אידן PN‏ ביאַליסטאַָקער TD NOVA‏ וועלכע אַ גרויסע טייל ONT‏ ער TOON‏ געשאָסן, אַרוספירן 12,000 אידן TD‏ ביאַליסטאָקער געטאָ NOY DR‏ ליקווידירן די ביאַליסטאַקער געטאָ )50,000 אידן) TIN‏ אַרויספירן זיי אין די לאַגערן. ער POON ONT‏ אַרױסגעגעבן באַפעלן צום הענגען, PR TOW‏ מאָרדן פון OND‏ עטלעכע טויזנט מאַן האָבן פאַרלוירן זייער לעבן. DN‏ ווערט פאָרג עװואָרפן; אַז PR‏ נאָװועמבער 1942 ONT‏ ער, נאָך דעם וי ס'זיינען געבראַכט געװאָרן PR‏ ביאַליסטאָק, PN‏ די קאַזאַרמעס ND‏ 10טן פּולק אידן TID‏ זאַבלודאַװוע DN‏ די אַרומיקע שטעטלעך, האָט פרידל באַפױלן פאַרקלענערן די דערנערונג און האָט אַלײנהענטיק דערשאָסן 12 ...

... די "אידישע שוץ" PR‏ 1946. ווען די ערשטע ביסל לעבן-געבליבענע PVN‏ זיינען צוריקגעקומען קיין בּיאַליסטאָק. ...

... רומפולן קאַפּיטל אין דער געשיכטע פון העראָאיזם אין דער צייט פון דער שרעקלעכער מאַרטיראָלאָגיע פון אײיראָי פּעאישן אידנטום. די אידישע יוגנט פון ביאַליסטאָק, האָט באַשלאָסן שטעלן X‏ באַװאָפּנטן װידערשטאַנד דעם מעכ- טיקן שונא, ...

,די זעכציק טויזנטדיקע אידישע ביאַליסטאָק, די VE‏ הונדערט טויזנט TD IPR‏ דער ביאַליסטאָקער “PRY‏ װאָדשאַפט, די נאַציאָנאַלע שטאָט, די עיר ON‏ בישראל, די פעסטונג פון אידישער קולטור, די שטאָט “YX ONT ONT‏ שמ'ט מיט אירע אינסטיטוציעס TID‏ נאַציאָנאַלן, רעליגיעזן, סאַציאַלן TIN‏ װירטשאַפטלעכן כאַראַקטער TIN‏ געזונט. הייטס-שוץ, די שטאָט מיט “PN‏ ברייט-פאַרצווייגטער “OW‏ Wy‏ פון אידישע, העברעאישע פאָלקס- TIX‏ מיטל-שולן, תלמוד:תורות און ישיבות, TD‏ שלום עליכם TN‏ שטודיר- ביבליאָטעק, אידישע פּרעסע TX‏ טעאַטער, די שטאָט TID‏ רומרייכע נאַציאָנאַלע טוערס, קעמפנדיקן אידישן פּראָלץ- טאַריאַט, באַוואוסטע שרייבערס, ויסנשאַפטלערס TIN‏ קינסטלערס. ביאַליסטאָק, וועלכע האָט מיט TRI PR‏ געטאָ-אוױפשטאַנד קעגן דעם היטלער-מערדער, נאָכגע: פאָלגט די גבורה NH‏ אידישן פאָלק און זיינע אור-אַלטע טראַדיציעס. ONT‏ אידישע ביאַליסטאָק, וועלכע איז שוידער- לעך אומגעקומען PR‏ ליידן און POH‏ מיט דעם הײליקן מאַר- טירער-טויט דורך די מערדערישע הענט פון די דייטשע נאַציס, זאָלן די גרויל-רציחות PT‏ דער קין-צייכן פאַרץ דייטשן פאָלק און דער הײליקער אַנדענק פון ...

... ביאַליסטאָק PR‏ יאָר 1946, DON PK‏ דער וועבער'ס "ND‏ מיליע-נאָמען געווען: גליאזער), שייקע PR‏ יאַנקל “NUT‏ גאָטשינסקי מיט זייער מוטער, מאָטל מיט אַ קראַנקער האַנט, רחל ראַזנשטיין, סאָניע רוזשאַווסקי, רבקה כאטילא, רחל, קאראָליע, מאַניעלע, סאַרע TN‏ פרידע OT)‏ לעצטע APD‏ װאַרשעװוער און לאָדזשער מיידלעך און פרויען), און איך, דער שרייבער פון די זכרונות. צוזאַמען אַ גרופּע פון 17 פּערזאַן. אַ גרויסער טייל TD‏ אונז האָט לעצטנס געאַרבעט PN‏ די NOVA‏ פאַבריקן, וי פּילץ-פאַבריק, זאָטל-פאַבריק, TIN‏ רעזיגנירט פון גיין PAX‏ אין דער צייט פון דער אַקציע DPR‏ געטאַ, WORD‏ פון אידן-ראַט קרייזן TINT‏ מיר געוואוסט, TR‏ די POND‏ אַרבעטער אונטערליגן ניט די אַזױ גערופענע ,עוואַקואַציע". מיר האָבן ניט געװאָלט דעזערטירן פון “DIN‏ זערע געפּײיניקטע PR WPI‏ שװועסטער, נאָר צוזאַמען טיילן דעם שווערן גורל,

דעם 18טן -- דעם דריטן טאָג TD‏ אויפשטאַנד -- PNR‏ צו אונזער NITY‏ אַרײנגעפאַלן די דייטשע , ביאַליסטאָקער צייטונג" וואו עס האָט PT‏ געפונען אַ ידיעה, TN‏ , באַנדיטן זיינען באַפאַלן די ONT TIN NOVI‏ דייטשע מיליטער מוז PT‏ שיצן קעגן זיי, עוואַקואירנדיק די באַפעלקערונג פון געטאָ PN‏ אַ מער-זיכערן אָרט". .. אין דער זעלביקער נאַכט האָט זיך ווידער באַוויזן IR‏ אויפשטענדלער אין שפּיטאָל, וועל- כער האָט איבערגעגעבן, IX‏ ער איז געקומען זיך דערוויסן װאָס עס הערט PR PT‏ שטאָט און איבערגעגעבן, אַז די גאַנצע אָנשטרענגונג OAV‏ געמאַכט וי אַזױ זיך אַרױסצו" קריגן TD‏ דער PW TANT MOT NOVA‏ אַפילו געפּרואװט "NON‏ קירן די צוים-װואַך, אָבער ס'האָט PT PT‏ נישט איינגעגעבן. IN‏ די װאַר PN‏ זייער שטאַרק, PT ONT‏ דער עדות “YA POR‏ קענט איבערצייגן: זייענדיק PR‏ דער גינעקאָלאָגישער “BR‏ טיילונג, פון TWIN‏ עס האָט DPT‏ געשאַפן IX‏ אויסזיכט אויפץ גאַנצן אַרום פון TY ONT NOVI‏ געקענט דייטלעך זען, אַז די IND‏ איז באַשטאַנען פון דריי רייען. די ערשטע ריי איז געווען באַװאָפנט מיט אױיטאָמאַטישע ביקסן; די צווייטע -- ...

... דעם 16טן אויגוסט, 1943 האָבן די דייטשן אָנגעהױיבן די , ליקװוידאַציע" פון דער “PON‏ ציקער גרויסער PR NOVA‏ מזרח פון JOD‏ -- ביאַליסטאַק -- מיט אַ באַפעלקערונג DIN TID‏ 0 טויזנט אידן. דעם זעלבן טאָג, PN‏ די NOVA‏ אַרױס PN‏ װידערשטאַנד. די גרויסע קאַמפן JINN‏ אָנגעהאַלטן ביז דעם 20טן אויגוסט, ווען אָנפירערס פון אויפשטאַנד זיינען באַגאַנגען זעלבסטמאָרד PX‏ זייערע הויפּט-ערטער. אָבער קאַמפן צווישן אידן און WOT‏ האָבן “YA PT‏ צויגן ביז'ן 16טן סעפּטעמבער, 1943

די צענדליקער טויזנטער IPN‏ פון ביאַליסטאָקער NOVA‏ זיינען אַרױסגעפירט געװאָרן, OD‏ ליקווידירן די געטאָ PR‏ זומער 1943, קיין טרעבלינקע, אוישוויץ און מאַידאַנעק, INT‏ זיי זיינען פאַרניכטעט געװאָרן. אַנדערע TPN‏ פון NOVA‏ זיינען אַרױסגעפירט געװאָרן, געפּײניקט TN‏ פאַרפּײיניקט געװאָרן PR‏ פּאָניאַטאָוו, בּליזשין און אין אַנדערע ענלעכע ערטער. UN‏ אַרום איז פאַרענדיקט געװאָרן דער פיל “TT‏ דערט יאָריקער קאַפּיטל פון דעם אַלטן אידישן ישוב אין ביאַליסטאָק. אַ צאָל פון די אַנטרינענע פון ביאַליסטאָקער געטאָ, וועמען עס PR PNR‏ יענער צייט געלונגען אויסצו" מיידן דעם שרעקלעכן אומקום ביי די נאַציס, האָבן אויף אַ העלדישן אופן Pr‏ באַטײליקט DPN‏ די קאַמפן TID‏ די פּאַרטי" זאַנער קעגן דעם בלוטיקן שונא, ...

... מאַרקאָווטשיזנע איז אַ דאָרף 10 קילאָמעטר FID‏ ביאַליסטאָק IND)‏ מ'פלעגט בריינגען די ביאַליסטאָקער יידן אויף צװאַנג-אַרבעט. ...

... די צוריקגעקומענע רעשטלעך PP‏ ביאַליסטאָק, די אױיסג עפּיײיניקטע WNW TN‏ געליטענע YORI TPR‏ שרעק- לעכן אידישן חורבן ביי די נאַציס, האָבן אויך אין זייער געוועזענער היים-שטאָט אויף אַ װוירדיקן אופן “AND JOVI‏ אייביקט דעם TID PIVTIN‏ די מאַרטירער, די צענדליקער טויזנטער אומגעבראַכטע קדושים ביי די היטלעריסטישע רוצחים; װוי PIN‏ דעם אַנדענק פון די העלדישע PT‏ און טעכטער פון דער אידישער ביאַליסטאָק, וועלכע TANT‏ אָפּגעגעבן זייערע Yay‏ לעבנס אין קאַמף מיטץן שונא, זי האָבן אָפּגעגעבן YI.‏ טייערע לעבנס ביים פאַרטיידיקן TIN‏ אויפהאַלטן דעם אידישן שטאָלץ און כבוד, ...

אינ'ם IRAN)‏ פון אונזער צוג, וועלכער “YX TIN ONT‏ פירט פון װאַרשע, איז געפאָרן אַ גרופּע יונגעלייט, “YARD‏ זאַנער. ONT‏ זיינען ביאַליסטאָקער אידן, וועלכע זיינען צע- שפּרײט איבער פאַרשיידענע שטעט JOD PR‏ ,יענע טעג", פון 16טן ביזן 24טן אויגוסט 1943, האָבן MT‏ דורכגעמאַכט PR‏ ביאַליסטאָק. זיי דערמאָנען איינער דעם אַנדערן פאַקטן, פון וועלכן די האָר שטעלן AVION Pr‏ לייב פּודלאָווסקי פאָרט איצט צוזאַמען מיט YIN TPT‏ קאָן. ער פארט קיין ביאַליסטאָק אָנקוקן דעם ABP‏ פון זיינע חברים, ...

... , זעען מיר פון רעכטס אַ ברייטן, THOM‏ פּלאַץ, באַװאַקסן מיט TP‏ גראָז. דאָרט זיינען געווען אַ סך אידישע גאַסן: כאַזאַנאָויטש, סוראַסקא, שקאָלנא, דעמבאָווא א. אַ. ON‏ די דאָזיקע גאַסן, צוזאַמען מיט דער גרויסער שטאָטישער שוהל און Dw TAN.‏ זיינען אונטערגעצונדן TANYA‏ דורך די דייטשן גלייך PR‏ ערשטן טאָג, TWIT‏ זיי זיינען PR PUN‏ שטאָט. PN ONT‏ געווען פרייטיק, דעם 27טן יוני 1941. אין יענעם טאָג ONT‏ מען גע- כאַפּט TPN‏ אויף די גאָסן, YT‏ פאַרשפּאַרט PR‏ שוהל TR‏ אונטערגעצונדן. 1,600 TINT IPN‏ דעמאָלט געפונען אַ שרעקלעכן טויט PR‏ די פלאַמען. TW‏ מען טוט אַ קוק PIN‏ דעם THON‏ פּלאַץ, Pr ON‏ גאָרנישט גלויבן, אַז אַמאָל זיינען דאַ געשטאַנען הייזער, אַז דאָ TINA‏ געוואוינט און גע- לעבט טויזנטער אידן. דער דאָזיקער טייל ביאַליסטאָק “WT‏ מאָנט אינגאַנצן PN‏ דעם חורבן פון די נאַלעװוקעס און פראַנצישקאַנער...

,די זעכציק טויזנטיקע אידישע ביאַליסטאָק, די צוויי הונדערט טויזנט TD TPR‏ דער ביאַליסטאָקער װאַיעװאָדשאַפט. די נאַ- ציאָנאַלע שטאָט, די WY,‏ ואם בישראל". די פעסטונג פון דער “PNR‏ שער קולטור, די שטאָט, OND‏ האָט גע'שמ'ט מיט אירע אינסטי" טוציעס פון נאַציאָנאַלן, רעליגיעזן, סאַציאַלן, װירטשאַפטלעכן כאַראַקטער TX‏ געזונטהייטס-:שוץ, די שטאָט מיט איר ברייט-פאַר- צווייגטן שול-וועזן פון אידישע, העברעאישע פאָלקס- TIN‏ מיטל- שולן, תלמוד:תורות און ישיבות. פון שלום-עליכם און שטודיר ביבליאָטעק, אידישע פּרעסע TIN‏ טעאַטער, די שטאָט TD‏ רומרייכע נאַציאַנאַלע טוערס, קעמפנדיקן אידישן פּראַלעטאַריאַט. באַ- וואוסטע שרייבער, ויסנשאַפטלער און קינסטלער. ביאַליסטאָק, וועלכע האָט מיט PR‏ העראָאישן געטאַָ-אױױיפשטאַנד קעגן בעסטיאַלישן היטלער-אָקופּאַנט PR‏ 101943 יאָר, נאָכגעפאָלגט די קאַמפס-טראַדיציעס ONT ,1905 TID‏ אידישע ביאַליסטאָק, וועלכע איז שוידערלעך אומגעקומען PR‏ ליידן און PH‏ מיט אַ הייליקן מאַרטירער-טויט דורך די מערדערישע הענט ID‏ די דייטשישע “NO‏ שיסטן. זאָלן די גרויל:רציחות PT‏ דער קין-צייכן פאַר'ן דייטשן פאָלק און דער הייליקער אָנדענק פון די קדושים -- דער לייכט. טורעם ANS‏ אונז AND TX‏ די קומענדיקע דורות. מיר, די ביאַלי סטאָקער שארית-הפּליטה, PIR POY‏ היטן אייער אָנדענק TIN‏ פאָרזעצן די רומפולע געשיכטע TD‏ אומגעקומענעם ביאַליסטאָק",

... YON‏ שטייען TID ADIN‏ די ערטער און ב. מאַרק האַלט אַ גרויסע רעדע AYN‏ דער ראָל, OND‏ ביאַליסטאָק, דער צענ- YWAN Ws Wy‏ און ווילנע, האָט געשפּילט סיי PR‏ קולטורעלן TN‏ סיי PN‏ פּאַליטישן TX‏ ווירטשאפטלעכן לעבן TW‏ די אידן אין TPAD‏ ...

... צוריקגעקומענע בּיאַליסטאָקער פּאַרטיזאַנען PR‏ רויטע אַרמײער PX‏ בּיאַליסטאָק, PR‏ 1946.

ווען איך דערמאָן זיך דעם יום-כיפּור PN‏ ביאַליסטאָק TID‏ 4 יאָר, ווען TWH‏ זעכציק טויזנט TT TANT TPR‏ קוים אויפגעקליבן 20 TPN‏ און נאָך אַ 10 צוגעקומענע TID‏ דער PURI‏ מוז PT PN‏ אָפּשטעלן PIN‏ דעם טאָג ספץ- ציעל, מיט דער OND YAN‏ האָט אונז דענסמאָל געבראַכט PN‏ שוהל, נישט UN‏ אונז, וי אידישע אָפיצירן TD‏ דער רויטער אַרמײ, וועלכע זאָלן שטיין מיט אַ סידור אין האַנט TN‏ דאַװונען; אידישע אַפיצירן פון דער נייער WAH‏ אַרמײ, װאָס ONT IND TANT‏ זעלבע TN‏ נאָך מער, אַ איד מיט אַ צלם אויפץ האַרצן PNR OND‏ געקומען PUY‏ צו אידן, ניט קענענדיק פעסטשטעלן, װאָס האָט ער PR INVA‏ שוהל von‏ צלם, און צו וועמען ער האָט געדאַוונט, די נאַטור PNR PT ONT‏ אייגענעם גאַנג, װוי מיט טויזנ- PAW? WV‏ צוריק TN‏ עס גייט PN‏ ניט אָן, װאָס עס קומט AN AND‏ דער ערד פון די מענטשן, און די ענדערונגען OX‏ די מענטשן פירן PR TNT‏ זייער לעבן YEN‏ עקאָ- ...

... PR‏ דער דאָזיקער וייטערדיקער ADIN‏ שילדערט סראָלקע קאָט די ערשטע יום-כיפּור נאַכט, באַלד נאָך דער מלחמה, PR‏ ביאַליסטאָק,

... (צייטן בייטן זיך און מיר בייטן זיך מיט זיי. . .) נישטאָ שוין יענע ביאַליסטאָק מיט TPR YPN‏ מיט YVR‏ כלל- טוערס אויף וועלכע עס PR‏ געלעגן אַ ספּעציפישער חן. PR‏ דערמאַן pr‏ יענע ערשטע טעג באַלד נאָך דער באַפרייאונג TWIT ,1945 PN‏ מיר, די ערשטע 40 אידן, זיינען צוריק “YA‏ קומען PX‏ ביאַליסטאָק INI‏ דער שרעקלעכער שחיטה. 40 TPR‏ װאָס יעדער איינער TID‏ זיי ONT‏ פאַרלאָרן ONT‏ טייערסטע -- די פאַמיליע -- TR‏ מען איז אַלײן... עלענדד... מען טוליעט זיך איינער צום אַנדערן DR‏ מען לעבט מיט די געמיינזאַמע זכרונות DD‏ עבר... ...

... דער אידישער װאַיעװאָדישער קאָמיטעט PR‏ ביאַלי- סטאָק, PN‏ געשאַפן TANYA‏ גלייך נאָכדעם ON‏ די שטאָט איז באַפרייט TANNA‏ פון די היטלעריסטישע מערדערס. “DN‏ WT‏ קאָמיטעט PN NT‏ געשאַפן געװאָרן INI‏ איידער עס PN‏ ...

וועגן אונזער טעטיקייט קענען מיר JON‏ מעלדן, IX‏ טראַץ די שוועריקייטן TART‏ מיר באַדייטנד אויפגעטאַן פאַר דער MANY‏ הפּליטה אין ביאַליסטאַק. מיר TANT‏ אָרגאַ- ניזירט אַ שולע PR‏ וועלכער עס לערנען זיך 25 קינדער, די אונטעריכט שפּראַך PN‏ העברעאיש, די אידישע שפּראַך אַלס קעגנשטאַנד OTN‏ פאַרטיילט אַ באַדײטנדע IRS‏ שעהץ. די קינדער I‏ דערצויגן PR‏ גייסט פון נאַציאָנאַלער “DIN‏ לעבונג און סאַציאַלער גערעכטיקייט. מיר "YX TANT‏ גרינדעט אַ אידיש טעאַטער, וועלכער איז שוין באַקאַנט אין די גרעסטע אידישע צענטערן TAI PR‏ ...

... 6, איז געווען געדרוקט אַ פולע רשימה פון די אידן, וועלכע זיינען INT‏ געווען אין ביאַליסטאָק. די ליס- טעס זיינען צוגעשיקט געװאָרן פון די אַמעריקאַנער שליחים OND apy?‏ און דר. חיים שאָשקעס, וועלכע זיינען צו יענער צייט צוריקגעקומען TD‏ אַ באַזוך PN‏ פּױלן. עס איז דערביי

אידן אין בּיאַליסטאָק נאָך דער מלחמה ...

חייקע גראָסמאַנ'ס רירענדע ווערטער, “PN‏ גרוס וועגן דער חרוב'ער אידישער ביאַליסטאָק, און איר דראַמאַטישער רוף צו העלפן אין דער וידעראויפלעבונג, האָט אויף אַלעמען געמאַכט אַ טיפן איינדרוק, ...

מיר ווייסן גוט, ONT IN‏ פּוילישע אידנטום PI PR‏ סעפּטעמבער 1929, ווען עס PNR‏ געקומען די שרעקלעכע מלחמה, געווען די קרוין פון דעם וועלט-אידנטום. ONT‏ ביאַליסטאַקער אידנטום ווידער, PR‏ געווען איינע פון די שענסטע פּערל איינגעפאַסט PR‏ דער דאָזיקער קרוין. נאָך דעם שרעקלעכן חורבן ביי היטלערץ, איז די אידישע ביאַלי" סטאָק IWIN‏ פאַרװאַנדעלט געװאָרן PN‏ הייזער-סקעלעטן, בערגלעך מיט ווילדן גראָז. פון דער אַמאַליקער באַרימטער גרויסער שוהל PR‏ פאַרבליבן בלויז די קאַפּולע. אויך די גוט באַקאַנטע העברעאישע גימנאַזיע, אַזױ וי PN ONT‏ געווען מיט אַלע אַנדערע ויכטיקע אידישע אינסטיטוציעס TIN‏ וואוינונגס-הייזער, PR‏ פאַרבליבן בלויז חורבה, פּוסטע סקעלעטן.

... יעניקע וועמען עס PR‏ געלונגען PT‏ אױסצובאַהאַלטן PN‏ פאַרשיידענע ערטער, אויך ביי קריסטן. ערשט אַ פּאָר חדשים שפּעטער, האָבן אָנגעהויבן קומען געראַטעוװועטע TD TPR‏ די נאַצישע פאַרניכטונגס און קאָנצענטראַציע לאַגערן, גלייכצייטיק PR PR‏ יענער צייט אויך געווען אַ גרויסער צופלוס פון IPR‏ -- מענער, פרויען JAN DR‏ קינדער -- וועלכע זינען צוריקגעקומען מיט דער רעפּאַטראַציע פון סאַוועט-רוסלאַנד. דער גרעסטער טייל פון די צוריקגעקומענע אידן זיינען PVA‏ אָפּגעפאָרן ווייטער, כדי זיך IX‏ דערשלאָגן אין OT OT‏ פּי.- קעמפּס TID‏ דער אַמעריקאַנער זאָנע אין דײיטשלאַנד. די פאַרבליבענע PR IPN 1,700 DMN‏ ביאַליסטאָק, TINT‏ פאָרגעזעצט זייער ay‏

... ביאַליסטאָק PX‏ באַפרײט געװאָרן דעם 27טן יולי, 1944, די ערשטע TPR‏ װאָס זיינען צוריקגעקומען זיינען געווען די ...

TID געבראַכט אַ קאָפּיע פון פּראָטאָקאָלן‎ OV WON XT PR OND אידישן קאָמיטעט",‎ WRT RIL, דער קאָנפערענץ פונ'ם‎ זיינען אויסצוגן‎ ONT .1949 אָפּגעהאַלטן געװאָרן דעם 10טן אַפּריל,‎ PN ON פון אייניקע טיילן, פון דעם 60 זייטיקן פּראָטאָקאָל-בוך,‎ PAW YI PR צום ביאַליסטאָקער צענטער‎ NT TANNA צוגעשיקט‎ ניי-אויפגעבויטן אידישן‎ OY T גיט אויך אַ קלאָרן באַגריף וועגן‎ ONT ליידער, געווען אַ‎ PR נאָך מלחמה'דיקן ביאַליסטאָק װאָס‎ PX לעבן‎ אונטערגעגאנגען,‎ WO צום‎ PR VRID ניט געלונגענער‎ ...

... װאָיעװאָדישע אידישע קאָנפערענץ PR‏ בּיאַליסטאָק, אין 1949. ...

ביז היינט זיינען אַרײינגעפלאָסן פאַרשיידענע ווערט- פולע מאַטעריאַלן, וי כתבי-יד, טאָג-ביכער TD‏ געטאָ לעבן, עדות דערקלערונגען פון לעבנגעבליבענע געטאָיקעמפער, פּאַרטיזאַנער, וי אויך זכרונות פאַרצייכענונגען TID‏ קריסטן, וועלכע JANN‏ איינגעשטעלט ONT‏ לעבן פון זייערע משפּחות, העלפנדיק און אויסבאַהאַלטנדיק אידן. דער געטאָ אַרכיו, וועלכער אַנטהאַלט מעלדונגען DX‏ פּראָטאָקאָלן “TPR, DD‏ “ON‏ טעטיקייטן PR‏ ביאַליסטאָק. עס זיינען PIN‏ געפונען געװאָרן טענענבוימ'ס שריפטן, NOH‏ קאַפּלאַנ'ס 2 אַרבעטן, ,חורבן ביאַליסטאַק" DR‏ , דער אידן-ראַט PNR‏ ביאַליסטאָק", און פילע אַנדערע, עס TIT‏ צונויפגעשטעלט געװאָרן “ON‏ ...

... ס'איז אַװעק דער בייזער דייטשער קאַשמאַר. מיר, ONT‏ הייפעל ניצול-געװאָרענע, PT TANT‏ אומגעקערט PN‏ אונזער הײימשטאָט. מיר האָבן געפונען PON‏ חרוב, די שטאָט, אונזער אידיש ביאַליסטאָק, די מענטשען. PIN‏ די בית:עלמינ'ס האָט מען ניט געשוינט. אויף דער זשאַביער ערד האָבן גראָזן באַװאַקסן די קברים, PX VOM‏ אומריינקייט, ציגן TT TINT‏ געפּאַשעט אויפ'ץ WIA,‏ אָרט", DVO‏ מצבות חרוב געמאַכט, צוזאַמען מיט דער זאָרג פאַר די לעבעדיקע, TINT‏ מיר געהאַלטן AND‏ אונזער חוב צו זאָרגן AND‏ אונזערע מתים; PIN ON‏ זיינען זיי געווען די צויי-דריי טױזנט TID‏ זשאַביע; דער רוב איז דאָך פאַרװאַנדעלט געװאָרן PIT PR‏ TN‏ שטויב PR‏ די קאַלך:אויוונס פון טרעבלינקע, מאַידאַנעק, אוישוויץ וכ'. פּאַמעלעך ONT PN‏ הײליקע VIN‏ געבראַכט PR PVA‏ אַרדענונג. די קברים גערייניקט TAN TD‏ געוויקס, אַרומגעצאַמט דעם בית-עלמין מיט אַ סאָלידער מויער, געשטעלט אַ סטאַבילן וועכטער, װאָס זאָל היטן. מען האָט אויסגעמויערט אַ PIP‏ שטיבל, וואו אַ ONT TO‏ האָבן פאַרלוירן זייערע נאַענטסטע, װאָס זיינען ניט געבראַכט PRA‏ צו קבר ישראל, האָבן פאַראייביקט זייער זכר אויפהענגענדיק אויף די ווענט טאָוולען OM‏ נעמען TID‏ זייערע פאַמיליעס,

... דעם 5טן יולי 1971, האָב PNR‏ אַרױסגעשיקט N‏ רעקאָמענדירטן בריוו פון ואַרשע, פּערזענלעך אויפץ נאָמען פונ'ם פאַרזיצער פונ'ם שטאָטישן נאַציאָנאַלן TOR ONT‏ ביאַליסטאָק, זיגמונט בעזשובעק. PR‏ האָב אָנגעוויזן, אַז איך INN‏ ניט קיין גרונט ניט צו גלויבן אין POT‏ גוטן ווילן, אָבער די פאַקטן, װאָס זיינען דערמאַנט געװאָרן אינ'ם בריוו, TANT‏ עדות וװועגן דעם אַז די פאַראייביקונג PN‏ ניט געגאַנגען PR‏ ריכטיקן AVN‏

... די מנהלים (לייטער, דירעקטאָרן) פון דער גימנאַזיע, אונטער וועמענס אַנפירערשאַפט INT PR‏ געאַרבעט, זיינען געווען: דר. ליליען )1928°29( דר. זעמעל (1929-33), און דוד ראַקאָװיצקי )1933°39(. נאָך AND‏ מיין אָנקומען PN‏ ביאַליסטאָק, דוכט A? VPI PT‏ 1927, איז געווען דער מנהל דוד בראַווער. ON INT PR‏ פּערזענלעך OI‏ געקענט IWAN‏ איך ווייס, אַז ער איז פון ביאַליסטאָק אַריבער PR‏ גראָדנע. דאָרט PX‏ ער געווען דער מנהל פון דער העברעאישער גימנאַזיע, און אין די טראַגישע היטלעריסטישע צייטן איז ער געװאָרן דער ,אָבמאַן" (ראש) פון דער גראָדנער NOVA‏ TN‏ דאָרט PN‏ ער טראַגיש אומגעקומען.

... TINT ביאַליסטאָק, אונטער דער נאַצי-הערשאַפט,‎ PR געפונען פאַלגנדיקע לערער פון דער גימנאַזיץ:‎ PT ...

אין NX‏ געוויסן טאָג PN PT ONT‏ דער אָרטיקער אידישער צייטונג, , דער ביאַליסטאַקער שטערן", באַװויזן אַ שאַרפער אַרטיקל און שפּטעטער זיינען פון דער ,9-טער שולע" PV RIA‏ געװאָרן אונזערע MIT‏ חברים לערער: משה זאַבלודאָווסקי, דר. פראַנקאַ האַראַוויץ און דר. חיים וועלגער. מען האָט זיי איבערגעפירט PNR‏ אַנדערע שולן אין ביאַליסטאָק, וואו זיי TANT‏ ווייטער געאַרבעט אַלס לערער, עס זיינען פאַרביי JONNY‏ און חדשים TX‏ עס האָט TT‏ פאַרענדיקט ONT‏ שול-יאָר 1929-1940. ONT‏ נייע שול-יאָר 1 האָט PR PT‏ דער ,פ-טער שולע" אָנגעהויבן נאָרמאַל. TX]‏ אַנשטאָט דער אידישער שפּראַך, PR‏ די אונטעריכט-שפראַך געװאָרן רוסיש. . ...

דר. חיים וועלגער PNR‏ געווען איינער פון די סאַמע באַגאַבסטע לערער PH‏ אַלגעמײנער געשיכטע. געווען לערער סיי אין דער ,גמנסיה עברית" DM‏ אין דער פּױליש:שפּראַכיקער פּריװואַטער זעליגמאַנ'ס גימנאַזיע, וואו עס האָבן געלערנט סיי אידישע, סיי פּוילישע תלמידים. געשטאַמט ONT‏ דר. וועלגער פון פּאָדהײצע, אַ שטעטל PR‏ מזרח גאַליציע. PT‏ פרוי, קימעל פון שטוב, ONT‏ געשטאַמט פון באַלעכאָוו, NR PIN‏ שטעטל PR‏ מזרח גאַליציע. TINT OT‏ געהאַט אַ טעכטערל, העלענקע. PRIVY‏ בין אָנגעקומען PN‏ ביאַליסטאָק PR‏ יאָר 1928 PR ANT‏ אים שוין דאָרט אָנגעטראַפן. KINA PN AW‏ לערער אין דער ,גמנסיה ...

... אין דער פאַרלאָזענער דורך דר. וועלגער דירה PR‏ ביאַליסטאָק PN)‏ מאַרינסקי'ס מויער אויף פאַבריטשנע גאָס TINT ,)11 2‏ אין דער געטאָ-צײט געוואוינט די פאָלגנדיקע לערער פון דער גימנסיה עברית" און פון אַנדערע גימנאַזיעס: דר. פראַנקע האָראָװיץ, מגר. הדסה שפּרונג, מגר. יעקב שנאַפּער, לובעלסקי (אַ פּליט פון װאַרשע, באַרימטער מאַטעמאַטיקער, OTD AWW?‏ פּעדאַגאָגישן אינסטיטוט PR‏ די JAN?‏ 1929-1941), דר. שמעון דאַטנער, (דער שרייבער פון די דאָזיקע שורות), זיין פרוי שושנה (YIN)‏ און זיינע MY‏ טעכטער, DW‏ (מיקע) TIN‏ שולמית (לילע), ישראל רייס (לערער פון דרוסיקינ'ס גימנאַזיע) און זיין פרוי און TT‏ אַדאַש, דער לערער פון געזאַנג, אָגראָניק, (אַ פּליט — זינט 1939 PN‏ ביאַליסטאָק) מיט פרוי TIN‏ טאָכטער, דר. מיכאל בערגמאַן (לערער פון לאַטײן אין דרוסקינ'ס גימנאַזיע) מיט פרוי ניושע TN‏ טעכטערל באַזיוניע, TN‏ די שוועסטער פון ניושע -- לושע.

נאָכדעם וי עס איז, PN‏ סעפּטעמבער 1939, “DIN‏ געבראַכן די YOON‏ וועלט-מלחמה און ביאַליסטאָק TIN‏ yay?‏ גאַנצע געגענט PN‏ שפעטער געווען אונטער דער סאָוועטישער אַקופּאַציע, זיינען די דאָזיקע העכער אַכציק אידישע קינדער TD‏ ביאַליסטאָק געווען PIN‏ זומער-אָפּרו PR‏ דעם באַקאַנטן פּױלישן װאַקאַציע-אָרט דרוסקיעניק. ווען די היטלעריסטן זיינען אָנגעפאַלן, דעם 22טן יוני 1941, אויף סאָוועט-רוסלאַנד, זיינען די דאָזיקע קינדער אויף דער גיך אויך עװואַקואירט געװאָרן PP‏ טיף סאָוועט:-רוסלאַנד, צוזאַמען מיט די קינדער PAIN PR‏ געווען זייער טרייער אָפּהיטער TN‏ באַגלײטער, יעקב טאָביאַש. עֶר PN‏ צוזאַמען מיט די קינדער געווען אויף זייער עוװואַקואַציע:וועג אין TOM‏ אוראַל, PR‏ דער געגנט קאַראַקולינא, PN ON‏ ביי דעם באַוואוסטן TWO‏ טייך קאָמע. דאָרט זיינען די ביאַלי סטאָקער קינדער אײינגעראָרדענט געװאָרן PR‏ אַ קינדער- היים, צוזאַמען מיט אַנדערע קינדער פון פאַרשיידענע פעלקער,

... דעם 2טן יוני 1941, זיינען אַ גרופּע אידישע קינדער פון ביאַליסטאָק געווען PR‏ דרוסקיעניק אָפּראָרט, ...

... די פאַבינדונג פון מר. טאָביאַש מיט דער קבוצה TIN‏ די קינדער, PR‏ געווען ביז'ז סוף פון PT‏ לעבן. מיר YOR‏ די על-פּיינס געראַטעװעטע קינדער TD‏ ביאַליסטאַק, באַמיען זיך אָנהאַלטן צוזאַמען PNR‏ אַ פאַרבינדונג. מיר באַגעגענען זיך ביי שמחות PR‏ אַנדערע געלעגנהייטן, וי אויך דורך קעגנזייטיקער הילף, ...

ביאַליסטאָקער לאַנדסלײט פון אַמעריקע! yawn‏ מיר Pr TARA‏ ווידער געפונען צוזאַמען, אידן פון ביאַליסטאָק און ביאַליסטאָקער אומגעגנט, דעם מאָל אויף ציפּערן, נאָך דעם אַלגעמײנעם פּרואוו אָנצוקומען קיין ארץ-ישראל. קעמפער פון ביאַליסטאַקער געטאָ, פּאַרטײ זאַנער, מענטשן פון קאַנצענטראַציע לאַגערן, סאָלדאַטן TID‏ דער פּולישער און רויטער אַרמײ, פאַרשיקטע אויף אוראַל PR‏ סיביר. ONT‏ זיינען מיר געווען ביאַליסטאַקער VL PR‏ פון קריג. אומעטום און שטענדיג, וואו ס'האָט אונז ניט פאַרװאָרפן דער מלחמה שטורעם, פלעגן מיר זיך זוכן קעגנזייטיג, דערנענטערן YOON PT‏ אומבאַקאַנטע JID‏ פאַר דעם קריג, אָבער פאַרבונדענע מיט געמיינזאַמע זכרונות Ty)‏ דער געבורטס-שטאָט ביאַליסטאָק. געמיינזאַם “ITY‏ מענדיק וועגן דער גליקלעכער מינוט, TWH‏ מיר VY‏ זיך ווידער אַמאָל טרעפן PN‏ ביאַליסטאָק, ווען מיר װעלן דאָרט געפינען אונזערע משפּחות PX‏ קרובים, אונזערע פריינט TIN‏ אונזערע באַקאַנטע, פלעגן מיר אַלעס טאָן בכדי צו העלפן WIN‏ דעם אַנדערן, כדי זיך קעגנזייטיק צו פאַרלייכטערן דעם שווערן way?‏

ביאַליסטאָקער. מיר זיינען אַלע פרעמדע און INT‏ אַזױ נאָענט. צי קען עס דען באַווייזן IN‏ אַנדער שטאָט? דאַכט זיך, ניין, ...

0 ערע ערשט די מינוט דערהאַלטן אייער YY‏ מתנה, די , ביאַליסטאַקער שטימע". צי שטעלט איר IND PT‏ די שמחה ביי PN WN‏ הויז? יעדעס װאָרט שמעקט מיט ביאַליסטאָק. 5 יאָר זיין אָפּגעריסן TD‏ מיין טייערע זיסע היים ביאַליסטאָק, זייענדיק PR‏ טיפער PR INT YIN‏ אַרומגעזוכט צו טרעפן אַ ביאַליסטאַקער אידן. TIN‏ גייענדיק TON‏ מאָל PN‏ שפּיטאָל מיט אַ האַלב טױט קינד, זיינען אָנגעקומען דריי יונגעלייט DX‏ דערמאַנט ביאַליסטאַק. איך, פאַרגעסנדיק IN‏ כ'טראָג מיין PW TIP‏ אָן אַ פּולס, INT‏ אויפגעציטערט און זיך אָפּגעשטעלט און אָפּגעהאַלטן די דריי מענער. ONT‏ זיינען טאַקע INVA‏ ביאַליסטאָקער, איינער OT TID‏ לעבט ניט מער. אַ קװאַל TID‏ טרערן TT ONT‏ מיר מיטאַמאָל אַרױסגעריסן. רעדן בין PN‏ ניט געווען בכוח, כ'האָב זיי געבעטן PONT OT‏ מיר באַגלײטן DIS‏ שפּיטאָל TIN‏ אויפץן TANT ayy)‏ מיר PT‏ דורכגעשמועסט. VON‏ זיינען מיר INT‏ געווען PN‏ דער זעלביקער שרעקלעכער WAN YAN?‏ ווען מען האָט pm PW‏ קינד באַװיליקט צונעמען DR‏ שפּיטאָל און געבנדיק אים די ערשטע הילף, האָבן די דריי בחורים נישט אָפּגעטראָטן פון פענצטערל און כסדר געקוקט אויף מיינע פאַרוויינטע געשװאָלענע TAIN‏ וואו וואוינט איר? האָבן זיי געפרעגט. אין גערטנדל, אויפץ גראָז, דא ...

... דער פאַרוואַלטונג, האָב‎ TIN ביאַליסטאָק‎ PN דאַנקען פאַר דער , ביאַליסטאָקער‎ I JON איך דעם כבוד‎ אַרײנגעשיקט,‎ TN ONT שטימע" נומער 248, וועלכע איר‎ “YY א‎ ONT אונזער באַפרייאונג‎ NI צום ערשטן מאָל‎ TN עס לעבט זיך‎ MIND IS אויך די זכיה אַ קוק‎ DN גיעזער‎ אַמעריקע. עס‎ PR אונזער ביאַליסטאָקער לאַנדסמאַנשאַפט‎ Dy ביאַליסטאָקער געווען אַ נחת רוח‎ TIN IND ממש‎ PN TID עס גייט איבער‎ TN ליינען די ,ביאַליסטאַקער שטימע"‎ VOM וויל זיך באַקענען‎ AION יעדער‎ TX האַנט צו האַנט‎ DDN) אונז אַזױ‎ PN OND לעבן פון אונזערע ביאַליסטאָקער‎ מיר‎ TVW היטלער-דײיטשלאַנד‎ TD חורבן‎ VOR געבליבן‎ אונז אויף ווייטער אויך באַזאָרגן‎ OVI איר‎ IN זיינען זיכער,‎ דערמאַנען‎ JON PR PU די , שטימע". ביי דער געלעגנהייט‎ די‎ PR דער אַמאָליקער אידישער ביאַליסטאָק. דערמאַנען‎ PN “OOD אַמאָליקע צענדליקער בתי מדרשים, דערמאַנען, אַז‎ איצט אַ רעליגיעזע קהלה װאָס קומט‎ PIN ONT סטאָק‎ אַנטקעגן אירע אַלע רעליגיעזע הצטרכותץ וועלכע מיר‎ מיר זיינען זיכער,‎ VN זיינען נאָר ביכולת צום דערליידיקן.‎ TID איר אַלס ביאַליסטאַקער פאָרשטייער זענט ניט ווייט‎ IN אַ‎ AND אונזערע רייען, װיסנדיק וי נאַציאָנאַל און װאָס‎ אַלעמאָל געווען. און מיר,‎ PNR מקור פון תורה ביאַליסטאָק‎ TIN די ביאַליסטאָקער רעליגיעזע קהלה ווענדעט זיך צו אייך‎ צעשטערט‎ PR ביאַליסטאָק‎ PNR IN דעם‎ Tayi אַפּעלירט‎ װאָס‎ TN געװאָרן, צעריסן געװאָרן די הײיליקסטע ערטער.‎ אונזערע מעגלעכקייטן, דערלאָזן מיר‎ PR NT נאָר‎ PR עס‎

... י קיכן, שטאַלן און Oe...‏ בוידעם פון הויז. TP OPN‏ האָב PR‏ מיך שטענדיק נאַכגעשלעפּט TN]‏ די דינסטן, וועלכע פלעגן PAD MN‏ אויפץ בוידעם הענגען WY‏ דער בוידעם ONT‏ געדינט וי אַן אָפּלײג-פּלאַץ AND‏ אַלטע מעבל, אָפּגעבליא- קעוועטע כלים און סתם זאַכן, וועלכע “WWD “PT TARA‏ װאַנדלט PR‏ שפּיל-געצייג, צאַצקעס פאַר קינדער. אָבער דער עיקר PR‏ געוען, ONT‏ אַרױסקוקן TNT‏ די “INT‏ פענצטערלעך צו דער גרויסער שטאָט װאָס PR‏ וי געלעגן צו די פיס. דעכער, אַ ים פון דעכער, PR‏ פאַרשיידענע. פאַרמען און פאַרבן. דעכער פון בתי מדרשים און פאַבריקן, פירקאַנטיקע DR‏ דריי-עקיקע דעכער, שפּיצן TID‏ קלויס" טערס, וועלכע שטעכן די װאָלקנס, קוימענס פון פאַבריקן. די גאַסן זיינען געווען TN YON‏ מענטשן האָבן אויסגעזען שרעטעלעך. די לעבעדיקע, שפּרודלדיקע ביאַליסטאָק געדענק איך אַמבעסטן פון דאָרטן...

ביאַליסטאָק, די טייערע און YOIVRI‏ ביאַליסטאָק, ליגט PRX‏ חורבות. דאָרט וואו עס TANT‏ געלעבט 60 טויזנט TPN‏ PN‏ היינט (נאָך דער מלחמה) קוים געבליבן אַ הייפל FID‏ 600 IWIN‏ 800 אידן. WAN‏ מיט װאָס פאַר IX‏ עקשנות בויען זי צוריק זייער לעבן, מיט װאָס פאַר אַ אחריות זאָרגן YT‏ פאַר'ץ אויפהיטן אונזער עבר און בויען אַ נייעם PAY‏ ...

... אויסשטעלונגען, IN‏ איבערייס פון די שאַפונגען TID‏ דעם באַרימטן קינסטלער בעןז, פאַרנעמען דעם אויבן-אָן PR‏ דער פראַנצויזישער קונסט-וועלט. די פּרעסע PR‏ פּאַריז שרייבט כסדר וועגן בענ'ס שאַפונגען, וועגן זיינע “DIN‏ שטעלונגען, Way‏ די פּרעכטיקע קונסט-אַלבומען OND‏ ער גיט אַרױס, AYN‏ אויסצייכענונגען OND‏ ער באַקומט TID‏ די פראַנצויזישע רעגירונגס-קרייזן און TD‏ אַנדערע ANID‏ נענטע פאַרטרעטערשאַפטן. בען, דער גרויסער קינסטלער בען, וועמענס לעבן TX‏ שאַפונגען ווערט כסדר באַגלײיט מיט לויב DR‏ אַנערקענונג. אָבער YI‏ (בן-ציון ראַבינאָ- וויטש) PX‏ אַ היימישער איד, אַ ביאַליסטאָקער לאַנדסמאַן, ער IN PR‏ אונזעריקער מיט וועמען ביאַליסטאָקער TPN‏ זיינען WA‏ באַזונדערס שטאָלץ, ...

עס דאַרף דערמאָנט ווערן, PRIN‏ יאָר 1929 ONT‏ בען באַקומען אַ. סטיפענדיע פון דעם באַליסטאָקער מאַגיסטראָט, צו פאָרן לערנען קונסט PP‏ פּאַריז. ער איז, פאַרשטייט זיך, ניט צוריקגעפאָרן PP‏ ביאַליסטאָק און PR‏ פּאַריז, די שטאָט TD‏ ליכט און דער צענטער פון קונסט, PN‏ דער טאַלאַנטירטער יונגערמאַן TD‏ ביאַליסטאָק געגאַנגען אַלץ העכער און העכער. טאַקע דאָרט אין פּאַריז און אין DTN‏ פון זיינע קונסט-שאַפונגען, האָט בען געמאָלן פּאָרטרעטן ONT OND‏ ביי אַלעמען אַרױסגערופן באַוואונ- דערונג. PT‏ ערשטע פּאַריזער אויסשטעלונג איז געווען אין ON ,1931 WW‏ האָט געהאַט אַ גרויסן אָפּרוף ביי דער קריטיק. אַזױ איז PIN‏ ג עווען WM‏ זיינע ווייטערדיקע אויס- שטעלונגען. ער האָט INT‏ געמאָלן פּאַרטרעטן “AND TID‏ שיידענע באַרימטע פּערזענלעכקייטן, פון פראַנקרייך און געקומענע פון אַנדערע לענדער, OND‏ האָט DON‏ געמאַכט זייער פּאַפּולער. די קריטיק האָט אים PNR‏ יענער צייט באַצײיכנט , דער נשמה-קינסטלער", Dow‏ זיינע פּאָרטרעטן פון מענטשן, PN‏ אַנגעוויזן געװאָרן, צייכענען DIN PT‏ מיט װאַרעמקײט, טיפקייט TX‏ קאָליר,

... אהרן צייטלין Ow‏ עליכם NON‏ בּיאַליסטאָק ...

... בּאַזוך PN‏ בּיאַליסטאָ

בּאלד WN‏ דער מלחמה, PN‏ יאָר 1945, נאָכדעם PR‏ = בין PV ATI‏ געקומען PP‏ ביאַליסטאָק, ONT‏ זיך ANH‏ מיר דאַמאָלט אַנטפּלעקט דער שרעקלעכער חורבן PN‏ אונזער היים:שטאָט, OND‏ עס PN‏ פאָרגעקומען אין דער היטלער-צייט. TD PON‏ דער מלחמה-צייט איז נאָך דאַמאָלט געווען פאַר מיר פריש, װי עס װאָלט פּאַסירט מיט אַ טאָג צוריק. מען האָט גענוי דאַמאָלט אָנגעזען די מורא'דיקע שפּורן PR‏ ביאַליסטאָק, OND‏ עס PN‏ פאָרגעקומען PR‏ די עטלעכע TD AN?‏ דער מלחמה. איך האָב נאָך פאַר INT PT‏ געזען ONT‏ איבערבלייבעכץ פון PR PON‏ אונזער “DT‏ שטאָט, PX OND‏ אונז געווען אַלעמען UN‏ ליב און טייער, OPN‏ אָבער, PR‏ סוף יאָר 1977, PI PN TWN‏ ווידער געווען אויף מיין באַזוך PR‏ ביאַליסטאָק, PR INT‏ כמעט PW‏ גאָרניט געזען TID‏ דעם, OND‏ עס ONT‏ מיט PT‏ אַמאָל “AND‏ געשטעלט די אַמאָליקע אומפאַרגעסלעכע אידישע ביאַלי- סטאָק. אַלץ פון דעם PN‏ דאָרט אָפּגעװישט, עס PN‏ גאָרניט צו דערקענען, עס PN‏ גאָרניט פאַרבליבן.. , PR‏ בין געווען POND PN‏ אַלס איינער TD‏ אַ “YOYT‏ גאַציע פון דער פעדעראַציע PN OND TPN YW TD‏ געפ ...

TP אָנגעקומען מיט דער דעלעגאַציע‎ PI איך‎ AIM גלייך גענומען מאַכן געהעריקע צוגריי-‎ PN INT װאַרשע,‎ ביאַליסטאָק. מיר זיינען‎ PP טונגען, כדי צו פאָרן‎ מיר‎ TANT מיטװאָך‎ TN מאָנטיק,‎ YWAN PP אָנגעקומען‎ צו באַגעגענען מיט די פאָרשטייער‎ PT געהאַט באַשטימט‎ “PON באַשלאָסן‎ PR ANT פון דער פּוילישער רעגירונג.‎ אָנקומען קיין‎ VON] צופאָרן קיין ביאַליסטאָק צומאָרגנס‎ ONT װאַרשע, ד. ה. דינסטיק. דר. שמעון דאַטנער, וועלכער‎ מיך באַגלײט קיין ביאַליסטאָק, האָט שוין פון פריער‎ האָב געדונגען אַ‎ PN געוואוסט וועגן מיין קומען קיין פּױלן.‎ אויטאָ און מיר זיינען אַרױסגעפאָרן דינסטיק פרי,‎ TORII עס דערװאַרט‎ IX נישט פאָרגעשטעלט,‎ PT האָב אָבער‎ PR מיך אַזא ביטערע איבערלעבעניש,‎ ...

זיך כסדר געפרעגט: INT‏ זיינען די אַמאָליקע אידישע הייזער מיט די אידישע פריידן און ליידן? וואו זיינען די אַמאַליקע אידישע אומצאָליקע טעקסטיל-פאַבריקן, די “IND‏ שיידענע אָרגאַניזאַציעס TN‏ אינסטיטוציעס, די אידישע צייטונגען, טעאַטער, שולן ספּאָרט:קלובן, פאַראיינען TIN‏ פיל אַנדערע? איך האָב געװואָלט אויסשרייען TIN‏ פרעגן, וי PN IN‏ מעגלעך, PN PON ONT IN‏ פאַרשוואונדן?! INT PR‏ געפילט דייטלעך, PRIN‏ ביאַליסטאָק INT‏ עס זיינען אַמאָל געווען קנאַפּע זעכציק טויזנט אידן, בין PNR‏ איצט “ION IN‏ זאַמער פאַר'אבל'טער יתום.. , ...

... DR געדענק די טעג פון דער ערשטער ;אַקציע"‎ PR ניט געווען‎ NI PN INT ,1943 פעברואַר‎ PX ביאַליסטאָק,‎ װאַרשע. טויזנטער אידן‎ AND איז געווען‎ ONT קאַמף.‎ PP אָן יעדן טומל,‎ NOVA אומגעקומען אין דער‎ INT זיינען‎ אין דער געטאָ דאַן געהאַנגען אַ‎ DIN TV ONT שטילערהייט‎ יצחק מאַלמעד, אַלס שטראָף פאַר‎ TAN] אידישן העלד מיטן‎ הרג'ענען אַ דייטש. און נאָך פיל זיינען געווען אַזעלכע וי‎ ער,‎ ...

... די עקסהומאַציע פון די קדושים אין בּיאַליסטאָק, בּאַלד נאָך דער מלחמה. ...

ווען סעם סאַלאַזש PR‏ געווען אַ PVP‏ אינגל, דערמאָנט ער PR‏ זיינע שמועסן, פלעגט ער באַגלײטן PT‏ פאָטער קיין ביאַליסטאָק, וואו ער פלעגט פירן מסחר. פון דעם נעמט זיך אויך ביי סעמץ זיין ליבע און צוגעבונדקייט צו דער אידישער ביאַליסטאָק. ער געדענקט גוט די אידן פון דער אַמאַליקער ביאַליסטאָק, זייער לעבן TIN‏ פירונגען, PR ONT‏ ON‏ נאָענט ביז'ן היינטיקן טאָג. דערפאַר טרויערט TIN‏ סאַלאַזש כסדר, צוזאַמען YON YM‏ ביאַליסטאָקער TIN TPN‏ פון Way?‏ געגנט, אויפ'ן גרויסן חורבן ONT‏ די היטלע- ריסטישע מערדערס האָבן דורכגעפירט איבער די דאָרטיקע טייערע אידן, ‏ ...

אַזױ רעדט סעם סאָלאַזש, דער יונגער ענערגישער פּרעזידענט PH‏ דעם ביאַליסטאָקער צענטער, היים DN‏ שפּיטאָל IND‏ עלטערע מענטשן PI PR‏ יאָרק, וועלכער איז געראַטעװעט געװאָרן פון אַ זיכערן טויט ביי די “YOO‏ ריסטן, אַ דאַנק PT‏ אומג עוויינלעכער העלדישקייט. געווען PW AVIAN ONT PN‏ ממש אויף דער ND YYW‏ טויט. מר, סאַלאַזש INP‏ באמת באַצײיכנט ווערן ONT OPN‏ ניסים-קינד וועמען דער נאַצישע מלאך המוות האָט אומאויפהערלעך געיאָגט, אָבער ניט געקענט דערגרייכן, ...

| | 0 דער טרויער PD‏ אַ העלדינ'ס פאָטער 0 ‘ דאָס רירנדע ליד איז געשריבן פון ראובן 6, ראובן ריבאַלאָווסקי, וועלכער PN‏ געווען fl‏ | ריבאַלאָווסקי, OW‏ אָנדענק פון TT‏ טאָכטער אַ ‏ ברודער פון דעם yawn‏ גענעראַל- | )( פרידא, וועלכע PR‏ אומגעקומען ביים “DAN‏ סעקרעטאָר TD‏ דעם ביאַליסטאָקער צענטער, )( | שטאַנד אין ביאַליסטאָקער געטאָ, דעם 16טן PRON’‏ ריבאַלאָווסקי, האָט PR‏ נאָך די מלחמה- | 0 אויגוסט, 1943 דער צעווייטיקטער פאָטער TID‏ יאָרן געלעבט PNR‏ אורוגוואַי. עֶר PNR‏ דאָרט )( | דער העלדישער טאָכטער האָט געשריבן ONT‏ געשטאָרבן PR‏ יאָר 1955. ראובנ'ס צוייטע | )( ליד ווען ער PR‏ געשטאַנען אויפן קבר פון די טאָכטער ליזעלע, וועמען דער פאָטער “WT‏ )( | 0 גיבורים אויפץ זשאַביער בית-עלמין אין מאָנט XT‏ צום סוף פון PT‏ ליד, PR‏ אויך | a‏ ביאַליסטאָק, וואו עס PR‏ אויך װאַרשײנלעך געשטאָרבן אין אורוגוואַי, PR‏ יאָר 1972. ONT‏ )( | באַגראָבן די העלדישע פרידא. ראובן ריבאַ- ליד PN‏ קאָפּירט TANYA‏ פון אָרגינאַל פון דר, | 0 לאָווסקי, וועלכער האָט איבערגעלעבט די שמעון דאַטנער, 0 | מלחמה PR‏ סאָוועט:-רוסלאַנד, איז באַלד נאָך we‏ . | )( דער מלחמה געווען אין PT‏ היים:שטאָט “OND‏ )( | סטאָק. ONT‏ ווייטערדיקע ליד געווידמעט דעם צום אײביקן אַנדענק פון מיין yyy‏ | 0 אַנדענק פון PT‏ טאַכטער ONT‏ דער OND‏ טאָכטער פרידעלע ז"ל, ווע ...

PX‏ דעם דאָזיקן לאַגער זיינען אומגעקומען טויזנטער ביאַליסטאַקער אידן. איבער דריי טױיזנט מענטשן האָט געציילט דער טראַנספּאַרט, וועלכער PR‏ אָנגעקומען קיין בליזשין, דירעקט פון ביאַליסטאָק, פון דער קליינער NOVA‏ TN‏ מיר, וועלכע זיינען מיט אַ INN‏ פריער אַנגעקומען קיין מײידאַנעק, זיינען INT‏ פאַראײיניקט געװאָרן מיט דעם טראַנספּאַרט פון ביאַליסטאָק TIX‏ צוזאַמען אָפּגעשיקט געװואָרן PP‏ בליזשין, ...

מיין y‏ ליידן און שרעקלעכע איבערלעבענישן בי היטלערץ זיינען PIN‏ פאַרבונדן מיט די שווערע איבערלעבענישן פון מיין מאַן, שלום גאַרפינקל. אונזער געמיינזאַמער ליידנס-וועג PT ONT‏ אָנגעהויבן PR‏ ביאַלי סטאַקער INN NOVA‏ מיר זיינען געווען Wm‏ אונזערע נאַענטע. מיין IND‏ איז געקומען קיין ביאַליסטאָק מיט TOT‏ משפּחה, פון טרעסטינע, PR‏ סוף 1941, ווען די נאַציס TINT‏ אָנגעהױבן טרייבן און ליקווידירן די אידן DN‏ די אַרומיקע קליינע שטעטלעך. מיין מאַן ONT‏ געהאַט אַ משפּחה פון קנאַפּע הונדערט מענטשן. WAN‏ עֶר איז פאַרבליבן נאָך דער מלחמה איינער PON‏ די היטלעריסטן האָבן אומגעבראַכט YON‏ זיינע נאַענטע. זיין פאָטער שמעון גאַרפינקל, וועלכער PR‏ געווען 42 יאָר, PT ONT‏ באַטײליקט PN‏ דעם העלדישן אויפשטאַנד PX‏ ביאַליסטאָקער געטאָ. די נאַציס האָבן DN‏ דערשאָסן, צוזאַמען מיט אַנדערע אויפשטענדלער. TID‏ מיין גאַנצער גרויסער משפּחה PR PI‏ פאַרבליבן, מיט Tm‏ עלטערע שװועסטער, עטקע, וועלכע ואוינט מיט איר משפּחה NPN‏ פאַרם PR‏ יאָנגסװיל, נ. י. בלויז נאָר POR‏ קוזינע מיינע האָט זיך געראַטעװעט פון די נאַציס, רבקה, וועלכע וואוינט מיט PR‏ פאַמיליעץע איצט PR‏ מעלבורן, אויסטראַליע, מיר ביידע, איך מיט שלום גאַרפינקל, זיינען נאָך דאַמאָלט געווען יונגע מענטשן, מיר PW WIT‏ געווען נאָענט OPN‏ חתן-כלה. די גרויסע גע ...

... אונזער ביאַליסטאָק PR‏ זינט דער צוייטער וװועלט מלחמה כמעט וי אידן PT‏ ביאַליסטאַקער לעבן “YX‏ בליבענע אידן שפּינען אָבער וייטער דעם גאָלדענעם פאָדים פון אַ רומפולער שטאָט און פאַרגאַנגענהייט, PT‏ זעצן AND‏ פאַרשיידענע וויכטיקע טעטיקייטן YOR PR‏ לענדער וואו דער גורל YT ONT‏ פאַרװואָרפן,

... גלייך נאָך מיין באַפרײיאונג, NM PR‏ 1945, בין PR‏ PP PY‏ ביאַליסטאָק, מיין היים:שטאָט, מיטץ ציל געוואויר IW PWN IW‏ עמיץ פון מיינע נאָענטע PNR‏ געבליבן לעבן. INT PR‏ ליידער -- אַזױ OM‏ דאָס PNR‏ אויך געווען מיט אַנדערע -- געהאַט שװואַכע האָפענונגען. פּלוצ- לונג אָבער האָט פּאַסירט IX‏ אומגעוויינלעכע SINT‏

פון מיינע אַלע שמועסן מיט ביאַליסטאַקער זקנים, פון YOR‏ פאַרשיידענע אויספאָרשונגען TIN‏ נאָכזוכונגען, בלייבט אומבאַשטרײטבאַר דער היסטאָרישער פאַקט, TN‏ דער ערשטער ביאַליסטאַקער PNR OND DN‏ געקומען TP‏ אַמעריקע PN‏ געווען אַ געוויסער שמחה צפת, וועלכער PN‏ געשטאָרבן PR‏ ניו-יאָרק, PR‏ עלטער פון 102 יאָר, ...

איינע פון די וויכטיקסטע און צענטראַלע אָרגאַני זאַציעס פון די ביאַליסטאָקער אידן PN‏ אַמעריקע, ONT‏ האָט זיך געשטעלט פאַר אַן אויפגאַבע צו טראָגן ברייטע הילף פאַר אונזערע לאַנדסלײט, PN‏ געװוען דער , ביאַליסטאָקער רעליף-קאָמיטעט PR‏ אַמעריקע", װאָס PNR‏ געגרינדעט PN ONT ,1919 TN? PR PAN? YI PR TANIA‏ געווען א רעזולטאַט פון דעם הונגער PX‏ אָרעמקײט װאָס האָט געהערשט ביי די אידן אין ביאַליסטאָק, באַלד נאָך דער ערשטער וועלט-מלחמה. OX‏ דער , ביאַליסטאָקער רעליף- קאָמיטעט", OND‏ איז געגרינדעט געװאָרן אויף דער “DPN‏ WU‏ פון דוד סאָהן DX‏ אַנדערע, ONT‏ אַרײינגעשריבן אַ וואונדערלעך קאַפּיטל פון הילפס:אַרבעט פאַר אונזערע ברידער TN‏ שוועסטער PR‏ דער אַלטער היים. באַלד נאָך דער ערשטער וועלט-מלחמה, WI‏ עס זיינען PP‏ אַמעריקע אָנגעקומען די גרוסן וועגן דער שװוערער לאַגע פון די TPR‏ אין ביאַליסטאָק, האָבן די לאַנדסלײט דאָ געזאַמלט איבער פינף מיליאַן דאָלאַר, PX OND‏ איבערגעשיקט געװאָרן אַלס הילף AND‏ די אידן PR‏ דער אַלטער היים. AND‏ דעם זיינען PIN‏ געהאָלפן געװאָרן נויטבאַדערפטיקע אידן אין העכער זעכציק שטעטלעך אַרום ביאַליסטאָק. אַחוץ דעם איז אויך געשיקט געװאָרן, פון דעם הביאַליסטאַקער רעליף קאַמיטעט", PR‏ ניו יאָרק, אַ האַלבער מיליאָן דאָלאַר פאַר YIY TWIN‏ אינסטיטוציעס PR‏ ביאַליסטאָק, ...

עס דאַרף דערמאָנט וװוערן, אַז WWE‏ די ערשטע בויער, שרייבער DX‏ אויך מיט:רעדאַקטאָרן DD‏ דער “MNT,‏ סטאָקער שטימע" TWIT‏ געװען אַזעלכע באוואוסטע שרייבער פּערזענלעכקייטן און לאַנדסלײט וי -- אויסער דוד סאָהן -- יעקב קרעפּליאַק, הערמאַן פראַנק, סעם קאָסל, יחיאל וויינטרויב, לואיס גרינהויז און אַנדערע. YOR‏ מיט- אַרבעטער פון דער , ביאַליסטאָקער שטימע" TWIT‏ שטענדיק אויך געווען אָנגעזעענע לאַנדסלײט אונזערע, וועלכע TINT‏ מיט זייער שרייבן PR‏ פאַרשיידענע שאַפונגען “PIN‏ געבראַכט גרויס כבוד דעם זשורנאָל PR‏ אונזער לאַנדס- מאַנשאַפט בכלל. PR‏ דער אױסגאַבע זיינען PIN‏ געווען געדרוקט וויכטיקע אַרטיקלען VR‏ באַשרייבונגען, װאָס זיינען געשיקט געװואָרן פאַר דער מלחמה TD‏ ביאַליסטאָק, Tp‏ אונזערע אַמאָליקע ביאַליסטאָקער לאַנדסלײט: NOD‏ קאַפּלאַן, נח זאַבלודאָווסקי, אברהם קאָטיק, ישׂראל ליפּסקי, ל. פייגין, מ. גאָלדמאַן, י. י. אינדיצקי און ליטמאַן ראָזנטאַל, די מערסטע פון MT‏ זיינען, וי באַקאַנט, אומגעבראַכט PR TINA‏ ביאַליסטאָק TD‏ די נאַצישע רוצחים,

בליבענע לאַנדסלײט PN‏ ביאַליסטאָק, PN‏ די OT‏ פּי.- קעמפּס PN‏ דײיטשלאַנד, עסטרייך און איטאַליע. מיר JIN TANT‏ געהאָלפן אונזערע לאַנדסלײט, װאָס WIT‏ פאַרשיקט TANYA‏ אויפץ אינזל ציפּערן OND TIN‏ זיינען געווען אין דער שווייץ, דאָרט אויף היילונג. איינע פון די ערשטע וויכטיקע אַרבעטן WA ON‏ האָבן דורכגעפירט PR‏ דעם ,קלוב" PR‏ אויך געווען זאַמלען אַ גרעסערע סומע געלט, װאָס מיר האָבן איבערגעגעבן דעם צענטער צו שיקן קיין ביאַליסטאָק, כדי מען זאָל דאָרט ברענגען PR‏ אַרדענונג TIN‏ מאַכן אַ פּאַרקאַן אַרום בית-עולם אויף זשאַביע גאַס,

... דער VON‏ סאיד. דער אינעװוייניקסטער איבערבוי פון דער שוהל, דער ארון קודש, די מאָלערייען TIN‏ די מאַסיווע הילצערנע בענק, IX JANN‏ ענלעכן אויסזען וי PR ONT‏ געווען אַמאָל DN‏ דער גרויסער שטאָטישער שוהל אין דער פאַרימלחמה'דיקער ביאַליסטאָק. די דאָזיקע ביאַליסטאָקער שוהל, OND‏ האָט PR‏ סוף 1978 געפייערט דעם הונדערט יאָריקן יובל, PN‏ מיט אַ VY‏ צוריק PIN‏ אַנערקענט געװאָרן, פון דער סטעיט TIN‏ שטאָט YP]‏ יאָרק, OPN‏ אַ היסטאָרישער לענדמאַרק. דער גייסטיקער פירער AND‏ פיל יאָרן פון דער שוהל איז געווען דער באוואוסטער גאון הרב ר' יעקב איסקאָלסקי, ז"ל, וועלכע PN‏ נפטר געװאָרן PR‏ יאָר 1, נאָכדעם PN‏ רב פון דער שוהל געווען PV‏ זון, הרב ר' מיכאל איסקאַלסקי, וועלכער איז נפטר געװאָרן PR‏ 1951, ...

... ONT‏ אַלץ PN‏ דערפאַר, DN‏ איסאַק ריבאַלאָווסקי לעבט אומאויפהערלעך מיט דעם גרויסן TID DIM‏ דער אַמאָליקער אידישער ביאַליסטאָק. ער טוט PR ONT‏ זיינע וויכטיקע אַקטיװיטעטן PN‏ דעם ביאַליסטאָקער צענטער, PN‏ זיין פּריוואַטן לעבן וי אויך WI‏ ער קומט PR‏ באַרירונג מיט אַנדערע. מיט ON‏ דעם ביאַליסטאָקער דערהויבענעם אידישן יחוס, מיט דער גרויסקייט פון דער אַלטער היים PR ONT‏ אויף אַ גרויזאַמען אופן פאַרניכטעט געװאָרן ביי די נאַציס, שטעקט ער IX DIN‏ אַנדערע. TIN‏ אַזױ פירט זיך דער טרייער איסאַק ריבאַלאָווסקי TID‏ זינט דעם יאָר 1947, TW‏ ער איז געקומען PP‏ אַמעריקע, DX‏ ער איז צוגעצויגן געװאָרן צו דער אַרבעט PNR‏ דער ביאַליסטאַקער אינסטיטוציע, פון דעם דאַמאָלסטיקן אומפאַרגעסלעכן פירער, דוד סאָהן ע"ה,

זיין איצטיקע הויכע פּאַזיציע ONT‏ איסאַק ריבאַלאָווסקי דערגרייכט אַ דאַנק זיינע גרויסע פעאיקייטן, ענערגיע און אומדערמידלעכער אַרבעט. עס PR‏ אָפטמאָל צו באַ- וואונדערן אים PNR‏ זיינע ענערגישע אַקטיוױיטעטן, ווייל “YX‏ דענקעז דאַרף מען, IX‏ מר. ריבאַלאָווסקי, וועלכער שטאַמט פון אַ יחוס'דיקער משפּחה PR‏ ביאַליסטאַק, ONT‏ דורכ- געמאַכט ליידן און PNR Woy arn‏ צייט פון דער צווייטער וועלט-מלחמה PR‏ אײראָפּע, זיינע נאַענטע זיינען אומגע- בראַכט TD TANYA‏ די נאַציס. INT‏ אָבער טוט ער אַלץ מיט גרויס טריישאַפט PR‏ ליבע, AND PON‏ ביאַליסטאָקער TIN‏ ביאַליסטאָק, IND‏ אידישע אינטערעסן, AND‏ ישראל TIN‏ כלל ישראל. PR‏ משך פון YON‏ יאָרן, פון TI 1947 OPT‏ ער PN‏ געקומען נאָך דער מלחמה Pp‏ ניו יאָרק, ONT‏ מר, ריבאַ- לאָווסקי פאַרנומען פאַרשיידענע PR TOON‏ דעם OOD‏ סטאָקער צענטער. עס װאָלט פאַרנומען צופיל ONT PROD‏ ON‏ אויסצורעכענען NT‏ אין דעם אַרטיקל, גענוג צו זאָגן, PT PINT NX IN‏ אומדערמידלעכקייט, און אַ OND PINT‏ ער רופט צו זיך אַרױס צוטרוי און דרך-ארץ מצד אַלעמען, האָט PRON‏ ריבאַלאָווסקי שטופנווייז דערגרייכט PT‏ איצטיקע הויכע פּאָזיציע OPN‏ גענעראַל-סעקרעטאַר פון דעם OND‏ סטאָקער צענטער, היים TIN‏ שפּיטאָל AND‏ עלטערע מענטשן, װאָס ער פאַרנעמט TD‏ זינט דעם יאָר 1973,

די אַלע אומדערמידלעכע, אויפריכטיקע און טרייע אַקטיװױטעטן, POVRPNI PRON OND‏ פירט כסדר IR‏ VANS‏ גרויסן ביאַליסטאָקער צענטער PN‏ ניו יאָרק OV)‏ אויך AND‏ ביאַליסטאַקער לאַנדסלײט PN‏ אַנדערע ערטער, װאָלט געוויס נישט מעגלעך געווען DIN‏ ער װאָלט PT MD‏ זייט נישט געהאַט זיין ליבע לעבנס-באַגלײיטערין, PT‏ טרייע פרוי מאַלי, זי גיט אים צו פיל מוט, באגלייט מיט גוטע עצות און אָנווײיזונגען, OND‏ העלפט DN‏ אָנגיין מיט PT‏ ברייט “AND‏ צווייגטער אַרבעט. די ליבהאַרציקע מאַלי, די טאָכטער TID‏ חיים שלמה און שיינע:גיטל גאָלדבערג פון דער "NON‏ ליקער ביאַליסטאָק, האָט PIN PT‏ איר איגענעם יחוס, קומענדיק PP‏ אַמעריקע TN? PNR‏ 1930, מיט אַ באַגאַזש TID‏ פיינער דערציאונג TIN‏ וויסן װאָס זי DR VENTVAION ONT‏ איר היים ביי די עלטערן, ONT‏ זי אויך דאָ פאָרגעזעצט צו גיין אויפ'ן זעלבן וועג. זי NT ONT‏ געלערנט PR‏ האַי'סקול, ...

דוד סאָהן PNR‏ געווען אַ ביאַליסטאַקער איד, אַ פאָלקס- פירער, פון און פאַר די ברייטע אידישע מאַסן, מיט זיין גאַנצן האַרץ FIN‏ נשמה. אַזױ PN‏ ער געווען פון אָנהױיב PR‏ זיין גרויסער קאַריערע, אין דער אַלטער היים, TN‏ אַזױ איז ער געווען PR NT PI‏ אַמעריקע, װוי אויך AND‏ ביאַלי- סטאָקער אומטעום. ער PN‏ מיט זיינע YOR‏ חושים און געדאַנקען געווען שטענדיק פאַרבונדן מיט דער אַלטער היים PR‏ ביאַליסטאָק, 1 PIX‏ מיט ביאַליסטאָקער TIN TPN‏ זייערע טעטיקייטן דאָ, אין אַמעריקע, און אומעטום וואו עס האָבן געלעבט און געשאַפן ביאַליסטאַקער אידן, ...

9 -- די ערשטע וועלט-מלחמה האָט PT‏ געענדיקט, IVAN‏ ביאַליסטאָק וייטיקט נאָך PR POR‏ אַ נייער מלחמה צווישן רוסלאַנד ONT TIN‏ דאַמאָלטיקע ניי-אויפגעקומענע פּױלן. דוד סאָהן גרינדעט דעמאָלט דעם ביאַליסטאָקער רעליף PR‏ אַמעריקע און אין מיטן די שלאַכטן, ווען ONT‏ לעבן PR‏ געווען אי געפאַר אויף שריט און טריט, WIND‏ ער קיין ביאַליסטאָק וי דער סעקרעטאַר און דעלעגאַט פון דעם אַמעריקאַנער רעליף-קאָמיטעט. ער ראַטעװעט ONT‏ אידישע ביאַליסטאָק ניט בלויז מאַטעריעל, ניט בלויז עקאָנאָמיש, נאָר PAR‏ גייסטיק. זיין קומען PR‏ דער הײימשטאָט, ברענגט POW‏ דער דאָרטיקער אידישער באַפעלקערונג האָפענונג. עס האָט געשטאַרקט זייער מאָראַל און זייער גלויבן PR‏ דעם מענטשן, ...

די אַמאַליקע טייערע אידישע ביאַליסטאָק איז, WW‏ אונזער גרויסן POM‏ און באַדױערן חרוב, װאָס געהערט PW‏ צו דער פאַרגאַנגנהײט. WAN‏ ביאַליסטאָקער TPR‏ ציען ווייטער און וועבן, TN‏ אַזױ PT ONT OMY‏ שטענדיק, די yay TON.‏ קייט TD‏ דעם אַמאָליקן ביאַליסטאָקער אידישן TN DOM‏ שעפערישקייט. און מיט דעם װעלן מיר ווייטער אין דער איצטיקער צייט, װוי אויך פאַר די וייטערדיקע דורות, באַרײכערן און שטאַרקן אונזער לעבן. מיר וועלן אויךך שטענדיק געדענקען די אומצאָליקע באַוואוסטע אידישע פּערזענלעכקייטן פון ביאַליסטאָק, וועלכע האָבן געהאָלפן באַשײנען, שטאַרקער מאַכן TX‏ דערהויבן ONT‏ לעבן פון ביאַליסטאַָקער TPN‏ אומעטום. אַיינער TD‏ די דאַזיקע, וועמענס אָנדענק מיר TV‏ דערמאָנען מיט ליבע TN‏ דרך-:ארץ, TIT PR‏ סאָהן, ...

... PT ONT INN NIN‏ געפונען אין דער פּערזאָן פון ר'י משה סאָהן, וועלכער PX‏ געווען באַרימט מיט TT‏ שאַרפן DR PNP‏ לומדות TN‏ מיט זיינע גרויסע קענטענישן אין דער העברע- אישער שפּראַך און PR‏ אייניקע אײיראָפּעאישע שפּראַכן. צו ONT AN? 7‏ ער PW‏ געהאַט סמיכה אויף רבנות, נאָר ער האָט עס קינמאָל ניט אויסגענוצט. PT‏ פאָטער ר' מענדל האָט געשטאַמט FD‏ די עלטסטע בכבוד"קע משפּחות PN‏ ביאַליסטאָק, PRN‏ אַ למדן און אַ קענער, TID‏ די ערשטע PT TINT OND TPN‏ באַשעפטיקט PN‏ דער טוך-פאַברי- קאַציע מיט ניינציק יאָר צוריק. דער בחור'ל משה סאָהן PR‏ געווען באַרימט צווישן DN TINT OND YOR‏ נאָר געקענט, אַלס גרויסער משכיל, TN‏ ער איז ONT‏ אויסגעקליבן “YX‏ װאָרן אַלס חתן IND‏ דער געראָטענער נחמה, די טאָכטער פון ר' משה דוד ביאַליסטאָצקי,

נאָך דער חתונה, און נאָך די קעסט, האָט נעכאַמקע, וועלכע PR‏ געווען WoT‏ געניט PR PR‏ פאָטער'ס “YX‏ שעפטן פון אַ גרויסן פּאָדראַטשיק, ON‏ פלעגט צושטעלן פלייש פאֲר'ן מיליטער, געעפנט אַ פלישיגעשעפט, האָלסעיל און ריטעיל, און איז געװאָרן באַרימט DON‏ איינע פון די גרויסע געשעפטס-פירערקעס. PAN PIT IW.‏ PR ONA TERY‏ געווען באַוואוסט ביי אַלעמען פאַר אַ Pan‏ פון צדקה און נעכאַמקע PN‏ געווען IN‏ אמת'ע מאַמע צו TTY?‏ איינעם. ר' משה סאָהן ONT‏ מער פאַרבראַכט צווישן די לומדים TN‏ משכילים PR‏ בית:המדרש וי אין געשעפט, TIN‏ איז געווען באַרימט TN‏ געאַכטעט זיינע גאַנצע יאָרן PN‏ ביאַליסטאָק, ביז PT‏ אַװעקפאָרן קיין אַמעריקע. אויך NT‏ אין NIX ONT PIV‏ לומדישע פּערזענלעכקייט ניט געקענט פאַרקוקט ווערן, און PR‏ בית:המדרש הגדול פון נאָרפאָלק TIN‏ דילענסי סטריטס, INT‏ ער ONT‏ געדאַװנט “YX TIN‏ לערנט, איז ער PIN‏ געווען זייער געאַכט און געשעצט ביזץ סוף פון זיין לעבן,

ON‏ אַזױ PN‏ דוד IANO‏ געווען YON‏ יאָרן אומדער- מידלעך TIN‏ געאַרבעט IND‏ דעם וואוילשטאַנד TD‏ אונזערע לאַנדסלײט. ער PT ONT‏ דערװאָרבן טויזנטער פריינט. PR‏ 6 האָט דוד סאָהן געהײיראַט WM PANY] PR‏ וװוערא עפּשטײן, TID‏ ביאַליסטאָק. זיי XT TANT‏ אויפגעבויט אַ פיינע פאַמיליע, ...

... געווען ONT PN‏ אַמאָל, אויף דער VION]‏ גאַס, וואו עס האָט געוואוינט אַ באַלעבאַטישע משפּחה, משה DX‏ פּעשע ראַטאָווצער, וועלכע TANT‏ געהאַט וועבעריי-שטולן, אין יאָר 1 איז די גאַנצע משפּחה אַװעק פון ביאַליסטאָק, OT‏ זיינען INT‏ געקומען קיין אַמעריקע. געווען זיינען אין דער משפּחה אַכט קינדער, פיר ברידער און PD‏ שוועסטער. איינער פון זיי, איז דער איינציקער פּראַמינענטער מאַקס ראַטנער.

,מיין עלטסטער ברודער, קלמן -- דערציילט פריינט OPN‏ ראַטנער -- PR‏ געקומען PP‏ אַמעריקע PR WI]‏ PN .1905‏ דער אַלטער היים PNR‏ ביאַליסטאָק, PN‏ ער אַלס יונגער בחור שוין געווען טעטיק PR‏ דער דאָרטיקער רעװואַלוציאַנער באַװועגונג. די צאַרישע זשאַנדאַרמען זיינען געפאַלן Pw‏ זיינע שפּורן, עס ON ONT‏ געדראָעט “AND‏ שיקט My I‏ קיין סיביר. PR‏ קלמן, WI‏ ער PR‏ געווען בלויז דרייצן יאָר, אַװעק קיין אַמעריקע. דאָ איז דעמאָלט געווען זייער שווער ONT‏ לעבן AND‏ געקומענע PPR‏ גראַנטן, קלמן PN‏ געשלאָפן דריי TINY‏ צייט PR‏ העסטער PINS‏ אויף דער VON‏ סייד. ער פלעגט PAIN‏ זינגען אין גאַס, OTD‏ צו מאַכן אַ לעבן... ", ...

מיט עטלעכע יאָר צוריק, אין 1976, איז מאַקס ראַטנער געפאָרן אויף אַ באַזוך PP‏ ביאַליסטאַק, PT‏ אַמאָליקע היים. ער UNA‏ אויף PT‏ רייזע PIN‏ מיטגענומען TT POT‏ טשאַרלס, קוזינען און אַנדערע משפּחה-מענטשן. צוזאַמען זיינען זי געווען צוועלף INTIS‏ פריינט ראַטנער PT ONT‏ אַלעמען געפירט אין זיין אַמאָליקער היים, INT‏ ער PN‏ געקומען אויף דער וועלט, OND‏ עס PR‏ געווען PT‏ קינדהייט. ער ONT‏ געװאָלט, IN‏ זיינע משפּחה-מענטשן זאָלן זען און וויסן, סיי דעם יחוס TD‏ דער אַמאָליקער אידישער ביאַליסטאָק, YD‏ OND PAIN‏ עס PR‏ געװאָרן פון דער אַלטער פאַרװאָרצל- טער אידישער קהילה, YOR]‏ שרעקלעכן חורבן בי היטלערץ, ...

וי אַזױ עס PR‏ מעגלעך געווען, IN‏ אַזעלכעס זאָל פּאַסירן, וי אַזױ ONT PN‏ מעגלעך, PT PD PN INT‏ געטראַכט, אַז אין ביאַליסטאָק, וואו אידן האָבן געלעבט 800 יאָר, איז איצט ניטאָ קיין שום צייכן PNR OND‏ פאַרבונדן 709 אַמאָליקן אידישן לעבן?! עס PN‏ גאָרניט פאַרבליבן פון דעם אַמאָליקן אידישן לעבן, אַלץ PR‏ פאַרשוואונדן TIN‏ אָפּגעװישט געװאָרן. MN‏ איז ONT‏ מעגלעך? VON‏ גאָסן PR‏ איצטיקן ביאַליסטאָק, INT‏ אַמאָל TWIT‏ געווען אידן מיט אַ אידיש לעבן, TIT‏ געװואָרן איבערגעבויט, מיט אַ נייעם אויסזען, yor won‏ נעמען. וועגן אידן און אידישן לעבן, WAIN PN‏ גאָרניט פאַרבליבן... " זייענדיק PNR‏ ביאַליסטאָק, האָט מאַקס ראַטנער געוויזן זיינע משפּחה-מענטשן TID PUT ONT‏ pT‏ קינדהייט, אויף טשיסטע 4, PD‏ ראָג פּאָלנע. ...

קינדהייט האָט ער, PT PR‏ היים PR‏ ביאַליסטאָק, אין זיך אײינגעזאַפּט ליבע TIN‏ װאַרעמקייט צו PIN‏ ישראל. “WTA‏ ציילט דערביי וי אַזױ ער געדענקט FN]‏ גוט די צייט TID‏ סוף 1917 ווען ענגלאַנד ONT‏ אַרױסגעגעבן די באַלפור- דעקלאַראַציע, ONT OND‏ אָנגעזאָגט דעם שפּעטערדיקן אויפקום פון דער אידישער מדינה. PNR‏ יענער צייט, “WT‏ ציילט פריינט ראַטנער, ווען ער PN‏ געווען אַ אינגל DOIN TID‏ יאָר, געדענקט AY‏ וי אַזױ זיין ליבע מוטער האָט TD‏ זיך ADNAN‏ ענומען אירע גאָלדענע אויערינגלעך ONT DN‏ אַוועק- געגעבן IND‏ די פּיאָנערן-חלוצים PR‏ פּאַלעסטינע. פריינט ראַטנער TIN PR‏ שטאָלץ מיט דעם OND‏ ער ONT‏ געלערנט אין דער ערשטער אידישער העברעאישער גימנאַזיע אין ביאַליסטאָק, OND‏ איז געווען אויף אַ הויכער ניוואָ. ON‏ די ליבע IW‏ ישראל ONT‏ ער ONT‏ אײינגעזאַפּט “TDP TPT PR‏ הייט, טראָגט A‏ מיט PT‏ אַלע יאָרן, ...

מיין פאָטער, יעקב סאַפּירשטײן, ONT‏ געוואוינט מיט דער משפּחה PR‏ אונזער היים שטאָט ביאַליסטאָק, מיטאַמאָל, PR‏ יאָר 1905, זיינען געקומען די קאָזאַקן TIN‏ זי TINT‏ פאַרברענט PNR PUT ONT‏ יענער PNR WY‏ געווען די רוסיש-יאַפּאַנעזישע מלחמה TIN‏ מיין פאָטער האָט באַ- שלאָסן אַװעקצופאָרן איידער TPT PAIS‏ אין דער ANY‏ שער אַרמײ, ווייל ער ORT‏ געזען CN‏ עס PAN‏ כסדר “YA‏ שיקט סאָלדאָטן אויף די מיט שטרוי אַנגעפילט װאַגאָנען, ONT‏ זיינען אויף הפקר IN‏ זאָרג און הילף. די שטרעבונג TID‏ מיין פאָטער WW‏ פאַרלאָזן די היים איז PIN‏ געווען צוליב דער צאַרישער אונטערדריקונג. ער איז דאַמאָלט PYVN‏ קיין שטשעטשין TINTS‏ עס DON PN‏ געלונגען PT‏ אַריבערצו' קריגן די גרענעץ PP‏ דײיטשלאַנד. דאָרט ONT‏ די אידישע קהילה ON‏ באַזאָרגט PN‏ אַ שפּיטאָל INT‏ ער “AND PN ONT‏ לויף פון זעקס װאָכן, ווידער אַנגענומען כוחות, PR ONY‏ אָפּג עשװואַכט געװואָרן צוליב SWAT‏ נאָכדעם PX‏ ער, אַ דאַנק דער פאַרזאָרגונג TD‏ אידישע הילפס-אָרגאַניזאַציעס, געקומען קיין אַמעריקע. עֶר איז גע- קומען PP‏ באָסטאַן WN’ PN‏ 1905. נאָכדעם P ...

... באַרימטע אידישע פּערזענלעכקייטן TD‏ דער אַמאָליקער ביאַליסטאָק, 2 הרב שמואל מוהיליבר, חזנוביץ, טננבוים, מלמד, סוקניק, קפּלנסקי, און אַנדערע. ביים דענקמאָל קומען AND‏ די יערלעכע אזכרות PR‏ אָנדענק פון די ביאַלי- סטאָקער קדושים און גבורים. ONT OY MI PR‏ מען געשאַפן אַ מועדון AND‏ עלטערע מענטשן. מען פאַרנעמט PT‏ איצט PIN‏ מיט דער גײסטיקער קליטה פון די ניי-געקומענע עולים פון סאָוועס-רוסלאַנד. עס ווערן AND‏ די דאָזיקע TPN‏ געפירט קורסן PR‏ עברית און ענגליש. OT‏ באַזוכן אויך טעאַטער-פאָרשטעלונגען, פאָרן אַרױס אויף אויספלוגן איבערץ TAT OT DN TIN?‏ פאַרטראַגן אויף פאַרשיידענע טעמעס. די ביבליאָטעק גיט אַרױס ביכער PN‏ דריי שפּראַכן צו לייענען, AND‏ יוגנט און דערװואַקסענע. די גמילות חסדים TID TYAN] DMN YOR?‏ ,קדושי ביאַליסטאָק" DTN WA‏ גרויסע IN‏ פּראָצענטיקע הלוואות PR‏ קרית ביאַליסטאָק, אַ TO‏ ביאַליסטאָקער TD‏ אױיסלאַנד TINT‏ באַזוכט דער PAP‏ MT TIN‏ זיינען שטאָלץ מיט דעם אויפבוי. מיר זיינען די “PON‏ ציקע לאַנדסמאַנשאַפט, װאָס ONT‏ באַוויזן צו פאַראײיביקן ...

די נויטיקע סומע צו דער אונטערנעמונג “AND PN‏ העלטניסמעסיק ניט גרויס. די בעסטע מאַשינען OND‏ זיינען נויטיק INP‏ מען ברענגען פון ביאַליסטאָק, DAY INN‏ דעם קריזיס ONT‏ דאָרט הערשט, קען מען ONT‏ איינקויפן ביליק, לויט די אינפאָרמאַציעס OND‏ מיר TANT‏ דאַרף עס אַנטרעפן IX‏ ערך 6,000 דאָלאַר. די געביידע פאַר דער פאַבריק איז דאָ צו דינגען. די דאָזיקע שפּינערײ װעט ONT PT‏ אייגנטום TID‏ ביאַליסטאָק, און PT WPT‏ אונטער דער לייטונג TID‏ אַ פאַר- װאַלטונג, וועלכע װעט ווערן אויסגעקליבן דורך די ביאַלי- סטאָקער OND‏ וואוינען PIN PN‏ ישראל, VON‏ הסכם פון די מנדבים. די ביאַליסטאַָקער PIX‏ ישראלידיקע איינוואוינער וועלן קענען זיך באַנוצן דערמיט. די פאַרװואַלטונג DYN‏ באַשטימען די פּרייזן פאַר'ן שפּינען, PT‏ רעכענענדיק נאָר מיט אַמאַרטיזאַציע צוגעבנדיק אַ קליינעם פאַרדינסט AST‏ מיט דעם רעשט TD‏ די אַמאַרטזאַציע װעט מען “AND‏ גרעסערן די פאַבריק ביסלעכווייז, TIN‏ די פאַרדינסטן װעלן לויטן באַלאַנס צוגערעכנט TUN‏ צו די קאַפּיטאַלן פון דער ליי- קאַסע, וועלכע גרינדעט זיך. נאָך דער לעגאַליזירונג TID‏ דער אַקציען-באַנק OVI‏ דער קאַפּיטאַל מיט די פאַרד ...

... ביים העלפן אַנטוויקלען די טעקסטיל-אינדוסטריע. ער האָט TIN‏ געהאָלפן פאַרבעסערן די מעטאָדן TD‏ אַרבעט און דערביי איינגעפירט נייע דערפינדונגען, לויטן מוסטער PD‏ אַנדערע אַנטװיקלטע לענדער. ONT‏ אַלץ איז PR DN IND‏ אָנהױב געווען באַגלײט מיט פאַרשיידענע שװעריקייטן און שטערונגען. אָבער דער פעאיקער און ענערגישער ירושלמי האָט PT‏ ניט אָפּגעשטעלט IND‏ קיין שוועריקייטן. PN ONT‏ WAY? PN‏ צייט PIN‏ געווען אַ ברכה PAN AND‏ ישראל. ONT‏ PIN‏ האָט ער PR‏ יענער צײט געטאָן צוזאַמען מיט TT‏ ברודער, חיים, IN DI‏ איניציאַטאָר מיט אַ געהעריקן “AND‏ נעם. די ברידער ירושלמי זיינען TANYA‏ זייער פּאָפּולער PR‏ לאַנד, ON)‏ זיינען געווען אַ גוטער ביישפּיל אויך AND‏ אַנדערע. אין יענער צייט זיינען אויך געקומען אין לאַנד, פון ביאַליסטאָק, אַנדערע פון דער משפּחה, ...

TV TN‏ עס PR‏ געקומען דער גרוזאַמער אידישער חורבן ביי היטלערץ, איז זלמן ירושלמי אויך געווען פון די ערשטע -- צוזאַמען מיט אַנדערע אין לאַנד -- כדי צו העלפן אונזערע ברידער TN‏ שוועסטער אין דער אַלטער היים. זלמן, דער שטענדיקער און דינאַמישער DR‏ גלייכ- צייטיק ליבהאַרציקער זלמן ירושלמי, האָט ממש געפיבערט ווען עס זיינען אָנגעקומען די שרעקלעכע נייעס AVN‏ דעם, װאָס די היטלעריסטישע רוצחים טוען צו די אידן אין ביאַלי- סטאָק, ווי PR PIN‏ אַנדערע ערטער. אַזױ איז PR‏ יענער ...

אַזױ TANT‏ ביאַליסטאַקער TPN‏ געהאָלפן בויען “OI TIN‏ וויקלען אונזער TIN?‏ און דאָ אויך PT‏ אויף אַלע געביטן טעטיק און פאַרבונדן, װוי רינגען PN‏ א קייט אין דער “ION‏ קער אידישער שעפערישקייט. PR ONT‏ געווען PR TIN‏ ווייטער אַ דערהויבענער המשך באַגלייט מיט דער אומדער- מידלעכער ענערגיע AYP VOM TIN‏ וילנס-קראַפט, ONT)‏ ONT‏ אויך געצויגן די װאָרצלען TD‏ אונזער אַלעמענס “NON‏ ליקער טייערע היים אין דער אומפאַרגעסלעכער אידישער ביאַליסטאָק, װאָס PN‏ אויף NIN‏ גרויזאַמען וועג “AND‏ ניכטעט TX‏ אָפּגעװישט געװאָרן בעת דער מורא'דיקער צייט פון היטלער-הערשאַפט. לאָמיר ONT‏ אַלץ אָפּהיטן מיט ליבע TX‏ טריישאַפט, לאָמיר ווייטער ציען דעם גרויסן יחוס PN OND‏ אונז אָנפאַרטרױט געװאָרן, ...

... אַמאָל אין בּיאַלוסטאָק.. . (ומצר. 925( ...

אין די טעג פון 21-22טן אױגוסט, 1949, פּונקט צום זעקסטן יאַרצײיט נאָך דער ליקװידאַציע פון דער NOVA‏ אין ביאַליסטאַק, נאָכדעם וי די אַרטיקע אידן זיינען אַרױסגעפירט געװאָרן פון די נאַציס צום גרויזאַמן טויט, PN‏ PAX’ VPI PR‏ פאָרגעקומען אַ וויכטיקע צוזאַמענקונפט TID‏ ביאַליסטאַקער לאַנדסלייט. PR ONT‏ געווען די גרויסע ביאַליסטאָקער קאָנװענשאַן, PR OND‏ גערופן געװאָרן TID‏ דעם ביאַליסטאָקער צענטער, PI PR‏ יאָרק. PN‏ דעם וויכטיקן וועלט-צוזאַמענפאָר, ONT OND‏ אַרױסגערופן אַ גרויסן אָפּקלאַנג, PT TANT‏ באַטײליקט 277 דעלעגאַטן TID‏ ביאַליסטאָקער לאַנדסמאַנשאַפטן און JID TBA‏ גאַנץ אַמעריקע TIX‏ קאַנאַדע, ON‏ אויך TI TD‏ צוועלף לענדער, “PIN‏ איינגעשלאָסן מדינת ישראל. ביי ON‏ דער וועלט-קאָן- װענשאָן TD‏ די ביאַליסטאַקער לאַנדסלײט איז באַשלאָסן געװאָרן אויפצוריכטן X‏ נייע ביאַליסטאָק אױף דער הייליקער TAY‏ פון מדינת ישראל. עס איז באַשלאָסן געװואָרן צו TAD‏ אַ ;קרית ביאַליסטאָק" אין דער אידישער מדינה, ביי די זיצונגען פון דעם גרויסן און וויכטיקן וועלט- צוזאַמענפאָר, זיינען געהערט געװאָרן באַריכטן, רעדעס TIN‏ באַגרי ...

אויסהערנדיק די באַריכטן PN‏ מיינונגען TID‏ די “MND‏ ליקטע דעלעגאַטן פון ביאַליסטאָקער לאַנדסמאַנשאַפטן און אומגעגנט PN‏ די פאַראייניקטע שטאַטן, TID‏ די דעלעגאַטן TX TINPO IN TD‏ באַזונדער פון ישראל, טריי צו דעם סענטימענט צו דער באַליבטער היים-שטאָט, באַשליסט די קאָנװענשאָן אויפצובויען אַ ,קרית ביאַליסטאַק" APTA PR‏ ישראל אויפץן נאָמען TD‏ ביאַליסטאַקער אידנטום. ONT‏ נייע ביאַליסטאַק IN PT OPN‏ אייביקער, לעבעדיקער דענקמאָל צו דעם VR‏ און שטויב פון דער חרוב'ער היים און צו דעם אָנדענק פון די 60 טויזנט קדושים פון דער ליקווידירטער ביאַליסטאָקער NOVA‏ וי אויך צו די אַרומיקע שטעטלעך און די אומגעבראַכטע TDR‏ פון דער אַמאָליקער ביאַליסטאָקער פּראָווינץ, וועלכע האָבן ביי זייער לעבן TIN‏ אין זייער MAND‏ געהאָפט אויף דער נאַציאָנאַלער באַפרייאונג פון אידישן פאָלק, | ...

... מאַנטיק בײיטאָג, דעם 1026 יוני 1950, PX‏ ביי אַ ספּץ- ציעלן פייערלעכן לאַנטשן אונטערגעשריבן געװאָרן דער קאָנטראַקט אויף צו בויען די ערשטע הונדערט TID WPT‏ קרית ביאַליסטאָק PR‏ ישראל. ביים אונטערשרייבן דעם “INP‏ טראַקט TANT‏ די פאַרזאַמלטע איבערגעלעבט א מאָמענט TID‏ אומפאַרגעסלעכער TI‏ און דערהויבונג. נאַכדעם PR‏ אויך פּראַקלאַמירט געװאָרן אַ גרויסער דערפאַלגרייכער ציגל-קאַמפּײין",. דער PH TP‏ אַ ציגל PNR‏ געווען א דאָלאַר, יעדעס ביכל ONT‏ אַנטהאַלטן צען , ציגל". PN‏ דעם קאַמפּיין זיינען שטאַרק טעטיק געווען די ביאַליסטאָקער פרויען-אָרגאַניזאַציעס וי YON PIN‏ אָפּטײלונגען TID‏ דער לאַנדסמאַנשאַפט. פאַרשטייט זיך, אַז דער , ציגל-קאַמפּײן" איז געווען בלויז אַ קליינער טייל פון דעם גרויסן אַלגע- מיינעם קאַמפּײין, I‏ שאַפן אַ מיליאָן דאָלאַר, OTD‏ צו קאָנען אויפבויען ,קרית ביאַליסטאָק",

נאָך דער צווייטער וועלט-מלחמה, VON]‏ שרעקלעכן אידישן חורבן ביי היטלערץ ווען עס איז אויך אָפּגעװישט געװאָרן די אַמאַליקע וואונדערלעכע אידישע ביאַליסטאָק מיט די דאָרטיקע צענדליקער טויזנטער TPR‏ האָט זיך פאַר די לאַנדסלײט PR‏ מעלבורן אָנגעהויבן אַ נייער קאַפּיטל. עס זיינען אַהערצו אַנגעקומען JAY MYT‏ געראַטעװעטע לאַנדסלײט, פון ביאַליסטאָק TD TN‏ די אַרומיקע שטעטלעך, וועלכע זיינען דורך נסים אַרױס TD‏ אומקום ביי די נאַציס, עס זיינען אָנגעהױבן געװאָרן צו מאַכן באַמיאונגען, כדי אַזעלכע לאַנדסלײט אַריבערצוברענגען PP‏ אױיסטראַליץ TD‏ אײיראָפּע. מען ONT‏ גוט געוואוסט, TN‏ סאי דאָ און סאי די הילפס-אַרבעט IND‏ די געראַטעװעטע PNR‏ אײראָפּע, OVI‏ פאָדערן נײיע אַקטיװיטעטן מיט געהעריקע IN‏ שטרענגונגען. ...

... װאַלטונג PIN ONT‏ געזאָרגט, IN‏ די געקומענע זאָלן TANT‏ געהעריקע JOY OS Maw‏ אַנדערע נױטיקע זאַכן און קליינע אויסגאַבן. ONT ONT‏ אָנגעהאַלטן אַ געוויסע קורצע צייט ביז מען ONT‏ די געקומענע שארית הפּליטה TD‏ ביאַלי- סטאָק געהאָלפן PT‏ פולשטענדיק אינאַרדענען. די “AND‏ װאַלטונג פון צענטער, צוזאַמען מיט דעם געשאַפענעם פרויען-קאָמיטעט, PNR TANT‏ צווישנצייט געהאָלפן באַקומען דירות, געפונען אַרבעט א. ד. ג. AND‏ די לאַנדסלײט, גלייכ- צייטיק ONT‏ מען PIN‏ די ניי-געקומענע אַרױסגעגעבן IN‏ פּראַצענטיקע הלוואות. דער פּרעזידענט ND‏ פאַרבאַנד, מר, מ. פּיט, PIN ONT‏ געשאַפן ביים ביאַליסטאַָקער צענטער אַ באַזונדערע הלוואה-קאַסע, אויפץ “AND TOT TD TYAN]‏ שטאָרבענער פרוי אסתר ע"ה, OND‏ פאַרשיידענע פּערזאָנען האָבן איינגעצאָלט AND‏ אויסגלייכן זייערע קאַנפליקטן, די דאָזיקע קאַסע האָט אַרױסגעגעבן גרעסערע IN‏ פראָצענ- טיקע הלוואות AND‏ די ניי-געקומענע לאַנדסלײט, כדי צו קאַנען TVIVTINION Pr‏ אויף אַ גוטן וועג און צו קאָנען YM PIN‏ זייערע ניי-געשאַפענע פאַרשיידענע “WON‏ נעמונגען.

yor wo‏ ציל איבערצובויען די אייגענע היים. עס ווערט פאַרגרעסערט די ONE‏ עסקנים מיט: אברהם PT‏ ע"ה, שמואל גאָניאַנדזקי, ANON‏ לעווין, בערל ביאַלאָסטאָצקי, הערש פּאַלאַק, ישראל סיפיצקי, ראובן אַטלאַס, יצחק מילעוויטש, יצחק מאַזור ע"ה, חיים פיילנבויגן, לייבל און יאַנקל בעז, YUN‏ יעוורעיסקי, סאָפיאַ גרודזקי, פאַני מאַזור, אַמאַליע קירזשנער, ריזל קראַוויעצקי-אפרון, סאָניע וויינער, ראָזע גרוצקי, נחמה טשינסקי, חנה דיין, חיה גראָס- מאַן, רחל צעסלער און אַנד. עס האָט זיך אויך געשאַפן אַ גרעסערע גרופּע , בני ביאַליסטאָק" פונ'ם צווייטן דור. אָבער איר עקזיסטענץ איז נישט קיין דויערנדיקע. ...

... פון אונזערע ביאַליסטאָקער הערט מען אָבער יאָ, ניט WN‏ אויף דער , ברייטער גאַס" פון אַרגענטינע. מען הערט זיי ניט נאָר ביי די וועב:שטולן PR‏ וויזשאַ-לינטש, נאָר IN‏ ביי ‏ דער קולטור:געזעלשאַפטלעכער און הילפס אַרבעט אויף YON‏ געביטן און באַזונדערס טאַקע -- AND‏ אונזער חרוב-געװואָרענער היימשטאָט ביאַליסטאָק, ...

... ON TIN‏ קומט אַן איבערברוך PR‏ אידישן לעבן. דער שרעקלעכער חורבן TWD‏ אײיראָפּעאישן אידנטום, די שרעק- לעכע איוב ידיעות פון חורבן און אומקום פון אונזער היים- שטאָט ביאַליסטאָק מיט אירע 60,000 אידן. יעדנס האַרץ האָט גענומען האַסטיק קלאַפּן מיט מורא פאַר'ן גורל TID‏ זיינע נאָענטסטע. עס וועקט PT‏ אויף מיט שטורעם דער לאָקאַלער פּאַטריאָטיזם, כאָטש ניט ווייניקער בלוטיקט ONT‏ האַרץ פאַר'ן גאַנצן אײיראָפּעאישן אידנטום,

... באַשטעטיקט NYA‏ דער PI‏ אַהער פּראַװיזאָרישער געוועזענער איניציאַטיוו-קאָמיטעט אַלס קאָמיטעט פונים פאַרבאַנד TID‏ ביאַליסטאָקער, PN‏ וועלכן עס גייען אַרײן; דר. יוכנאָוויעצקי, אברהם ראיסקי, פּאַדלאַשיוק און ד, קלעמענטינאַווסקי. עס זיינען PIN‏ באַשטעטיקט געװאָרן די אויפגאַבן, ONT‏ דער איניציאַטיוו-קאָמיטעט ONT‏ דער “AND‏ זאַמלונג פאָרגעלייגט: ...

עס זיינען אַרױסגעטראָטן מיט רעדעס די חברים “TPA‏ בורג, באַביטש, דער גאַסט TD‏ אױיסטראַליע ה' װאָלף PID‏ און דער גאַסט TD‏ אַרגענטינע, ה' פריידקעס. צוישן אַנדערע ONT‏ ה' פינק פאַרזיכערט ONT‏ די אַרבעט DN‏ אױיסטראַליע TWN‏ די ביאַליסטאַקער לאַנדסלײט WYN‏ נאָך מער פאַרגרעסערט OTD PUT‏ צו קענען אַרױסראַטעװוען די רעשט געבליבענע אידן פון דער חרוב'דיקער שטאָט ביאַלי- סטאָק. עס PIX ONT‏ דער גאַסט TID‏ אַרגענטינע “IND‏ זיכערט, וועלכער פאָרט באַזוכן ביאַליסטאָק, PN ONT‏ דער צוקונפט װועלן די ביאַליסטאָקער לאַנדסלײט PR‏ אַרגענ- טינע העלפן די אומגליקלעכע ביאַליסטאָקער PR TPN‏ TA‏ ...

דער פאָרזיצער דר. יוכנאָוויעצקי ONT‏ געמאָלדן, IN‏ לויט'ן באַשלוס פון דער פאַרװאַלטונג פון ביאַליסטאָקער קאָמיטעט PN‏ פּאַריז, ווערט אַיינגעאָרדנט YON AND‏ דעפּאָר- טירטע לאַנדסלײט אַ טראַדיציאַנאַלער ערשטער NOD‏ סדר, INT‏ עס PIN Ty‏ איינגעלאַדן ווערן די ביאַליסטאַָקער לאַנדסלײט TD‏ פּאַריז, ...

די מאַפּע PX אויסזען PD דער איצטיקער בּיאַליסטאָק 5 2 z ...

... עמנואל נאַָװאָגרודסקי | דער PN "TNA‏ בּיאַליסטאָק יי יי יי Nel‏ ...

... MITA‏ פון בּיאַליסטאָק (ליד) יי שי יי NIN‏ צבי קלעמענטינאָװוסקי ...

... דער בּיאַליסטאָקער יזכּור-בּוך ...

... דר. שמעון דאַטנער JANN‏ בּיאַליסטאָק און אומגעגנט eae‏ יע ...

JANN נאָכן‎ WW? 35 בּיאַליסטאָק‎ PN בּאַזוך‎ ...

... I. Shmulewitz Bialystok, A Historical Survey ............... 3 ...

... The postwar Bialystoker committee in Paris began its wished each other a happy holiday. work under difficult circumstances. Receiving no aid Approximately one hundred sat at beautifully dec- from abroad, it used its own resources to give each Bia- orated tables. Szymon Amiel led the seder. Mr. Babicz’s lystoker Jew passing through Paris money and other son asked the ‘four questions.” assistance to obtain temporary visas and to emigrate Dr. Youchnovetzky welcomed the guests with further. warm holiday greetings. Fiszl Fajnfeld suggested that A group of Jandsleit who arrived in Paris directly everyone rise in tribute to the martyrs of Bialystok. He from Bialystok was warmly received by the committee, expressed warm wishes for the Bialystoker Center in which offered all necessary aid. New York, as well as for Bialystokers all over the Many thanks to Izaak Rybal-Rybalowski, who world. Special greetings were sent to the /Jandsleit in found temporary quarters for transient Bialystokers. Australia who had obtained visas for hundreds of Bia- Furthermore, the committee resettled the fifty Bualy- lystokers, saving them from the Nazi clutches. stoker children who arrived in Paris from the Soviet The seder ended with all the guests expressing their Union, led by their teacher, Jakow Tobias. We set upa appreciation to the committee for sponsoring this mov- colony for them in the Rothschilds’ summer home, ing traditional Passover seder, which gave landsleit in forty kilometers outside Paris. Several members of the Paris the opportunity to celebrate the holiday together. execut ...

... We wish to erect in our Jewish homeland a living memorial to our birthplace, Bialystok. Let its successor in Israel resurrect everything that was dear to us. Let Kiryat Bialystok also become the home of those who miraculously survived: heroic Bialystoker partisans, former soldiers in the Red and Polish armies, who fought against the bloody Nazis for the glory of the Jewish people. Those who endured the German concen- tration camps, a true hell on earth, and Bialystokers all over the world who wish to make Kiryat Bialystok their new home will join them. In this village, we unite with other Jews seeking freedom and independence. We who lost beloved relatives and friends cherish the massive relief efforts the Bialystoker Center in New York has launched, enabling refugees to emigrate to Australia, Israel and other havens. We are confident you will help found a new Bialystok in the Jewish homeland. ...

... Born in Bialystok to Dwejre and Meir Rybalowski, one of eight children, he grew up in an environment where you helped other people in need, whether related or not, and where you valued friendship. ...

... My father, Jacob Sapirstein, was born in Bialystok and later lived in Grajewo, a nearby village. In 1905, the Cossacks came and burned it down. At that time the Russo-Japanese War was being fought, and my father decided to leave rather than go into the army, because he had seen his friends coming back as cripples. He watched despairingly as straw-filled wagons pulled up, disgorging maimed soldiers with no concern for their welfare. Families and friends had to take care of them as best they could. My father vowed to leave home to escape the Czarist oppression. ...

... His family lived at the corner of Polna and Czysta streets in Bialystok. His parents, Mojsze and Pesze Ratowcer, owned weaving looms and were textile manufacturers. In 1921, the entire family left Bialystok and came to America. There were eight children, four brothers and four sisters. ...

As we review the one-hundred-year experience of Bia- lystoker Jews in the United States, we can be proud of their achievements and the prestige they brought to Bia- lystok, their birthplace and spiritual cradle. ...

... Who was the first Jew from Bialystok to arrive in America? I often discussed this matter with many older landsleit, people who were in the United States for many years. When they reached these shores, they already found a significant Bialystoker community going back to the 1880's. ...

... After being liberated in May 1945, I returned to Bialystok, my hometown, to see whether any of my ...

... Although I left Bialystok, my hometown, many years ago, 1 still remember it fondly. ...

... But the World Gathering was not only a Yizkor. I sensed a deep desire among those who attended to acknowledge proudly the resistance in their very survi- val, and to end years of isolation from a world, often including the Jewish community, which found their suf- fering too difficult to face. The survivors laughed and sang as they felt the joy of speaking Yiddish and joined those with whom they shared so much. They exchanged pictures of grandchildren. I met people from Bialystok and Grodno who were with my father in the ghetto and in the camps and who knew my parents when they first married. Every day I marveled at the detailed childhood memories of home and school that were exchanged, so clear and so haunting. A feeling of redemption was in ...

... (Editor’s note: The author and his wife, who now live in Israel, spent the war years in Warsaw escaping death with false Polish identity papers. Szereniec, born in Bia- lystok, used the name Kazimierz Raczkowski. This arti- cle illustrates how some Jews who passed as gentiles were discovered and suffered Nazi abuse.) ...

... BENN (BEN CYON RABINOWICZ) | (Paris) Born in Bialystok in 1905; has become one of the most prominent artists of our time. ...

... (This moving poem was written by Ruwen Rybalowski in memory of his daughter Frida, killed in the Bialystok ghetto uprising on August 16, 1943. He wrote these lines while standing over the grave of seventy heroes buried in the Zabia cemetery in Bialystok, his daughter presumably among them. Ruwen Rybalowski, who spent the war years in Russia, returned to his home- town at the end of the war. He submitted this elegy to the Jewish Reconstruction Committee in Bialystok in December 1946. Mr. Rybalowski, the late brother of Izaak Rybal, General Secretary of the Bialystoker Cen- ter in New York, spent the rest of his life in Uruguay, where he died in 1955. His younger daughter, Liza, whom he mentions at the end of the poem, also passed away there in 1972. This poem was copied from the original by Dr. Szymon Datner.) ...

... Before the war, I owned a water-purification and heating business. My partner was Jid! Las. When the Russians arrived in Bialystok in September 1939, cir- cumstances changed drastically. My business, like all others, was nationalized. The Soviets employed me as an engineer, sending me to the Russian interior so that I could bring back to Bialystok raw materials. ...

... Solasz remembers that as a young boy, he accom- panied his father every day into the city of Bialystok to do business there. This 1s how the lad developed a love for it, as well as a cartographer’s knowledge of each street and alley. To this day he often reminisces about his joyous experience as a youngster walking through the “Big City,” alive and bustling, creative and prolific — only to be jolted by the knowledge that the citadel of his youth with which he once had a love affair exists no more. ...

I returned there in the winter of 1945. The snow covered everything. From afar I could hear the thun- derous echoes of armies fighting each other, and the ruins of Bialystok were gripped by silence. Through the heaps I rushed to where my house had been. I knew that I stood at the right place. Remnants of walls, the fence — above, the balcony of our apartment hanging as if by a thread. As I looked upward, it seemed that in just another moment my mother would appear gazing in all directions, toward the town clock, the noisy Streets, the row of stores where my father had his busi- ness. Soon I would extend my hand and grab her dress. Then I knew I was dreaming. ...

... (Editor’s note: Samuel Pisar was born in Bialystok, the son of David and Helen Pisar. When he was deported by the Nazis for liquidation, together with his entire family, he was thirteen years old. All his relatives were annihilated by the Nazi murderers. Young Samuel endured unspeakable horrors at their hands, in Ausch- witz and in other death factories. In the spring of 1945, he was liberated from his nightmare by the American Army, near Munich. ...

... MY VISIT TO BIALYSTOK IN 1977 ...

... Bialystok was one of the few cities in Poland where a large number of Jewish children were saved miracu- lously from annihilation by the Nazis. Jakow Tobias, the well-known teacher, saved more than eighty. ...

... In 1944, I returned to Bialystok, my hometown. I was happy that I would see it again, but I was filled with pain and gnawing doubts about what I would find. ‘Logic and the information available to me dictated that I would come upon desolation. But my heart said oth- erwise. Maybe I would find someone, a loved one or a friend. ...

... A group of partisans, Jewish survivors from Bia- lystok, traveled from Warsaw to Bialystok with me in a train. Earlier they had fled to many cities in Poland after those tragic days in August 1943, barely escaping liquidation. They reminisced about their gruesome experiences as the Bialystok ghetto was destroyed — stories that could make one’s hair stand on end. One man was accompanied by his brother-in-law, on the way to Bialystok to visit their friends’ graves. ...

... On July 27, 1944, after fierce battles between Soviet and Nazi forces, the Red Army liberated Bialystok, which was a tragic scene of desolation and ruin. ...

... “These 60,000 Jews of Bialystok, the 200,000 Jews of its provinces, the nationalistic city, the mother city of Israel, the citadel of Jewish culture, a city famed for its national, religious, social, economic and health care institutions, the city with its network of schools, talmud torahs and yeshivas, the Sholem Aleichem library, Jew- ish newspapers and theaters, the city of the aggressive Jewish proletariat, prominent writers, scientists and entertainers. Bialystok, with its courageous ghetto uprising against the Hitler murderers, followed the example of Jewish heroism throughout its generations of existence. May the horrible murders forever remain a stain on the German people and may the sacred memory of our Jewish martyrs serve as a beacon of light for us and for succeeding generations. We, the remnants of Bialystok, will always cherish their memory and continue the revered traditions of our beloved hometown.” ...

... On July 27, 1944, we heard people singing Russian songs and we realized that our liberators had arrived. We left the forest and were treated to a friendly recep- tion by the Red Army, which provided us with clothing, food and later took us back to Bialystok. For the first time in a long while, I breathed easier, once again feel- ...